ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਸਪੇਰਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਮੰਗ ਪਾਈ ਗਈ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਭਗਵਾਨ! ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਵਰ ਦਿਉ ਕਿ ਕੁਵਲਯਾਸ਼ਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮਦਾਲਸਾ—ਜੋ ਹੁਣ ਵਿਧਵਾ ਹੈ—ਤੁਰੰਤ ਮੇਰੀ ਧੀ ਬਣ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ, ਉਹੀ ਸੋਹਣੀ ਅਕਰਤੀ ਲੈ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗਿਨੀ ਤੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲਵੇ।" ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ, ਹੇ ਸਰਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੇਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਕਰੇਂ, ਤਦ ਤੂੰ, ਹੇ ਸਰਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੱਧਲੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਏਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਖਾ ਲੈ। ਜਦ ਤੂੰ ਉਹ ਖਾਵੇਂਗਾ, ਤੇਰੇ ਫਣ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ ਉਹ ਮੰਗਲਮਈ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।" "ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰ; ਓਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਸੋਹਣੀਆਂ ਭਵਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੇਰੇ ਫਣ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀ ਹੋਈ ਜਨਮ ਲਵੇਗੀ। ਉਹ ਪੁਨਿਤ ਨਾਰੀ, ਜਿਵੇਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀ ਸੋਹਣੀ, ਉੱਥੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।" ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਫਿਰ ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਵੱਲ ਪਰਤ ਗਏ। ਫਿਰ, ਕੰਬਲ ਸਰਪ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮੱਧਲੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਭਾਗ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਉਸ ਮਹਿਲਾ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ ਤੁਰੰਤ ਉਸਦੇ ਫਣ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਸਰਪ ਨੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਸੋਹਣੀਆਂ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ਸਰਪ ਰਾਜਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਉੱਥੇ ਆਉਂਦੇ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਰਿਤਧਵਜ ਦੇ ਨਾਲ ਅਮਰਾਂ ਵਾਂਗ ਖੇਡਦੇ। ਇਕ ਦਿਨ, ਸਰਪ ਰਾਜਾ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜੋ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਖਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ? ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ ਉਪਕਾਰਕ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਲਿਆਓ। ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਜੋ ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਾਭ ਲਈ ਇੱਥੇ ਲਿਆਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਪਿਓ ਦੀ ਇਹ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਕੋਲ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ। ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਆਉਣ ਲਈ ਆਖਿਆ। ਪਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕੀ ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਘਰ ਨਹੀਂ?" "ਮੇਰਾ ਸਾਰਾ ਧਨ, ਰਥ, ਕੱਪੜੇ ਆਦਿ ਤੁਹਾਡੇ ਹਨ; ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਚਾਹੋ—ਧਨ ਜਾਂ ਰਤਨ—ਸਭ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਹਾਡਾ ਹੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਏਸ ਗੱਲ ਦਾ ਦੁੱਖ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਘਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ। ਜੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਘਰ ਤੇ ਮੇਰਾ ਧਨ ਤੁਹਾਡਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਮੇਰਾ। ਇਹ ਸੱਚ ਜਾਣੋ, ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਵਰਗੇ ਪਿਆਰੇ ਹੋ। ਮੁੜ ਕਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰਨੀ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਰਪ ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ, ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਉਪਾਲੰਭ ਦੇ ਕੇ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਰਿਤਧਵਜ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਆਖਿਆ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਏਸੇ ਹੀ ਸੋਚਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਇਹ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਖਦੇ ਹਨ, 'ਮੈਂ ਕੁਵਲਯਾਸ਼ਵ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।'" ਤਦ ਕੁਵਲਯਾਸ਼ਵ ਆਪਣੀ ਉੱਤਮ ਆਸਨ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਧੰਨ ਹਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹਾਂ—ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਇੰਨਾ ਉਤਾਵਲਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਸਮਾਨ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?" "ਆਓ, ਚੱਲੀਏ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਵੀ ਦੇਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੋਵੇਂ ਨਾਲ ਨਿਕਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਗੋਮਤੀ ਨਦੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਸਰਪ ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਘਰ ਨਦੀ ਪਾਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਰ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੋਵੇਂ ਸਰਪ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਣ ਮਣੀਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਉੱਤੇ ਸਵਸਤਿਕ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਾਫ਼ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਖੁੱਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਵਧੀਆ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ!" ਫਿਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਸਰਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਦਰਨੀਯ ਅਸ਼ਵਤਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਾਣਯੋਗ ਸੀ। ਫਿਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਸੋਹਣੇ ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਥਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਸਰਪ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਾਗ ਕਨਿਆਵਾਂ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਖੇਡ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਸੋਹਣੀਆਂ ਬਾਲੀਆਂ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਾਈ ਹੋਈਆਂ, ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ, ਵੀਣਾ ਤੇ ਬਾਂਸਰੀ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਰਪਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਢੋਲ ਤੇ ਰਬਾਬ ਦੀ ਧੁਨ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਜਿਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਦੋ ਪਿਆਰੇ ਸਰਪ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਸਰਪ ਰਾਜਾ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਸਰਪ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਵਸਤ੍ਰਾਂ, ਅਤੇ ਮਣੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਸੁੱਚੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ, ਬਾਜੂ ਬੰਦ, ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬੈਠਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਜਵਾਹਰ, ਮੂੰਗੇ ਅਤੇ ਵਿਦੁਰਿਆ ਮਣੀਆਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਹਨ।