ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਮਨੁਸ਼ਯਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਬਾਰੇ ਮਹापुरਾਣ ਵਿਚ ਵਿਆਖਿਆ ਹੋਈ। ਇਸ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਧਵਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦਾ ਅੰਤਯੇਸ਼ਟੀ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਨਿਯਮਤ ਰੀਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੋਹ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਂਦਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਧਨ ਜਾਂ ਜਮਾਪੂੰਜੀ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਤੋਂ ਛੁਟ ਕੇ ਕੀੜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਜੀਵ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਈਰਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਤੋਂ ਛੁਟ ਕੇ ਦੈਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਸੇ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਟੋੜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੱਛੀ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਅਨਾਜ, ਜੌ, ਤਿਲ, ਕਾਲਾ ਚਨਾ, ਘੋੜਾ ਚਨਾ, ਰਾਈ ਜਾਂ ਚਣ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਮਸੂਰ, ਚਾਵਲ, ਮੂੰਗ, ਗਹੂੰ, ਦਾਲ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਫਸਲ ਨੂੰ ਮੋਹ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੜ-ਜੀਵ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵੱਡੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ, ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਚੂਹਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਦੂਜੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਮੋਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਤਪਾਤੀ ਭੇਡ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਅਧਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਤਾਰ ਵਿਚ ਕੁੱਤਾ, ਗਿੱਧੜ, ਸਾਰਸ, ਗਿੱਧ, ਸੱਪ ਜਾਂ ਬਗਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਦੋਸਤ, ਅਧਿਆਪਕ ਜਾਂ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਅਧਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਤੋਂ ਛੁਟ ਕੇ ਕੋਕਿਲ ਪੰਛੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਵਾਸਨਾ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਧਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੂਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਯਜਨਾ, ਦਾਨ ਜਾਂ ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੀੜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਮੁੜ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਕੀੜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਭੋਜਨ ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ, ਉਹ ਨਰਕ ਤੋਂ ਛੁਟ ਕੇ ਕਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਜਾਂ ਪਿਤਾ-ਤੁਲ ਭਰਾ ਦਾ ਅਦਬ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਨਰਕ ਤੋਂ ਛੁਟ ਕੇ ਕੁਰੀਲ ਪੰਛੀ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸ਼ੂਦਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੀੜਿਆਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਲੱਕੜ ਵਿਚ ਕੀੜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਸੂਰ, ਕੀੜਾ, ਜਲ-ਪੰਛੀ ਜਾਂ ਚੰਡਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਕ੍ਰਤਜਨ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਨਰਕ ਤੋਂ ਛੁਟ ਕੇ ਕੀੜਾ, ਕੀੜੀ, ਤਿਤਲੀ ਜਾਂ ਬਿਚੂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੱਛੀ, ਕਾਂ ਜਾਂ ਕਢ਼ਾ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਡਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਹਥਿਆਰ ਦੇ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਧਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਔਰਤ ਜਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਹੱਤਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੀੜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਭੋਜਨ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੱਖੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੋਜਨ ਦੀ ਚੋਰੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਲ ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਜੋ ਪਕਾ ਚਾਵਲ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਤੋਂ ਛੁਟ ਕੇ ਬਿੱਲੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਤਿਲ ਦੀ ਪਿਠ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੂਹਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਘੀ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨੀਵ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪੰਛੀ ਮਾਸ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਂ ਜੇਕਰ ਮੱਛੀ ਜਾਂ ਮਾਸ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਓਸਪਰੇ ਮਾਸ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸੈਂਡਪਾਈਪਰ ਲੂਣ ਜਾਂ ਦਹੀਂ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੀੜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁੱਧ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਾਰਸ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇਲ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇਲ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਜੀਵ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਹਿਦ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਡੰਗ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ ਕੀੜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਠੂਰੀ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਚੀਟੀ, ਛਿੜੀ ਹੋਈ ਦਾਲ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਘਰ ਦੀ ਛੁਪਕਲੀ, ਸ਼ਰਾਬ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੀਤਰ, ਲੋਹਾ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਾਂ, ਕਾਂਸੀ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਰਾ ਪੰਛੀ, ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਬੂਤਰ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਰਤਨ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੀੜਿਆਂ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪੱਤੇ ਵਾਲਾ ਕੱਪ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਲੱਕੜ-ਚੀੜੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਜੁਲਾਹਾ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜਾ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਜੁਲਾਹਾ ਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੁਤ-ਕੱਪੜਾ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਗਲਾ, ਮਲਮਲ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੋਤਾ, ਬੱਕਰੀ ਦੀ ਉਨ ਜਾਂ ਲਿਨਨ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਫਲੈਕਸ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਪਾਹ ਦਾ ਕੱਪੜਾ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੁਰੀਲ, ਛਾਲ ਕੱਪੜਾ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਾਰਸ, ਰੰਗੀਨ ਕੱਪੜਾ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੋਰ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀ ਦਾ ਪੱਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੀਵ-ਕੱਪੜਾ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜੀਵਜੀਵਕ ਪੰਛੀ, ਲਾਲ ਕੱਪੜਾ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨੀਵ, ਸੁਗੰਧਤ ਕੱਪੜਾ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਖਰਗੋਸ਼ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਲ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਪੁੰਸਕ, ਲੱਕੜ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਲੱਕੜ-ਕੀੜਾ, ਫੁੱਲ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਗਰੀਬ, ਗੱਡੀ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਲੰਗੜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਬਜ਼ੀ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਰਾ ਪੰਛੀ, ਪਾਣੀ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਚਾਤਕ ਪੰਛੀ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਜ਼ਮੀਨ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਰੌਰਵ ਆਦਿ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਦਮ-ਕਦਮ ਤੇ ਘਾਹ, ਬੂਟਾ, ਬੇਲ, ਲਤਾ, ਛਾਲ, ਲੂਣ ਵਾਲੇ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਪਾਪ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਮਨੁੱਖ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਕੀੜਾ, ਕੀੜੀ, ਤਿਤਲੀ, ਪੰਛੀ, ਜਲ-ਜੀਵ, ਪਸ਼ੂ, ਫਿਰ ਗਾਂ ਬਣ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਖਰ ਚੰਡਾਲਾ ਜਾਂ ਪੁੱਕਸਾ ਜਿਹੇ ਨਫਰਤ ਵਾਲੇ ਜਾਤੀ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲੰਗੜਾ, ਅੰਨ੍ਹਾ, ਬਹਿਰਾ, ਕੋੜੀ, ਯਕਸ਼ਮਾ ਵਾਲਾ, ਮੂੰਹ, ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਮਲਦੁਆਰ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਗਲ, ਮਿਰਗੀ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਗਾਂ ਜਾਂ ਸੋਨਾ ਚੋਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਗਿਆਨ ਚੋਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵੱਡੀ ਧੋਖਾ-ਧੜੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਦੂਜੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਲੜੀ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੋਹ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਇਹ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਪੁੰਸਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਰਕ ਦੀ ਯਾਤਨਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਗਨੀ ਜਲਾਏ ਬਿਨਾ ਯਜਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੀੜਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਚਨ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਰੋਗ, ਦੁਖ, ਮੰਦ ਪਚਨ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਨਿੰਦਾ, ਅਕ੍ਰਤਜਨਤਾ, ਦੂਜੇ ਦੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਠੋਰਤਾ, ਨਿਰਦੈਤਾ, ਵਿਅਭਿਚਾਰ, ਚੋਰੀ, ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਇਸ ਲੜੀ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਸੋਨਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਅਵਿਧ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਰਕ ਤੋਂ ਛੁਟ ਕੇ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਸਮਝੋ। ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ, ਸਚਾਈ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ—ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਪਾਪ ਦਾ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਚਾਈ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਬੋਲਣਾ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਤਾ ਮੰਨਣਾ, ਅਧਿਆਪਕ, ਦੇਵਤਾ, ਰਿਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਮੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਸਤਜਨ ਦੀ ਸੰਗਤ—ਇਹ ਗੁਣ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਗਿਆਨੀਆਂ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉੱਤਮ ਆਚਰਨ, ਮਿਤ੍ਰਤਾ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਸਚੇ ਧਰਮਕ ਕਰਮ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਇਹ ਲੜੀ ਸਾਨੂੰ ਸਚਾਈ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਆਚਰਨ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।