ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰੀਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਅੱਗ (ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਆਦਿ) ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੁਆਲਤਾ ਅਤੇ ਸੰਪਤੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਘੱਟ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਥਕ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭੀਖ ਮੰਗਣ ਵਾਲਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਬਾਹਰੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਜੋਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੈ, ਉਹ ਅਦੁਤੀਅ ਤੇ ਅਵੇਰਣਯ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਜੋਗ ਰਾਹੀਂ, ਮਨੁੱਖ ਫਿਰ ਮੂਲ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦਾ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਪਿਤਾ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਮੈਂਨੂੰ ਉਹ ਜੋਗ ਸਮਝਾ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮੁੜ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਵਾਂ।" ਉਹ ਆਗਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ, "ਉਹ ਜੋਗ ਦੱਸੋ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ, ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਸੰਸਾਰਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਉਸਦਾ ਆਤਮਾ ਸੰਸਾਰਕ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫਸਦਾ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਜੋਗ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।" ਪਿਤਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਸੰਸਾਰਕ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਰਹੇ ਹਨ; ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਠੰਢੇ ਜਲ ਨਾਲ ਸੀਚੋ।" "ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਕਾਲੇ ਸੱਪ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਡੱਸ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪੀੜਤ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਕਰੋ।" "ਪੁੱਤਰ, ਪੁਤ੍ਰ, ਪਤਨੀ, ਘਰ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਵਾਲੇ ਮੱਤਵਾਲੀ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਹਕੀਕਤ ਅਤੇ ਭਲੇ ਦੀ ਸੱਚੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਨਾਲ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰੋ।" ਉਸ ਉੱਤੇ ਪੁੱਤਰ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਜੋਗ ਸੁਣੋ ਜੋ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਅਲਾਰਕ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ।" ਫਿਰ ਪਿਤਾ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਜੋਗ ਕਿਵੇਂ ਸਿਖਾਇਆ? ਇਹ ਅਲਾਰਕ ਕੌਣ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਜੋਗ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ?" ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨਾ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਕੌਸ਼ਿਕ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕੋੜ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਬਿਮਾਰ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਇਕ ਦਿਵਤਾ ਵਾਂਗ ਕੀਤੀ—ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਦਬਾਏ, ਅੰਗ ਮਲ੍ਹੇ, ਨ੍ਹਾਇਆ, ਵਿਅੰਜਨ ਪਹਿਨਾਇਆ ਤੇ ਖਾਣਾ ਖਵਾਇਆ।" "ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਖੰਘ, ਪਿਸ਼ਾਬ, ਪਖਾਨਾ ਤੇ ਖ਼ੂਨ ਸਾਫ ਕੀਤਾ, ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ ਤੇ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।" "ਫਿਰ ਵੀ, ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਉਸ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਤੇਜ਼ ਗੁੱਸੇ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਕਹਿੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ।" "ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਭਗਤ ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਦਿਵਤਾ ਹੀ ਮੰਨਦੀ ਸੀ; ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੰਨਦੀ ਸੀ।" "ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਚਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਉੱਚ-ਕੁਲ ਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, 'ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਲੈ ਚਲੋ।'" "'ਉਹ ਵੈਸ਼ਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਂ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਤੇ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ—ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਕੋਲ ਲੈ ਚਲੋ, ਹੇ ਧਰਮ ਦੀ ਜਾਣਨਹਾਰ! ਉਹ ਹੀ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।'" "'ਜਿਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸਵੇਰੇ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਰਾਤ ਆ ਗਈ—ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।'" "'ਜੇਕਰ ਉਹ ਸੋਹਣੀ, ਭਰੀਆਂ ਕੁੱਖਾਂ ਤੇ ਛਾਤੀਆਂ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਹੇ ਸੁਕੁਮਾਰੀ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖੇਂਗੀ।'" "'ਇਨਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਬਹੁਤ ਚੰਚਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਵੈਸ਼ਿਆ ਬਹੁਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਚਾਹੀਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਅਸਮਰਥਾ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਰਸਤਾ ਬੜਾ ਔਖਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।'" ਪਤੀ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇੱਛਾ-ਭਰੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਚ-ਕੁਲ ਦੀ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਤੇ ਪਤੀ-ਵਰਤਾ ਪਤਨੀ, ਆਪਣੇ ਕੱਪੜੇ ਬੰਨ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਵਾਧੂ ਦਾਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੱਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਆਕਾਸ਼ 'ਚ ਬੱਦਲ ਤੇ ਬਿਜਲੀਆਂ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਦੁਵੀਜਾ ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਤੁਰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਚੋਰ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਚੋਰੀ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਸੀ, ਇੱਕ ਸੂਲ 'ਤੇ ਟੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਮਾਂਡਵਯਾ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਉਥੇ ਹੀ ਸੀ। ਪਤੀ ਨੂੰ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕੀ ਹੋਈ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਦੀ ਪਤਨੀ ਉਥੇ ਲੰਘਦੀ ਹੈ; ਮਾਂਡਵਯਾ, ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ: "'ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇੰਨਾ ਦੁਖੀ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਝਟਕਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਉਹ ਪਾਪੀ, ਨੀਚ ਮਨੁੱਖ—'" "'ਸਵੇਰੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਸੂਰਜ ਵੇਖਦੇ ਹੀ ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।'" ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਾਪ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹੇਗਾ।" ਫਿਰ, ਪਤਨੀ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਦਾ ਅਤੇ ਰਾਤ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਕਈ ਦਿਨ ਤੱਕ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਡਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਿਨਾਂ ਜਪ, ਹਵਨ, ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭੇਟਾਂ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਦੇ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ? ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦੇ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਮਹੀਨੇ ਤੇ ਰੁੱਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ; ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਦੇ, ਦੱਖਣੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਇਹਨਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਸਾਲ ਜੋ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਅਤੇ ਸਾਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਹੋਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਭਗਤ ਪਤਨੀ ਦੇ ਬਚਨ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਦਾ; ਤੇ ਬਿਨਾ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਦੇ, ਨ੍ਹਾਉਣ, ਦਾਨ ਦੇਣ ਆਦਿ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਅੱਗ ਦੀ ਚਲਚਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ; ਅਤੇ ਹਵਨ ਦੀ ਭੇਟ ਦੇ ਬਿਨਾਂ, ਸਾਡਾ ਰਸਤਾ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧਦਾ। ਅਸੀਂ ਵੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਯਥਾ-ਹਿੱਸਾ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਪਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ; ਤੇ ਅਸੀਂ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅਨਾਜ ਆਦਿ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਮਨੁੱਖ ਸਾਡੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਉਗਾਏ ਹੋਏ ਪੌਦਿਆਂ ਨਾਲ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਯਜਨਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਆਦਰ ਮਿਲਣ ਤੇ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਹੇਠਾਂ ਵਰਖਾ ਭੇਜਦੇ ਹਾਂ, ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਉਪਰਲੇ ਪਾਸੇ ਭੇਟਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਸੀਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਹਵਨ ਨਾਲ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਪੀ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਦੇ, ਸਗੋਂ ਯਜਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਖੁਦ ਹੀ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ— ਉਹਨਾਂ ਪਾਪੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ, ਸੂਰਜ, ਅੱਗ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਜਦ ਉਹ ਪਾਪੀ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਪਾਣੀ ਆਦਿ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਭਿਆਨਕ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਖ਼ਰ ਮੌਤ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।