ਇੱਕ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਅਪਸਰਾ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਰੋਸ਼ ਨੂੰ ਭੜਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ, "ਮੇਰੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਵੇਂਗੀ, ਮੂਰਖਾ, ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਲਈ।" ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਪੰਛੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰੇਗੀ ਅਤੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਵੇਗੀ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਚ ਅਪਸਰਾ ਹੈ।" ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਲੱਭੇਗੀ; ਇਸ ਕਠਿਨ ਪਰੀਖਿਆ ਦੁਆਰਾ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੋ ਕੇ, ਫਿਰ ਤੋਂ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਵੇਗੀ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਸ ਸ਼ਾਪ ਦਾ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦੇਵੀਂ।" ਇਸ ਅਸਹਣੀ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਕਰਕੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਤੇ ਅਪਸਰਾ, ਜੋ ਕਾਂਪ ਰਹੀ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਅਹੰਕਾਰ ਭਰੀ ਦਿਲੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਲਿਆ—ਉਹ ਪੰਛੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਸੀ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਹਰਿਸਚੰਦਰ ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਰਿਸ਼ੀ ਹੋਏ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ-ਓ-ਸ਼ੌਕਤ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਨਾ ਤਾ ਕਦੇ ਅਕਾਲ ਆਇਆ, ਨਾ ਰੋਗ, ਨਾ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਣਸਮੇਂ ਮੌਤ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਨਾਗਰਿਕ ਅਧਰਮ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ। ਕੋਈ ਵੀ ਧਨ, ਤਾਕਤ ਜਾਂ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਗਰੂਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਅਤੇ ਕੋਈ ਔਰਤ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈ ਰਹੀ ਸੀ ਜੋ ਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਨਾ ਪਹੁੰਚੀ ਹੋਵੇ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਜਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਿਰਨ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, "ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ!" ਰਾਜਾ ਨੇ ਹਿਰਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਡਰੋ ਨਾ! ਮੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਐਸਾ ਅਧਰਮੀ ਤੇ ਬੁਰਾ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?" ਉਹ ਚੀਕਾਂ ਦੇ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਿਆ ਅਤੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ—ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਜੀਵ—ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਤਪ-ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਤਾਕਤ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵ੍ਰਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜੋ ਕਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਬਰ, ਚੁੱਪ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਉਸ ਗਿਆਨ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਔਰਤਾਂ ਡਰ ਕੇ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ—ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਜੀਵ ਸੋਚਦਾ, "ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?" ਕੌਸ਼ਿਕ—ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ—ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਨ; ਉਹ ਡਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਜੀਵ ਸੋਚਦਾ, "ਮੈਨੂੰ ਲੰਘਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।" ਇਹ ਵੀ ਸੋਚਿਆ, "ਸ਼ਾਇਦ ਰਾਜਾ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਆਖਦਾ 'ਡਰੋ ਨਾ'; ਮੈਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਜਲਦੀ ਪਰਵেশ ਕਰਾਂਗਾ ਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ।" ਇਉਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਰਾਜੇ ਵਿੱਚ ਪਰਵেশ ਕਰ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ: "ਇਹ ਕੌਣ ਅਧਰਮੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਦੇ ਕੋਨੇ ਤੇ ਅੱਗ ਜਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਕਤ ਤੇ ਉਰਜਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਮੈਂ, ਰਾਜਾ, ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ?" "ਅੱਜ, ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲੰਬੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" ਰਾਜੇ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਿਆ; ਜਦ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਗੁੱਸਾ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ—ਤਪ-ਧਨ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ—ਤੇ ਡਰ ਗਿਆ, ਤੇ ਅਚਾਨਕ ਅਸ਼ਵੱਥਾ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਕੰਪ ਗਿਆ। ਜਦ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਅਧਰਮੀ ਹੈ," ਤੇ ਉਥੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਬੋਲੇ, "ਪੂਜਨਯ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਕਰਤਵ ਹੈ, ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ; ਮੈਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦਾ ਪੂਜਾਰੀ, ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰੋ।" "ਰਾਜਾ, ਜੋ ਧਰਮ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤੀਰ ਚੁਕ ਕੇ ਲੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਿਸ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ? ਕਿਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ? ਕਿਸ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕਰਨੀ, ਰਾਜਾ? ਜੇ ਤੂੰ ਅਧਰਮ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈਂ, ਜਲਦੀ ਦੱਸ।" ਹਰਿਸਚੰਦਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਦਾਨ ਉੱਚੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤੇ ਹੋਰ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣਾ; ਡਰੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ; ਤੇ ਚੋਰਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕਰਨੀ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜੇ ਤੂੰ ਰਾਜ-ਧਰਮ ਨੂੰ ਠੀਕ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਮੈਂ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਰਿਤੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਚਾਹਿਆ ਹੋਇਆ ਦਾਨ ਦੇ।" ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਰਾਜੇ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੂੰ ਫਿਰ ਆਖਿਆ—ਕਹੋ, ਪੂਜਨਯ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ, ਮੰਗੋ। ਜਾਣ ਲਵੋ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੋਵੇ।" "ਚਾਹੇ ਸੋਨਾ, ਰਤਨ, ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਸਰੀਰ, ਜਾਨ, ਰਾਜ, ਸ਼ਹਿਰ, ਧਨ—ਜੋ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਰਾਜਾ, ਜੋ ਦਾਨ ਤੁਸੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਸਵੀਕਾਰ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ-ਯਜਨ ਦਾ ਦਾਨ ਦੇਵੋ।" ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਯਜਨ-ਦਾਨ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਚੁਣੋ, ਦੋਹਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਜੋ ਦਾਨ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਧਰਤੀ, ਉਸਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਸ਼ਾਸਕ, ਪਿੰਡ, ਸ਼ਹਿਰ, ਪੂਰਾ ਰਾਜ, ਜੋ ਰਥਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" "ਖਜ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਸਟੋਰਹਾਊਸ, ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ, ਤੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਰਾਜਾ।" "ਤੇ ਉਹ ਧਰਮ, ਜੋ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਧਰਮ, ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਕੀ ਕਹੀਏ? ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਵੋ।" ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਖੁਸ਼ ਮਨ ਤੇ ਅਡੋਲ ਚਿਹਰਾ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, 'ਜੋ ਹੁਕਮ' ਕਹਿ ਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਦਿੱਤੇ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ—ਰਾਜ, ਧਰਤੀ, ਤਾਕਤ, ਧਨ—ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ, ਰਾਜਾ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਦ ਤਪਸਵੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹੈ, ਕੌਣ ਅਧਿਕਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ?" ਹਰਿਸਚੰਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਦ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਧਰਤੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ, ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਾਲਕ ਸੀ; ਹੁਣ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ, ਰਾਜਾ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਦਿੱਤੀ, ਰਾਜਾ, ਜਿੱਥੇ ਮੇਰਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ, ਉਥੋਂ ਤੁਸੀਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਓ।" ਸਾਰੇ ਗਹਣੇ, ਕਮਰਬੰਦ ਤੇ ਧਾਗੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਛਾਲੇ ਦੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ। ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜੋ ਹੁਕਮ" ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ੈਵਿਆ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ, ਰਵਾਨਾ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਉਹ ਜਾ ਰਹੇ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਰਾਹ ਰੋਕਿਆ ਤੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਰਾਜ-ਯਜਨ ਦਾ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ ਬਿਨਾ?