ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਪੀੜਾ ਦੇ ਬਦਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਖ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੀ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਣਾਂ? ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਰਣਾ ਲਿਆ ਕਿ ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰੀਏ, ਤੁਰੰਤ ਚੱਲੀਏ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਨੇ ਆ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਆਏ ਹਨ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ ਆਏ ਹਨ; ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਚੱਲ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹੁਣ ਤੁਰ ਪੈ।" ਧਰਮ ਨੇ ਖੁਦ ਆ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਵਰਗ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਇਸ ਦਿਵਿਆ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ, ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰ, ਤੁਰ ਪੈ।" ਪਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਧਰਮ, ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਤੜਪ ਰਹੇ ਹਨ; ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਪੁਕਾਰ ਰਹੇ ਹਨ, 'ਸਾਨੂੰ ਬਚਾਓ!' – ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਮੰਦ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ; ਪਰ ਤੂੰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਸਵਰਗ ਜਾ।" ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਧਰਮ, ਜਾਂ ਤੂੰ, ਹੇ ਇੰਦਰ, ਸ਼ਚੀਪਤੀ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਪੁੰਨ ਦਾ ਮਾਪ ਦੱਸੋ, ਜੋ ਵੀ ਹੋਵੇ।" ਧਰਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਬੂੰਦਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ, ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਤਾਰੇ, ਜਾਂ ਵਰਖਾ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ, ਜਾਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਰੇਤ ਦੇ ਕਣ—" "ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਤੇਰਾ ਪੁੰਨ ਵੀ ਅਣਗਿਣਤ ਹੈ, ਓਹਨਾ ਬੂੰਦਾਂ ਤੇ ਰੇਤ ਦੇ ਕਣਾਂ ਵਾਂਗ।" "ਅੱਜ ਤੂੰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪਏ ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਪੁੰਨ ਲੱਖ ਗੁਣਾ ਵਧਾ ਲਿਆ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਅਮਰ ਲੋਕ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗ; ਇਹ ਪਾਪੀ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ।" ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਜੇਕਰ ਭਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰਾਹਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਮੇਰੀ ਸੰਗਤ ਦੀ ਇਛਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਣਗੇ?" "ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਜੋ ਵੀ ਪੁੰਨ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਬਲ ਤੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਤੜਪਦੇ ਇਹ ਪਾਪੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਣ।" ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੀ; ਵੇਖ, ਇਹ ਪਾਪੀ ਨਰਕ ਤੋਂ ਛੁਟ ਗਏ ਹਨ।" ਫਿਰ, ਰਾਜੇ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਹਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਵਿਆ ਰਥ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਕੇ ਸਵਰਗ ਲੈ ਗਿਆ। ਮੈਂ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਿਹੜੇ ਉਥੋਂ ਨਰਕ ਦੀਆਂ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਰ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੁਜੀ ਵਾਰੀ ਜੰਮੇ ਹੋਏ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਨਰਕਾਂ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜੂਨੀਆਂ ਬਿਆਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਓਹੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ; ਇਹ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੈ, ਸੱਚਾ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ? ਫਿਰ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਿਆਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ—ਇਹ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀਅਤ ਵਿੱਚ ਸਦੀਵੀ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਘੜੀ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਦੱਸਿਆ। ਹੁਣ ਦੱਸ, ਇਸ ਨਿਯਮਤ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?" ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਬੋਲਾਂ ਉੱਤੇ ਪੂਰਾ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਪਿਤਾ, ਤਾਂ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਛੱਡ ਕੇ ਵਨਵਾਸੀ ਜੀਵਨ ਵਲ ਲੱਗ ਪੈ।" "ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾ, ਦਵੈਤ ਅਤੇ ਮਲਕੀਅਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।" "ਘੱਟ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਕਦੇ ਨਾ ਥੱਕਣ ਵਾਲਾ ਭਿਖਾਰੀ ਬਣ; ਉਥੇ, ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਬਾਹਰੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ।" "ਤਦ ਤੂੰ ਉਹ ਯੋਗ ਹਾਸਲ ਕਰੇਂਗਾ, ਜੋ ਦੁਖਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੈ, ਜੋ ਬੇਮਿਸਾਲ ਤੇ ਵਰਣਨ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਜੋੜ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਮੁੜ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜੇਂਗਾ।" ਪਿਤਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਪੁੱਤਰ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਯੋਗ ਸਮਝਾ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਮੁੜ ਅਜਿਹੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਵਾਂਗਾ।" "ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਯੋਗ ਦੱਸ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ, ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਆਤਮਾ ਸੰਸਾਰਕ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫਸਦੀ, ਭਾਵੇਂ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ।" "ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਸੰਸਾਰਕ ਦੁੱਖ ਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਰਹੇ ਹਨ; ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਦੀ ਠੰਢੀ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਸੀਚ।" "ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਕਾਲੇ ਸੱਪ ਨੇ ਕੱਟਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਤੜਪ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਜੀਵਤ ਕਰ।" "ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਘਰ, ਜਮੀਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਮੋਹ ਰੂਪ ਹਾਥੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੀੜਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ ਅਤੇ ਭਲੇ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪਹਚਾਨ ਦੇ ਕੇ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦਿਵਾ।" ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸੁਣੋ, ਪਿਤਾ ਜੀ, ਉਹ ਯੋਗ ਜੋ ਪਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਗਿਆਨੀ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਅਲਾਰਕ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ।" ਪਿਤਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਯੋਗ ਕਿਵੇਂ ਸਿਖਾਇਆ? ਇਹ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਅਲਾਰਕ ਕੌਣ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਯੋਗ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ?" ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨਾ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਕੌਸ਼ਿਕ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ; ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕੋੜ੍ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਇੰਨਾ ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਇਕ ਦੇਵਤਾ ਵਾਂਗ ਕੀਤੀ—ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਮਲਣ, ਲੱਤਾਂ ਨੂੰ ਮਲਣ, ਨ੍ਹਾਉਣ, ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਾਉਣ, ਖਾਣਾ ਖਵਾਉਣ ਤੱਕ।" "ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਖੁੰਝ, ਪਿਸ਼ਾਬ, ਪਖਾਨਾ, ਖੂਨ ਧੋ ਕੇ, ਇਕੱਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ, ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ।" "ਫਿਰ ਵੀ, ਉਹ ਪਤੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੀ ਇੱਤਨੀ ਇਜ਼ਤ ਕੀਤੀ, ਆਪਣੇ ਘਣੇ ਗੁੱਸੇ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਕੇ ਝਿੜਕਦਾ ਸੀ।" "ਫਿਰ ਵੀ, ਉਹ ਭਗਤ ਪਤਨੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੇਵਤਾ ਸਮਝਦੀ ਰਹੀ; ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੰਨਦੀ ਸੀ।" "ਜਦੋਂ ਉਹ ਚਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਲੈ ਚਲ।'" "'ਉਹ ਵੇਸ਼ਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਤੇ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਇਕ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ—ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਕੋਲ ਲੈ ਚਲ, ਹੇ ਧਰਮ ਦੀ ਜਾਣਣ ਵਾਲੀ! ਉਹ ਹੀ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।'" "'ਜਿਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸਵੇਰੇ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆ ਗਈ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।'" "'ਜੇਕਰ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ, ਭਰੇ ਹਿਪ ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਵਾਲੀ, ਮੈਨੂੰ ਗਲੇ ਨਹੀਂ ਲਾਉਂਦੀ, ਹੇ ਪਤਲੀ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖੇਂਗੀ।'" "'ਇੱਛਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਚਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਲੋੜ ਬਹੁਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਅਸਮਰਥਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਰਾਹ ਔਖਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।