ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਯਮਲੋਕ ਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਪੀਆਂ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਨਰਕ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਈ ਵਾਰੀ ਚੀੜੀ ਦੇ ਪੇਟ 'ਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸ਼ੂਦਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੀੜਿਆਂ ਦੇ ਪੇਟ 'ਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਾਪੀ ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੱਕੜ ਵਿਚਲੀ ਕੀੜੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਦੇ ਸੂਰ, ਕੀੜਾ, ਜਲ-ਪੱਖੀ ਜਾਂ ਚੰਡਾਲਾ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਅਕ੍ਰਿਤਘਨ ਤੇ ਅਗਿਆਨੀ ਹੋਵੇ, ਨਰਕ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਕੇ ਉਹ ਕੀੜਾ, ਕੀਟ, ਪਤੰਗਾ ਜਾਂ ਬਿਛੂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਛੀ, ਕਾਂ ਜਾਂ ਕਛੂਆ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਰਵਣ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਬਿਨਾ ਹਥਿਆਰ ਦੇ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਧਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਔਰਤ ਜਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਹਤਿਆਰਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੀੜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਹੜਾ ਖਾਣਾ ਚੁਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੱਖੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖਾਣੇ ਦੀ ਚੋਰੀ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਨਮ ਮਿਲਦੇ ਹਨ—ਜਿਹੜਾ ਪੱਕਾ ਚਾਵਲ ਚੁਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਬਿੱਲੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਤਿਲ ਵਾਲਾ ਖਾਣਾ ਚੁਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੂਹਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਘੀ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਨੇਵਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਹੜਾ ਜਲ-ਪੱਖੀ ਦਾ ਮਾਸ ਚੁਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਂ ਜੋ ਮਛੀ ਜਾਂ ਮਾਸ ਚੁਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਓਸਪਰੇ ਜੋ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਮਾਸ ਚੁਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰੇਤ-ਪੱਖੀ ਜੋ ਲੂਣ ਜਾਂ ਦਹੀਂ ਚੁਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਕੀੜੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਦੁੱਧ ਚੁਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਸ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇਲ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤੇਲ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਹਦ ਚੁਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੱਟਣ ਵਾਲਾ ਕੀਟ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕੇਕ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਚੀਟੀ; ਦਾਲ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਘਰ ਦੀ ਛੁਪਕਲੀ। ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਰਾਬ ਚੁਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਿਤਲੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਲੋਹਾ ਚੁਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਂਸੀ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹਰਾ ਪੰਛੀ; ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਬਰਤਨ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕਬੂਤਰ; ਸੋਨੇ ਦਾ ਬਰਤਨ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕੀੜਿਆਂ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪੱਤੇ ਦਾ ਕੱਪ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਲੱਕੜ-ਚੀੜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕਪੜਾ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵਾਪਸ ਉਸੇ ਰੂਪ 'ਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਤ-ਕਪੜਾ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬਗਲਾ, ਮਲਮਲ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤੋਤਾ, ਬਕਰੀ ਦੇ ਉਨ ਜਾਂ ਲਿਨਨ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਫਲੈਕਸ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਪਾਹ ਦਾ ਕਪੜਾ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਚੀੜੀ, ਛਾਲ ਦਾ ਕਪੜਾ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਾਰਸ, ਰੰਗੀਨ ਕਪੜਾ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮੋਰ ਜਾਂ ਸਬਜ਼ ਪੱਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੀਵੰਤ ਕਪੜਾ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਜੀਵਜੀਵਕਾ ਪੰਛੀ, ਲਾਲ ਕਪੜਾ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਨੇਵਲਾ, ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਕਪੜਾ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਖਰਗੋਸ਼ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਲ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਨਪੁੰਸਕ, ਲੱਕੜ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਲੱਕੜ-ਕੀਟ, ਫੁੱਲ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਗਰੀਬ, ਅਤੇ ਵਾਹਨ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਲੰਗੜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਬਜ਼ੀ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹਰਾ ਪੰਛੀ, ਪਾਣੀ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਚਾਤਕ ਪੰਛੀ, ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਜ਼ਮੀਨ ਚੁਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਾਹ, ਬੂਟਾ, ਬੇਲ, ਲਤਾ, ਛਾਲ ਅਤੇ ਲੂਣ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪਾਪ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁੜ ਮਨੁੱਖ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਕੀੜਾ, ਕੀਟ, ਪਤੰਗਾ, ਪੰਛੀ, ਜਲ-ਜੀਵ, ਪਸ਼ੂ, ਫਿਰ ਗਾਂ, ਤੇ ਫਿਰ ਚੰਡਾਲਾ ਜਾਂ ਪੁੱਕਸਾ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਲੰਗੜਾ, ਅੰਨ੍ਹਾ, ਬਹਿਰਾ, ਕੋੜੀ, ਕਸ਼ਟ-ਪ੍ਰਦ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਮੂੰਹ, ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਮਲ-ਰੋਗਾਂ ਵਿਚ ਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਮਿਰਗੀ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਾਂ ਜਾਂ ਸੋਨਾ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਗਿਆਨ ਚੁਰਾਉਂਦੇ, ਭਾਰੀ ਧੋਖਾ ਕਰਦੇ, ਹੋਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਲੈਂਦੇ ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਇਹ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਪੁੰਸਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਅਗਨੀ-ਰਹਿਤ ਯਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਚਨ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਰੋਗ, ਦੁੱਖ, ਮੰਦ ਪਚਨ, ਨਿੰਦਿਆ, ਅਕ੍ਰਿਤਘਨਤਾ, ਤੇ ਹੋਰ ਦੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਠੋਰਤਾ, ਕ੍ਰੂਰਤਾ, ਪਰ-ਸਤਰੀ-ਗमन, ਚੋਰੀ, ਅਸ਼ੁਧਤਾ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਵੀ ਪਾਪਾਂ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਸੋਨਾ ਲੈਣ, ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਹਤਿਆ, ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਿਸ਼ਿਧ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਵੀ ਇਸ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਾਪੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨਰਕ ਤੋਂ ਛੁੱਟੀ ਹੋਈਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਹਨ। ਦਯਾ, ਸਚਾਈ, ਤੇ ਆਗਲੇ ਲੋਕ ਦੀ ਤਿਆਰੀ—ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਉਪਚਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੱਚ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਬੋਲਣਾ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਮੰਨਣਾ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ, ਤੇ ਸਤਜਨਾਂ ਦਾ ਸੰਗ—ਇਹ ਗੁਣ ਹਨ। ਚੰਗੇ ਕਰਮ, ਮਿੱਤਰਤਾ, ਤੇ ਸੱਚੀ ਧਰਮ-ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਇਹ ਸਭ ਗੁਣਵਾਨਤਾ ਦੀ ਮਾਰਕ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਇਹ ਪਾਪੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗ ਰਹੇ ਹਨ—ਚਾਹੇ ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਮੰਦੇ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅਸੀਂ ਹੋਰ ਜਗ੍ਹਾ ਚੱਲਦੇ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖ ਚੁੱਕੇ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਨਰਕ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲਏ, ਹੁਣ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਾਂ। ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ, ਨਰਕ ਵਿਚ ਦੁਖ ਭੋਗ ਰਹੇ ਮਨੁੱਖ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਚੀਖ ਪਏ: "ਹੇ ਰਾਜਾ, ਸਾਡੀ ਦਇਆ ਕਰੋ! ਥੋੜਾ ਸਮਾਂ ਇੱਥੇ ਰਹੋ; ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲੀ ਹਵਾ ਸਾਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਦੇਂਦੀ ਹੈ।" "ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲੀ ਹਵਾ ਸਾਡੇ ਤੱਕ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਤੇ ਦੁੱਖ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਯਮ ਦੇ ਸੇਵਕ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ?" "ਮੈਂ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿਚ ਕਿਹੜਾ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਐਨਾ ਆਨੰਦ ਤੇ ਆਰਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।" ਯਮ ਦੇ ਸੇਵਕ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਤੁਹਾਡਾ ਸਰੀਰ ਉਹ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮਹਿਮਾਨਾਂ, ਦੂਤਾਂ, ਤੇ ਯੋਗਿਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਵੀ ਇਸ 'ਤੇ ਲਗਾ ਸੀ—" "ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲੀ ਹਵਾ ਆਨੰਦ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਪ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਨਰਕ ਦੀਆਂ ਪੀੜਾਵਾਂ ਪੀੜਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ।" "ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਤੇ ਹੋਰ ਯਜਨ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੇ, ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਯਮ ਦੇ ਹਥਿਆਰ, ਅੱਗ ਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਰਕ ਦੇ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਆਰਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਨਰਕ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।