ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਉਸ ਸਮੇਂ, ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਨੇ ਮਾਂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਤਿ ਆਦਰ ਨਾਲ ਅਨਸੂਯਾ, ਜੋ ਅਤ੍ਰਿ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ‘‘ਮੈਂ ਧੰਨ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਵੱਡੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ, ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਮੰਗਲਮਈ, ਮੇਰੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਪਤੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ; ਪਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਾਭ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਤੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਕ ਨਾਰੀ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਤੀ ਹੀ ਉਸਦੇ ਲਈ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵੱਡੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ! ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਘਰ ਆਈ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਮਹਾਨਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ ਜਾਂ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ।’’ ਅਨਸੂਯਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ‘‘ਇਹ ਦੇਵਤੇ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਏ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਕੰਮ ਦਿਨ ਰਾਤ ਦੋਹਾਂ ਸਮੇਂ ਰੁਕ ਗਏ ਹਨ। ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਅਟੁੱਟ ਚਲਦੇ ਰਹਿਣ; ਮੈਂ ਇਸੀ ਕਾਰਜ ਲਈ ਆਈ ਹਾਂ—ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਦਿਨ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਯਜਨ ਰੁਕ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਹੇ ਤਪਸਵਿਨੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਹਾਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਦਿਨ ਰੁਕਣ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਰੁਕਾਵਟ ਕਰਕੇ, ਮੀਂਹ ਨਾ ਪੈਣ ਕਰਕੇ, ਦੁਨੀਆਂ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਲਈ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿਪੱਤੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਧਰਮਵਤੀ, ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ—ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ।’’ ਉਸ ਘਰਵਾਲੀ ਨੇ ਅਨਸੂਯਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ‘‘ਮੰਦਵਯਾ ਦੀ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਨਾਰੀ, ਮੇਰੇ ਪਤੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ, ਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਮਿਲੀ ਸੀ—‘ਸੂਰਜ ਨਾ ਚੜ੍ਹੇ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।’’ ਅਨਸੂਯਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਬੇਨਤੀ ਤੇ, ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕਰ ਦਿਆਂਗੀ ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਵਾਂ ਪਤੀ ਦੇ ਦਿਆਂਗੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਮੈਂ ਨਾਰੀਆਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਮੰਨਦੀ ਹਾਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪਤਿਵਰਤਾ ਨਾਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨੂੰ।’’ ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋ ਗਈ, ਤਦ ਅਨਸੂਯਾ ਨੇ ਦਸਵੇਂ ਦਿਨ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਅਰਘ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਸੂਰਜ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਸੂਰਜ, ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਲਾਲ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਚਕਰ ਨਾਲ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਦਾ ਤੁਰੰਤ ਪਰਾਣ ਛੁੱਟ ਗਿਆ; ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਅਤੇ ਉਹ ਘਰਵਾਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਅਨਸੂਯਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਸ਼ੋਕ ਨਾ ਕਰ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ! ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੇਖ—ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਕਿਹੜਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ? ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੋਭਾ, ਚਰਿੱਤਰ, ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਮਰਦ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਇਸ ਸੱਚ ਦੇ ਬਲ ਤੇ, ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਮੁੜ ਨੌਜਵਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸੌ ਸਾਲ ਜੀਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਦੀ ਹਾਂ, ਉਸੇ ਸੱਚ ਤੇ, ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੁੜ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਨਿਰੋਗ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਮੇਰਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਰਮ, ਮਨ ਤੇ ਬੋਲ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਿਹਾ, ਉਸੇ ਬਲ ਤੇ, ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀਉਂਦਾ ਰਹੇ।’’ ਫਿਰ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉੱਠ ਗਿਆ, ਰੋਗ ਰਹਿਤ, ਨੌਜਵਾਨ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਅਮਰ ਬੱਚਾ। ਫਿਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ, ਦਿਵ੍ਯ ਸੰਗੀਤ ਵੱਜਿਆ, ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਨਸੂਯਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘‘ਵਰ ਮੰਗੋ, ਹੇ ਧੰਨਵਾਦੀ! ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਤਪਸਵਿਨੀ, ਦੇਵਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।’’ ਅਨਸੂਯਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਜੇਕਰ ਦੇਵਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਨ, ਤੇ ਜੇ ਮੈਂ ਵਰ ਲਈ ਯੋਗ ਹਾਂ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਲੋਂ ਪਿਆਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ—ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿ਷ਣੁ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਬਣਨ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪਾਵਾਂ।’’ ਦੇਵਤਿਆਂ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿ਷ਣੁ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ—ਕਿਹਾ, ‘‘ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ,’’ ਤੇ ਅਨਸੂਯਾ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਢੰਗ ਸੀ, ਉਥੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋ ਗਏ। *** ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਮਦਾਲਸਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਿੰਤਤ ਵੇਖਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਫਿਰ, ਹੈਰਾਨੀ ਭਰੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਖੁਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਉਚਾਰਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ‘‘ਧੰਨ ਭਾਗ! ਧੰਨ ਭਾਗ!’’ ਉਹ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, ‘‘ਤੁਸੀਂ ਜੀਉਂਦੇ ਰਹੋ, ਹੇ ਵੱਡੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ! ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਖੁਸ਼ ਕਰੋ ਤੇ ਸਾਡੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰੋ।’’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੱਗੇ ਪਿੱਛੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਖੁਸ਼ੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ, ਮਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤੇ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ‘‘ਇਹ ਸਭ ਕੀ ਹੈ?’’ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਮਦਾਲਸਾ ਮਰ ਗਈ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਸ਼ਰਮ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ, ‘‘ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਨਾਰੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਮਰ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਦਿਤਾ—ਕਿੰਨੀ ਪਤਿਵਰਤਾ! ਮੇਰਾ ਮਨ ਕਿੰਨਾ ਕਠੋਰ ਹੈ, ਮੈਂ ਲੱਜਾ ਯੋਗ ਹਾਂ।’’ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ, ‘‘ਮੈਂ ਨਿਰਦਈ ਹਾਂ, ਅਧਮ ਹਾਂ, ਉਸ ਹਿਰਣ-ਆਖਾਂ ਵਾਲੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜੀਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਕਰਕੇ ਮਰ ਗਈ—ਮੈਂ ਕਿੰਨਾ ਨਿਰਮਮ ਹਾਂ!’’ ਫਿਰ ਉਹ ਫਿਰ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ, ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਵਹਿਮ-ਭਰਿਆ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਡੂੰਘੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੋਇਆ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ, ‘‘ਜੇ ਮੇਰੇ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮਰ ਗਈ, ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਯੋਗ ਕੰਮ ਕੀਤਾ? ਇਹ ਨਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵਧਾਈਯੋਗ ਹੈ। ਜੇ ਮੈਂ, ਦੁਖੀ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਰੋਵਾਂ, ‘ਹਾਏ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤਮ!’—ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਵਧਾਈਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਆਖਰ ਅਸੀਂ ਪੁਰਖ ਹੀ ਤਾਂ ਹਾਂ।’’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਤਿਵਰਤਾ, ਤਪ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਦੀ ਲਹਿਰ, ਇਕ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲੀ ਕਥਾ ਵਾਂਗ, ਅੱਗੇ ਵਧੀ।