ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਤੇਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਕਰਕੇ ਸੁਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਏ ਹਨ। ਹੁਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ—ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਮੰਦੇ—ਭੋਗਣੇ ਨੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਆਉ, ਅਸੀਂ ਹੋਰ ਥਾਂ ਚੱਲੀਏ। ਤੂੰ ਨਰਕ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲਏ ਹਨ, ਹੁਣ ਅੱਗੇ ਵਧੀਏ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੱਗੇ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਚਲਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਉੱਥੋਂ ਜਾਣ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਨਰਕ ਦੀਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਭੋਗ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਚੀਕ ਪਏ। ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦਿਖਾ! ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਇੱਥੇ ਠਹਿਰ ਜਾ। ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲੀ ਹਵਾ ਸਾਡੀਆਂ ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਅਨੰਦ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।” “ਹੇ ਮਨੁੱਖ-ਸ਼ੇਰ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਜਦ ਵੀ ਉਹ ਹਵਾ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।” ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਕੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ਕਿ ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਰਾਮ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ?” “ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਐਸਾ ਆਨੰਦ ਤੇ ਅਰਾਮ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।” ਯਮਦੂਤ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਉਹ ਭੋਜਨ ਖਾ ਕੇ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮਹਿਮਾਨਾਂ, ਦੂਤਾਂ ਅਤੇ ਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਯਥਾ-ਨਿਯਮ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਮਨ ਵੀ ਇਸ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ—” “ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜਨ, ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲੀ ਹਵਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਆਨੰਦ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀ। ਜਿਹੜੇ ਪਾਪੀ ਇਥੇ ਸਜ਼ਾ ਭੋਗ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇਰੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਰਕ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀ।” “ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਆਦਿਕ ਜਿਹੜੇ ਯਜਨ ਤੂੰ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ, ਰਾਜਨ, ਯਮ ਦੇ ਹਥਿਆਰ, ਅੱਗ, ਹਵਾ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।” “ਮਾਰਨ, ਕੱਟਣ, ਸਾੜਨ ਆਦਿਕ ਜਿਹੜੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਪੀੜਾਵਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਤੇਰੀ ਜੋਤਿ ਨਾਲ ਨਰਮ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜਿਹੜਾ ਆਨੰਦ ਦੁਖੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਘਟਾਉਣ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਸੁਰਗ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਵਿਚ—ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ।” “ਜੇ ਮੇਰੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਰਕ ਦੀਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ, ਤਾਂ ਹੇ ਸੁਭਾਗੀ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਟਿਕ ਕੇ ਰਹਾਂਗਾ।” ਯਮਦੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਆ ਰਾਜਨ, ਚੱਲੀਏ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਫਲ ਸੁਰਗ ਵਿਚ ਭੋਗ। ਇੱਥੇ ਪਾਪੀਆਂ ਲਈ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਨਹੀਂ।” ਰਾਜਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਨਰਕ ਵਾਸੀ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਜੀਵ, ਮੇਰੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਸੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ।” “ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਲਾਨਤ ਹੈ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਆਸਰੇ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ—even ਜੇ ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵੀ ਹੋਵੇ—ਜਦ ਉਹ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿਚ ਹੋਵੇ।” “ਇਥੇ ਜਾਂ ਅੱਗੇ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਮਨ ਦੁਖੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਯਜਨ, ਦਾਨ ਜਾਂ ਤਪਸਿਆ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।” “ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ, ਜਿਸਦਾ ਦਿਲ ਬੱਚਿਆਂ, ਬੀਮਾਰਾਂ ਤੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਠੋਰ ਹੋਵੇ; ਉਹ ਤਾਂ ਅਸਲ ਵਿਚ ਰਾਕਸ਼ਸ ਹੈ।” “ਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਖੀਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੜਨ ਵਾਲਾ ਦੁਖ, ਮਾੜੀ ਵਾਸਨਾ, ਜਾਂ ਨਰਕ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਮਿਲੇ—” “—ਜਾਂ ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਆ ਜਾਵੇ—ਫਿਰ ਵੀ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦੇਣਾ ਸੁਰਗ ਦੇ ਸੁਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।” “ਜੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੁਖੀ ਜੀਵ ਸੁਖੀ ਹੋ ਸਕਣ, ਭਾਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪ ਦੁਖ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ? ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰ, ਤੁਰ ਜਾ।” ਯਮਦੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਤੇ ਇੰਦਰ ਆ ਗਏ ਹਨ, ਤੈਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ; ਰਾਜਨ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਚੱਲ।” ਧਰਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਖੁਦ ਤੈਨੂੰ ਸੁਰਗ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਇਹ ਦਿਵਯ ਰਥ ਚੜ੍ਹ, ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰ।” ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਨਰਕ ਵਿਚ, ਹੇ ਧਰਮ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਤਕਲੀਫ਼ ਭੋਗ ਰਹੇ ਹਨ; ਦੁਖੀ ਜੀਵ ਬੇਨਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ‘ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ!’—ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ।” ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਕਰਕੇ ਨਰਕ ਵਿਚ ਆਏ ਹਨ; ਪਰ ਤੂੰ, ਰਾਜਨ, ਆਪਣੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸੁਰਗ ਜਾ।” ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਜੇ ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਧਰਮ, ਜਾਂ ਤੂੰ, ਹੇ ਇੰਦਰ, ਮੇਰੇ ਪੁੰਨ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਦੱਸ, ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਹੋਵੇ।” ਧਰਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਬੂੰਦਾਂ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਤਾਰੇ, ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ, ਜਾਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਰੇਤਕਣ—” “ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਨ, ਤੇਰਾ ਪੁੰਨ ਵੀ ਅਣਗਿਣਤ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਬੂੰਦਾਂ ਤੇ ਰੇਤਕਣਾਂ ਵਾਂਗ।” “ਅੱਜ, ਨਰਕੀਆਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਤੇਰਾ ਪੁੰਨ ਲੱਖਾਂ ਗੁਣਾ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ।” “ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਅਬਿਨਾਸੀ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾ ਤੇ ਉਥੇ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗ; ਇਹ ਪਾਪੀ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਰਕ ਵਿਚ ਸਜ਼ਾ ਭੋਗਣ।” ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਲੋਕ ਮੇਰੀ ਸੰਗਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਣਗੇ ਜੇ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁਖ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ?” “ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਵੀ ਮੇਰਾ ਪੁੰਨ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਬਲ ਤੇ ਇਹ ਪਾਪੀ, ਜੋ ਨਰਕ ਵਿਚ ਦੁਖੀ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਣ।” ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਹੋਰ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਵੇਖ, ਇਹ ਪਾਪੀ ਨਰਕ ਤੋਂ ਛੁਟ ਗਏ ਹਨ।” ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਫਿਰ ਉਸ ਰਾਜਾ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ, ਤੇ, ਉਸਨੂੰ ਦਿਵਯ ਰਥ ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਹਰੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੁਰਗ ਲੈ ਗਿਆ।” “ਮੈਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਿਹੜੇ ਉਥੋਂ ਛੁਟੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਵੇਂ ਜਨਮਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ।” “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ, ਮੈਂ ਨਰਕਾਂ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।” “ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਖਿਆ, ਉਹੀ ਸਭ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ; ਇਹ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਅਟੱਲ ਤੇ ਸੱਚਾ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ?” ਫਿਰ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਿਯਮਤ ਸੁਭਾਵ, ਉਸਦੀ ਅਸਲ ਰੂਪਤਾ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘੜੀ ਵਾਂਗ ਅਟੱਲ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਬਿਆਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।” “ਹੁਣ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਹੁਣ ਇਸ ਨਿਯਮਤ ਕ੍ਰਮ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?” ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜੇ ਪਿਤਾ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਤੇ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਛੱਡ ਕੇ ਵਨਵਾਸੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਅਪਣਾ ਲੈ।