ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਕਥਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ: ਸਰਵ-ਨਾਮ-ਰਹਿਤ, ਪਰ ਛੇ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਇੱਕ ਜੋ ਅਨੇਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ! ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਨੰਦ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੋਵੇਂ ਦੇ ਰੂਪ, ਅਤੇ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਵਿਆਪਕ ਹੈ—ਦੁਆੰਦਿਤਾ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਬ੍ਰਹਮ ਤੇ ਦੁਆੰਦਿਤਾ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ; ਜੋ ਸਥੂਲ ਹੈ ਜਾਂ ਸੁਕਸ਼ਮ ਜਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਕਸ਼ਮ; ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕੇਵਲ ਤੇਰੇ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਆਕਾਰ ਰਹਿਤ ਹੈ ਜਾਂ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਕ ਰੂਪ ਜਾਂ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਦੇਵਤਾਮਈ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਹੀ ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਧੁਨੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਜੜ ਨੇ ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਜੀਭ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਅਸ਼੍ਵਤਰਾ ਨਾਗ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਕੰਬਲਾ ਦੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ। ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਗ ਲੈ।" ਅਸ਼੍ਵਤਰਾ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਦੇਵੀ! ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕੰਬਲਾ ਨੂੰ ਸਾਥੀ ਵਜੋਂ ਦੇ, ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦੇ।" ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਨਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ! ਸੱਤ ਸੁਰ, ਰਾਗ, ਸੱਤ ਗੀਤ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਤਨੇ ਹੀ ਸਕੇਲ, ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲਣਗੇ।" ਤਿਆਵਨਵੇਂ ਤਾਲ, ਤਿੰਨ ਗ੍ਰਾਮਾ—ਇਹ ਸਾਰੀ ਵਿਦਿਆ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਤੈਨੂੰ ਅਤੇ ਕੰਬਲਾ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗੀ। ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਸੱਪ-ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪਰਮ ਕਲਾ, ਚਾਰ ਭਿੰਨ ਮਾਪ, ਤਾਲ, ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਲਯ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਰੀਤੀਆਂ ਵੀ ਜਾਣ ਲਵੋਗੇ। ਤਿੰਨ ਚਾਲਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰ ਤਾਲ ਮੈਂ ਦਿੱਤੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਸੱਪ-ਸੰਗੀਤ ਸਮੇਤ, ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋਗੇ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਸੁਰ ਤੇ ਲਹਜਿਆਂ ਨਾਲ ਚਿਨ੍ਹਿਤ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਅਤੇ ਕੰਬਲਾ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ, ਹੇ ਨਾਗ! ਮਾਨਵ ਲੋਕ ਜਾਂ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ; ਤੁਸੀਂ ਦੋਵਾਂ ਹੀ ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਮੁਲਕ ਹੋਵੋਗੇ, ਪਾਤਾਲ, ਦੇਵ ਲੋਕ ਅਤੇ ਮਾਨਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਨਾਗੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਵਾਣੀ ਦੀ ਮਾਲਕਿਨ ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਰਗੀ ਸਨ, ਨਾਗ ਦੀ ਨਜ਼ਰੋਂ ਅਚਾਨਕ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੋਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ; ਛੰਦ, ਮਾਪ, ਸੁਰ ਆਦਿ ਦੀ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਨਾਗ, ਜੋ ਸੱਤ ਸੰਗੀਤ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸਤਰਿੰਗ ਤੇ ਲਯ ਨਾਲ ਯੋਗਤਾ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਕੇਲਾਸ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਦੋਵਾਂ ਨੇ, ਕਾਮ ਦੇ ਸੰਹਾਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ, ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਜਤਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਤੇ ਕਲਾ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸੰਗੀਤ ਕੀਤਾ। ਸਵੇਰੇ, ਰਾਤ, ਦੁਪਹਿਰ ਅਤੇ ਸਾਂਝ ਵੇਲੇ, ਉਹ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ; ਕਈ ਸਮਿਆਂ ਤੱਕ, ਜਦ ਉਹ ਉਸਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਤਦ ਵ੍ਰਿਸ਼-ਧਜਾ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਵਰ ਮੰਗੋ।" ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ, ਅਸ਼੍ਵਤਰਾ ਤੇ ਕੰਬਲਾ, ਇਕੱਠੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਨੀਲਕੰਠ, ਉਮਾ ਪਤੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਜੇਕਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਤ੍ਰਿਣੇਤ੍ਰ ਧਾਰੀ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਨ—" "ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਵਰ ਦਿਉ, ਹੇ ਦੇਵ! ਮਦਾਲਸਾ, ਜੋ ਮ੍ਰਿਤਕ ਕੁਵਲਯਾਸ਼੍ਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ—" "—ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਮੇਰੀ ਧੀ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਯਾਦ ਸਮੇਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਸੋਹਣੇਪਣ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗਿਨੀ ਤੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਵਜੋਂ ਜੰਮੇ।" ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਆਖਿਆ, ਹੇ ਨਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਹ ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ। ਹੁਣ ਸੁਣ, ਹੇ ਨਾਗ।" "ਜਦ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦਾ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤੂੰ, ਹੇ ਨਾਗ, ਮੱਧਲੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਖਾ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਏਕਾਗ੍ਰਤਾ ਨਾਲ।" "ਜਦ ਤੂੰ ਇਹ ਖਾਵੇਂਗਾ, ਤੇਰੀ ਫਣ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ, ਉਹ ਸੁਭਾਗੀ, ਪਿਛਲੇ ਵਾਂਗ ਹੀ, ਉੱਭਰੇਗੀ।" "ਉਸਦੀ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਭੇਟ ਕਰ; ਓਸੇ ਵੇਲੇ, ਸੁੰਦਰ ਭ੍ਰੂ ਵਾਲੀ, ਤੇਰੀ ਫਣ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ, ਸਾਹ ਲੈਂਦੀ ਹੋਈ ਜਨਮ ਲਵੇਗੀ।" "ਇੱਕ ਗੁਣਵਾਨ ਨਾਰੀ ਉੱਭਰੇਗੀ, ਜੋ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀ ਸੋਹਣੀ ਹੋਵੇਗੀ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮੁੜ ਪਾਤਾਲ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ, ਕੰਬਲਾ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਅਸ਼੍ਵਤਰਾ, ਨੇ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਕਰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮੱਧਲੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਭਾਗ ਖਾਇਆ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਉਸ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਪਤਲੀਆਂ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ— ਉਸ ਦੇ ਫਣ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ, ਸਾਹ ਲੈਂਦੀ ਹੋਈ, ਓਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਜਨਮ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਨਾਗ ਨੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਸੋਹਣੀ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ ਨੂੰ, ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ, ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ; ਅਤੇ ਨਾਗਪਤੀ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ। ਉਹ ਰਿਤਧਵਜ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਮਰਾਂ ਵਾਂਗ ਖੇਡਦੇ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਨਾਗ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜੋ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਖਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ? ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ ਉਪਕਾਰਕ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ।" "ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਜੋ ਆਦਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਾਭ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ, ਮੇਰੇ ਬੱਚਿਓ?" ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਪਿਤਾ ਵਲੋਂ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ— ਉਸਦੀ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰ ਵਾਂਗ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਰਹੇ; ਫਿਰ ਕੁਝ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਕੁਵਲਯਾਸ਼੍ਵ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ— ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਬਾਰੇ ਆਖਿਆ; ਪਰ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕੀ ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਘਰ ਨਹੀਂ?" "ਮੇਰੀ ਸਾਰੀ ਦੌਲਤ, ਵਾਹਨ, ਵਸਤ੍ਰ ਆਦਿ ਤੁਹਾਡੇ ਹਨ; ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੋ, ਚਾਹੇ ਦੌਲਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਰਤਨ—" "ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੁਮਾਰੋ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਸਮਝਦੇ ਹੋ; ਕੇਵਲ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਭਾਗ ਨੇ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਟ—" "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਘਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ; ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਸਮਝਦੇ ਹੋ, ਜਾਂ ਜੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਦਇਆ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹਾਂ—" "ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਘਰ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਹਨ; ਜੋ ਮੇਰਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਡਾ, ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ, ਉਹ ਮੇਰਾ।