ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਨੇ ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ, "ਮੈਂਡਵਯਾ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸਤਕਾਰੀਣੀ, ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ਕਿ 'ਤੂੰ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਰ ਜਾਵੇਂਗਾ।'" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਅਨਸੂਯਾ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁੰਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਆਗ੍ਰਹ ਤੇ ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਕਰ ਦਿਆਂਗੀ ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਵਾਂ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਤੀ ਦੇਵਾਂਗੀ।" ਅਨਸੂਯਾ ਨੇ ਆਗੇ ਕਿਹਾ, "ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਸਤੀਆਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਮੰਨਦੀ ਹਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪਤੀ-ਵ੍ਰਤਾ ਨਾਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨੂੰ।" ਫਿਰ, ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਮੰਨ ਗਈ, ਤਾਂ ਅਨਸੂਯਾ ਨੇ ਦਸਵੀਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਅਰਘ ਦੇ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਸੱਦਿਆ। ਫਿਰ, ਆਤਮਾਵਾਨ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਵਿਵਸਵਾਨ, ਲਾਲ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਜਗਮਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ। ਉਥੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ ਦਾ ਅੰਤ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ ਤੇ ਉਹਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਅਨਸੂਯਾ ਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਹੇ ਭਾਗਵਤੀ! ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਵੇਖ—ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਜੋ ਫਲ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਪ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।" ਫਿਰ ਅਨਸੂਯਾ ਨੇ ਸੱਚ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਸੋਹਣਾ, ਚਰਿੱਤਰਵਾਨ, ਗਿਆਨੀ ਜਾਂ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਉਸੀ ਸੱਚ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰੋਗ ਰਹਿਤ, ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸੌ ਸਾਲ ਜੀਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਸੱਚ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਫਿਰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਮੇਰਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਹ, ਮਨ ਤੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਰਿਹਾ, ਉਵੇਂ ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀਉਂਦਾ ਰਹੇ।" ਫਿਰ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਉਸ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ ਰੋਗ ਰਹਿਤ, ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਘਰ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅਮਰ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ਉਠ ਬੈਠੇ।" ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਮਤਕਾਰਾਂ ਉੱਤੇ, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ, ਦੇਵ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਗੂੰਜੀ ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਅਨਸੂਯਾ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਵਰ ਮੰਗ, ਹੇ ਭਾਗਵਤੀ! ਤੂੰ ਸਾਡੀ ਵੱਡੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ।" ਅਨਸੂਯਾ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਜੇਕਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ ਵਰਗੇ ਦੇਵਤਾ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਤਿੰਨੋਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਬਣਨ, ਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਸਮੇਤ ਯੋਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂ।" ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਮਹੇਸ਼ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ 'ਤਥਾਸ্তু' ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਅਨਸੂਯਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਲਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਚਰਨ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਇਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਮਦਾਲਸਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਉਤਾਵਲਾ ਸੀ। ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਚਿੰਤਤ ਤੇ ਉਦਾਸ ਵੇਖੇ, ਪਰ ਫਿਰ ਕੁਝ ਲੋਕ ਹੈਰਾਨੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਗਲੇ ਮਿਲਦੇ, "ਧੰਨ ਭਾਗ! ਧੰਨ ਭਾਗ!" ਆਖਦੇ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਹੋਵੀਂ, ਤੇਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਦੁੱਖ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਲੰਘ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਸੀ ਵੇਲੇ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌੜ ਗਈ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਮਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਕ-ਸਬੰਧੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਉਹ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ ਤੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਸਭ ਕੀ ਹੈ?" ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਸੁਣਾਈ। ਜਦ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਮਦਾਲਸਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਰਮ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ, ਜਦ ਉਸਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਮਰ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਬੈਠੀ—ਕਿੰਨੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਰੀ ਸੀ! ਮੈਂ ਤਾਂ ਕਠੋਰ ਦਿਲ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।" ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਡੂੰਘੀਆਂ ਸਾਹਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹੋਇਆ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ, "ਜੇਕਰ ਮੇਰੇ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮਰੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਲਈ ਕੀ ਉਪਕਾਰ ਕੀਤਾ? ਇਹ ਤਾਂ ਨਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੰਮ ਹੈ। ਜੇ ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਰੋਵਾਂ, 'ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ!', ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਪੁਰਖ ਹਾਂ।" "ਜਾਂ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮਲਿਨ, ਨਿਰਾਸ਼, ਅਪਵਿੱਤ੍ਰ ਹੋ ਕੇ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਲਈ ਹਾਸੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਵਾਂ, ਇਹ ਵੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨਾ, ਰਾਜੇ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਉਹਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੇਰੇ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?" "ਪਰ, ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਹੀ ਧਰਮ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਉਸਦੇ ਹਿੱਤ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ। ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਕਰੁਣਾ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਲਾਭ ਜਾਂ ਹਾਨੀ ਲਈ; ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਦਿੱਤਾ—ਇਹ ਛੋਟੀ ਗੱਲ ਉਸਦੇ ਲਈ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਸ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਤਰਪਣ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਰਿਤਧਵਜ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, "ਜੇਕਰ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਮਦਾਲਸਾ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾਵਾਂਗਾ। ਉਸ ਗਾਂਧਰਵ ਕੁੜੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਵਿਕਾਰਾਂਗਾ—ਇਹ ਮੇਰਾ ਸੱਚ ਹੈ।" "ਉਸ ਹਾਥੀ ਚਾਲ ਵਾਲੀ, ਧਰਮ-ਚਰਣੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲਵਾਂਗਾ—ਇਹ ਮੇਰਾ ਸੱਚ ਹੈ।" ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਤਿਸੰਗੀਆਂ ਨਾਲ, ਨਾਰੀਕਾ ਸੁਖ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੀਵਨ ਬਿਤਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਹੈ, ਪਿਤਾ! ਕੌਣ ਇਸਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਕਰ ਹੈ, ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਛੱਡੋ।