ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਮੀ ਦੇ, ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਓਮ ਦੇ ਅੱਖਰ ਦਾ ਰੂਪ, ਜੋ ਸਥਿਰ ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤਿੰਨ ਮਾਪਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਤਿੰਨ ਲੋਕ, ਤਿੰਨ ਵੇਦ, ਤਿੰਨ ਤਰੀਕੇ ਦੀ ਗਿਆਨ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੀ ਅੱਗ। ਤਿੰਨ ਚਾਨਣੀਆਂ, ਤਿੰਨ ਰੰਗ, ਤਿੰਨ ਧਰਮ ਦੇ ਸਰੋਤ, ਤਿੰਨ ਗੁਣ, ਤਿੰਨ ਧੁਨੀਆਂ, ਤਿੰਨ ਵੇਦ, ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੜਾਅ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਸਮੇਂ, ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ, ਪਿਤਰ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਆਦਿ—ਇਹ ਤ੍ਰੈ-ਮਾਪ ਤੇਰਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਹੇ ਸਰਸਵਤੀ। ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਮੂਲ ਤੇ ਸਦੀਵੀ ਰੂਪ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਸੱਤ ਸੋਮਾ ਯਜਨ, ਸੱਤ ਆਹੁਤੀ, ਤੇ ਸੱਤ ਪਕਾਈਆਂ ਭੋਗ। ਇਹ ਸਭ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੇਰੀ ਉਚਾਰਣ ਦੁਆਰਾ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਾਦੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਇਕ ਹੋਰ, ਅਵਰਨਣਯ, ਸਰਵੋਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਅਰਧ-ਮਾਪ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਰੂਪ ਅਟੱਲ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਦਿਵਯ, ਤੇ ਰੂਪ-ਵਿਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ—ਇਹ ਤੇਰਾ ਸਰਵੋਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਵਰਨਣ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਉਸ ਰੂਪ ਦੀ ਨਾ ਜੀਭ ਹੈ, ਨਾ ਲਾਲ ਹੋਠ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ; ਇੰਦਰ, ਵਸੁ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ, ਤੇ ਚਾਨਣੀ—ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰੂਪ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇ ਸਰਵੋਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪ੍ਰਭੂ—ਸਾਂਖ੍ਯ ਤੇ ਵੇਦਾਂਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਿਤ। ਉਹ ਰੂਪ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਨਾ ਮਧ, ਨਾ ਅੰਤ; ਜੋ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਕੇਵਲ ਜੋ ਹੈ; ਇੱਕ ਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਅਨੇਕ, ਇੱਕ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗੀਕਾਰ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਨਾਮ-ਰਹਿਤ, ਛੇ-ਭਾਗੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ, ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ, ਤੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ; ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਅਨੇਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਸੁਖ ਤੇ ਦੁਖ, ਸਰਵੋਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਆਨੰਦ ਦਾ ਰੂਪ, ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਬ੍ਰਹਮ ਜੋ ਅਦਵੈਤ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਦਵੈਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਸਦੀਵੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ; ਜੋ ਜ਼ਾਹਰ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਕਸ਼ਮ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਕਸ਼ਮ ਹੈ; ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਤੇ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕੇਵਲ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਰੂਪ-ਰਹਿਤ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਜਾਂ ਅਨੇਕ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਦਿਵਯ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਤੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਤੇ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਅੱਖਰ ਤੇ ਧੁਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਡ਼ਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਜੀਭ ਹੈ, ਨੇ ਮਹਾਨ ਅਸ਼ਵਤਰਾ ਸੱਪ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਕੰਬਲਾ ਦੇ ਭਰਾ, ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ; ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਬੋਲ, ਮੈਂ ਉਹ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ। ਅਸ਼ਵਤਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕੰਬਲਾ ਨੂੰ ਸਾਥੀ ਵਜੋਂ ਦੇ; ਤੇ ਸਾਡੀ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਾਈ ਕਰ। ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸੱਪਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਸੱਤ ਸੁਰ, ਸੁਰ-ਮੰਡਲ, ਸੱਤ ਗੀਤ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਰ-ਪੱਧਰ। ਇਕਵੰਜਾ ਤਾਲ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਗ੍ਰਾਮ—ਇਹ ਪੂਰਾ ਗਿਆਨ, ਹੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ, ਤੂੰ ਤੇ ਕੰਬਲਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋਗੇ। ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਸੱਪ-ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਰਵੋਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕਲਾ, ਚਾਰ-ਭਾਗੀ ਮਾਪ, ਤਾਲ, ਤਿੰਨ ਤਰੀਕੇ ਦੀ ਲਯ, ਤੇ ਤਿੰਨ-ਭਾਗੀ ਰਿਥਮ ਵੀ ਜਾਣ ਲਵੋਗੇ। ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੀ ਚਾਲ ਤੇ ਚਾਰ-ਭਾਗੀ ਤਾਲ ਮੈਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ, ਉੱਚਤਮ ਸੱਪ-ਸੰਗੀਤ ਸਮੇਤ, ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ। ਜੋ ਕੁਝ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਸੁਰ ਤੇ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਹੈ—ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਤੈਨੂੰ ਤੇ ਕੰਬਲਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਤੇ, ਹੇ ਸੱਪ, ਮਰਤੀ ਲੋਕ ਜਾਂ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ; ਤੁਸੀਂ ਦੋਵਾਂ ਹੀ, ਪਾਤਾਲ, ਦੇਵ-ਲੋਕ ਤੇ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਭ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੋਵੋਗੇ। ਜਡ਼ਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਵाणी ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਕਮਲ-ਨੈਨੀ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਅਸ਼ਵਤਰਾ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਅਚਾਨਕ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ; ਉੱਚਤਮ ਗਿਆਨ, ਛੰਦ, ਮਾਪ, ਸੁਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਦੋਵਾਂ ਸੱਪ, ਸੱਤ ਸੁਰ-ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਤੰਤੁ ਤੇ ਲਯ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਗਏ ਜੋ ਕੈਲਾਸ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਤੇ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ। ਸਵੇਰੇ, ਰਾਤ, ਦਿਨ-ਚੜ੍ਹਦੇ ਤੇ ਦਿਨ-ਢਲਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ; ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਜਦ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਗਾਉਂਦੇ ਰਹੇ, ਨंदी-ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਕਿਹਾ: "ਇੱਕ ਵਰ ਮੰਗੋ।" ਫਿਰ, ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ ਤੇ ਅਸ਼ਵਤਰਾ ਤੇ ਕੰਬਲਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਂਦੇਵ, ਨੀਲੇ-ਕੰਠ ਵਾਲੇ, ਉਮਾ-ਪਤੀ ਨੂੰ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ: "ਜੇ ਤਿੰਨ-ਅੱਖੀ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਹੋ—" "ਤਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਅਸੀਂ ਚਾਹਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਵਰ ਦੇ: ਮਦਾਲਸਾ, ਜੋ ਮਰੇ ਹੋਏ ਕੁਵਲਯਾਸ਼ਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ—" "—ਤੁਰੰਤ ਮੇਰੀ ਧੀ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀ ਉਮਰ ਵਿਚ, ਪਿਛਲੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗਿਨੀ ਤੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਜਨਮੇ।" ਮਹਾਂਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ, ਹੇ ਸੱਪਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਸੁਣ, ਹੇ ਸੱਪ।" "ਜਦੋਂ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਤੂੰ, ਹੇ ਸੱਪਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਮੱਧ ਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਆਪਣੇ ਆਪ ਖਾ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ।" "ਜਦ ਤੂੰ ਉਹ ਖਾ ਲਏਂਗਾ, ਤੇਰੇ ਫਣ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚੋਂ, ਉਹ ਸ਼ੁਭ-ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀ ਹੀ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇਗੀ।" "ਉਸ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਪਿਤਰ-ਤਰਪਣ ਕਰ; ਉਸੀ ਵੇਲੇ, ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਭਵਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੇਰੇ ਫਣ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚੋਂ, ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇਗੀ।" "ਇੱਕ ਸਤੀ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀ ਸੁੰਦਰ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇਗੀ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਮਹਾਂਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਵਾਪਸ ਪਾਤਾਲ ਗਏ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ; ਤੇ ਅਸ਼ਵਤਰਾ, ਕੰਬਲਾ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਨੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੱਧ-ਭਾਗ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਖਾ ਲਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਸੁੰਦਰ-ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ—ਤੁਰੰਤ, ਫਣ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ, ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ, ਉਸੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ; ਤੇ ਸੱਪ ਨੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ।