ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਨਰਕ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣ, ਪੀਟਣ, ਸਾੜਣ ਆਦਿ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਮਿਲਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਤੇਰੀ ਜੋਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਹੁਣ ਨਰਮ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਦਬ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਕਿਸੇ ਦੁੱਖੀ ਜੀਵ ਦਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਜੋ ਆਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨ ਤਾਂ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਵਿਚ—ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪੂਰਾ ਯਕੀਨ ਹੈ।” ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜੇ ਮੇਰੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਇਹ ਤੜਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀ, ਤਾਂ ਹੇ ਸੁਭਾਗ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਰਹਾਂਗਾ।” ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਆਓ ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਚਲੋ; ਆਪਣੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣੋ। ਇੱਥੇ ਪਾਪੀਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹਨ।” ਰਾਜਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਨਰਕ ਵਾਸੀ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖੀ ਹਨ, ਮੇਰੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਸੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਮੈਂ ਇਥੋਂ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ।” ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉੱਤੇ ਲਾਨਤ ਹੈ, ਜੋ ਦੁੱਖੀ, ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਆਏ—even ਜੇ ਵੈਰੀ ਵੀ ਹੋਣ—ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।” “ਇੱਥੇ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਵਿਚ, ਯਜ, ਦਾਨ, ਤਪ—ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਨਿਕੰਮੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਦੁਖੀਆਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਝੁਕਦਾ। ਜਿਸ ਦਾ ਦਿਲ ਬੱਚਿਆਂ, ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਬਿਮਾਰਾਂ ਲਈ ਕਠੋਰ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।” “ਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖੀਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਨਾਲ ਆਪ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੜਨ ਵਾਲਾ ਦੁੱਖ, ਬੁਰੀ ਵਾਸਨਾ, ਜਾਂ ਨਰਕ ਦਾ ਦੁਖ ਮਿਲੇ, ਜਾਂ ਭੁੱਖ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜਾਂ ਐਸਾ ਦੁਖ ਕਿ ਹੋਸ਼ ਹੀ ਖੋ ਜਾਵੇ—ਫਿਰ ਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨਾ ਸਵਰਗ ਦੇ ਸੁਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।” “ਜੇਕਰ ਮੇਰੇ ਦੁੱਖ ਸਹੇ ਕੇ ਬਹੁਤੇ ਪੀੜਤ ਸੁਖੀ ਹੋ ਸਕਣ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੀ ਚਾਹੀਦਾ? ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰੋ, ਜਲਦੀ ਚਲੇ ਜਾਓ।” ਯਮ ਦਾ ਦੂਤ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਧਰਮ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਇੱਥੇ ਆ ਗਏ ਹਨ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ; ਰਾਜਾ, ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਚਲਣਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ।” ਧਰਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਖੁਦ ਤੈਨੂੰ ਸਵਰਗ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ ਚੜ੍ਹ, ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰ, ਚਲ ਪਿਆ।” ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਧਰਮ, ਨਰਕ ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜੀਵ ਦੁਖੀ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਬੇਚਾਰੇ ਚੀਕਦੇ ਹਨ, ‘ਸਾਨੂੰ ਬਚਾਓ!’—ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ।” ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਬੁਰੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਨਰਕ ਵਿਚ ਪਏ ਹਨ; ਪਰ ਤੂੰ, ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਸਵਰਗ ਜਾ।” ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਧਰਮ ਜਾਂ ਹੇ ਇੰਦਰ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੇਰਾ ਪੁੰਨ ਕਿੰਨਾ ਹੈ, ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਹੋਵੇ।” ਧਰਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਬੂੰਦਾਂ, ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਤਾਰੇ, ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ, ਜਾਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਰੇਤਕਣ—ਉਹਨਾਂ ਵਾਂਗ ਤੇਰਾ ਪੁੰਨ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।” “ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਅੱਜ ਤੂੰ ਨਰਕੀਆਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਪੁੰਨ ਲੱਖਾਂ ਗੁਣਾ ਵਧਾ ਲਿਆ ਹੈ।” “ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅਬਿਨਾਸੀ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲ, ਉੱਥੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣ; ਇਹ ਪਾਪੀ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗਣ ਦਿਓ।” ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਜੇਕਰ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਵੀ ਦੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਮੇਰੀ ਸੰਗਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਗੇ?” “ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮੇਰੇ ਜੋ ਕੁਝ ਪੁੰਨ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਇਹ ਨਰਕ ਵਿਚ ਪਏ ਪਾਪੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਣ।” ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਹੋਰ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ; ਵੇਖ, ਇਹ ਪਾਪੀ ਨਰਕ ਤੋਂ ਛੁਟ ਗਏ ਹਨ।” ਫਿਰ, ਰਾਜੇ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਹਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ ਵਿਚ ਬਿਠਾ ਕੇ ਸਵਰਗ ਲੈ ਗਿਆ। ਮੈਂ—ਜੋ ਉਥੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਨਰਕ ਦੇ ਦੁਖਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਿਆ—ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਰ ਜਨਮ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਇਹ ਨਰਕ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਜਨਮ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਖਿਆ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚਾ, ਅਟੱਲ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ? ਫਿਰ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰਿਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਥਿਰ, ਅਸਲ ਸੂਰਤ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ—ਜੋ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਘੜੀ ਵਾਂਗ ਸਦਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।” “ਤੇਰੇ ਵਰਣਨ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਦੱਸ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਜਦ ਇਹ ਸਿਸਟਮ ਇੰਝ ਹੀ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ?” ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਪਿਤਾ, ਤਾਂ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਛੱਡ ਕੇ ਵਨਵਾਸੀ ਜੀਵਨ ਅਪਣਾ ਲੈ।” “ਉਚਿਤ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੁਲ-ਦੁਆਲੇ ਅਤੇ ਮਾਲ-ਮੁਲਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾ।” “ਘੱਟ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਥਾਹ ਯਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਭਿਖਾਰੀ ਬਣ; ਉੱਥੇ, ਜੋਗ ਵਿਚ ਲਗ ਕੇ, ਬਾਹਰੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿ।” “ਫਿਰ ਤੂੰ ਉਹ ਜੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ, ਜੋ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੈ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਤੇ ਅਵਚਿੱਤ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ; ਉਸ ਜੋਗ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮੁੜ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜੇਗਾ।” ਪਿਤਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਪੁੱਤਰ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਜੋਗ ਸਮਝਾ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮੁੜ ਇੰਝ ਨਹੀਂ ਜਨਮ ਲਵਾਂਗਾ।” “ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਜੋਗ ਵੀ ਦੱਸ, ਜਿਸ ਵਿਚ—even ਜੇ ਕੋਈ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਵੇ—ਆਤਮਾ ਸੰਸਾਰਕ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਫਸਦੀ।” “ਮੇਰਾ ਮਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਸੰਸਾਰਿਕ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੜ ਰਹੇ ਹਨ; ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਦੇ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਵਰਗੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ।” “ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਕਾਲੇ ਸੱਪ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਡੰਗ ਲਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੜਫ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਕਰ।” “ਪੁੱਤਰ-ਪਤਨੀ, ਘਰ-ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ ਲਗਾਵਟ ਦੇ ਹਾਥੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮਤਵਾਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਤੁਰੰਤ ਮੈਨੂੰ ਅਸਲ ਅਤੇ ਭਲੇ ਦੀ ਸੱਚੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਕੇ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰ।” ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਪਿਤਾ, ਸੁਣ, ਉਹ ਜੋਗ ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਅਲਾਰਕ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ, ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ।” ਪਿਤਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਜੋਗ ਕਿਵੇਂ ਸਿਖਾਇਆ? ਇਹ ਅਲਾਰਕ ਕੌਣ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਜੋਗ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ?