ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਤੁੱਟ ਤਪ ਅਤੇ ਅਤੁਲ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਣ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਆਚਰਨ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੀਰਜ, ਮੌਨ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਸਾਂਭ ਨਾਲ ਇਸ ਉੱਚੀ ਸਾਧਨਾ ਵੱਲ ਵੱਧਦੇ ਰਹੇ, ਉਥੇ ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਡਰ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਚੀਕਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ, "ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰੀਏ?" ਕੌਸ਼ਿਕ ਨਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਡਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਬੁਲੰਦ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੁਕਾਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਅਸੰਭਵ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਰਾਜਾ ਆਪ ਹੀ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ 'ਡਰੋ ਨਾ'। ਚਲੋ, ਮੈਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬਲ ਦੇਵਤਾ ਉਸ ਰਾਜੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਕੌਣ ਦੁਸ਼ਟ ਆਦਮੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਦੇ ਕੋਨੇ 'ਤੇ ਅੱਗ ਲਾਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਉਰਜਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਮੈਂ, ਇਥੇ ਮਾਲਕ ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ?" ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ, "ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਚਹੁੰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਵਿਅਕਤੀ ਲੰਮੀ ਨੀਂਦ 'ਚ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" ਰਾਜੇ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਜੋ ਉਹ ਹਾਸਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਲ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਗਿਆ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਜਦ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਤਪ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਸੀ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਡਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਅਸ਼ਵੱਥ ਵ੍ਰਿਖ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਦ ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਦੁਸ਼ਟ ਹੈਂ," ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਖੜਾ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਮਹਾਨੁਭਾਵ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਕਰਤੱਬ ਹੈ, ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾ ਕਰੋ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" "ਇੱਕ ਧਰਮ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ ਅਤੇ ਜੰਗ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਲੜੇ," ਰਾਜਾ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਿਸ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਕਿਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ? ਕਿਸ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਨ? ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਅਧਰਮ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਜਲਦੀ ਦੱਸ।" ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਡਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚੋਰਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਯੁੱਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਰਾਜਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਮੈਂ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕੋਈ ਯਜ్ఞ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਦਾਨ ਦੇ।" ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਰਾਜੇ ਨੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਨਵੇਂ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕਿਹਾ, 'ਕਹੋ, ਮਿਹਰਬਾਨ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਮੰਗਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਨਿਸ਼ੰਕ ਹੋ ਕੇ ਮੰਗੋ। ਜਾਣ ਲਓ ਕਿ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੋਵੇ।'" "ਸੋਨਾ, ਰਤਨ, ਜਾਂ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਸਰੀਰ, ਜਾਨ, ਰਾਜ, ਸ਼ਹਿਰ, ਧਨ—ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਚਾਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਵੇ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਰਾਜਨ, ਜੋ ਤੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਸਵੀਕਾਰ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜ्ञ ਦਾ ਦਾਨ ਦੇ।" ਰਾਜੇ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਉਹ ਦਾਨ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਚੁਣੋ, ਦੋਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਮੰਗਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਪृथਵੀ ਆਪਣੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਸਹਿਤ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ, ਪਿੰਡ, ਸ਼ਹਿਰ, ਪੂਰਾ ਰਾਜ, ਜੋ ਰਥਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ, ਗੋਦਾਮ, ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਹੈ, ਪਰ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ।" "ਅਤੇ ਉਹ ਪੁੰਨ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ। ਹੋਰ ਕੀ ਕਹੀਏ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਦਿਓ।" ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਤੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਬਦਲਾਅ ਦੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ 'ਜੈ ਹੋਵੇ' ਕਿਹਾ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਦਿੱਤਾ—ਰਾਜ, ਧਰਤੀ, ਸ਼ਕਤੀ, ਧਨ—ਤਾਂ ਹੁਣ ਰਾਜ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਅਗਵਾਈ ਹੋਣ 'ਤੇ ਕੌਣ ਹਕਦਾਰ ਹੈ?" ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਦੋਂ ਵੀ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦਿੱਤੀ, ਤਦੋਂ ਤੂੰ ਹੀ ਉਸਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ; ਹੁਣ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮੇਰਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ, ਉਥੋਂ ਤੈਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਗਹਿਣੇ, ਕੰਧੇ ਦੀ ਜੰਜ਼ੀਰ ਤੇ ਧਾਗੇ—all ornaments, girdles, threads—ਉਤਾਰ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤਨੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ ਛਾਲ ਦੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਪਾ ਲਈ। ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਅਤੇ ਕਰ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ੈਵਿਆ ਅਤੇ ਨੰਨੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਕਲ ਪਿਆ।" ਜਦ ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਰਸਤਾ ਰੋਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਬਿਨਾ ਮੈਨੂੰ ਰਾਜਸੂਯ ਦਾ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ?" ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮਹਾਨੁਭਾਵ, ਇਹ ਰਾਜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ। ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਸਿਰਫ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਸਰੀਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਫਿਰ ਵੀ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਯਜ్ఞ ਦਾ ਦਾਨ ਦੇ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ।" "ਜਦ ਤੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਾਜਸੂਯ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਰਾਜਸੂਯ ਦਾ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।" "ਜੋ ਤੂੰ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਕਰ; ਜੋ ਆਕਰਮਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਲੜ; ਜੋ ਦੁਖੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ—ਇਹ ਸਾਰਾ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।" ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਮਹਾਨੁਭਾਵ, ਇਸ ਸਮੇਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਸਮੇਂ ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ। ਮੇਰੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਂ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਤੇਰਾ ਉਡੀਕ ਕਰਾਂ, ਨਰਪਤੀ? ਜਲਦੀ ਦੱਸ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਸ਼ਾਪ ਦੀ ਅੱਗ ਤੈਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਵੇਗੀ।" ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਜ्ञ ਦਾ ਧਨ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਸਮਾਂ ਦਿਓ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, "ਜਾ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਆਪਣਾ ਕਰਤੱਬ ਨਿਭਾ। ਤੇਰਾ ਰਸਤਾ ਸੁਖਮਈ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਆਵੇ।" ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਦ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਰਾਜਾ ਚਲ ਪਿਆ; ਉਸਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਪੈਦਲ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਚਲ ਪਈ, ਜਦਕਿ ਉਹ ਕਦੇ ਪੈਦਲ ਨਹੀਂ ਚਲਦੀ ਸੀ।" ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡਦੇ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੁਕਾਰਿਆ, ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸੇਵਕ ਵੀ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਏ।