ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ। ਮੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੋਸਲ ਨਗਰੀ ਦੇ ਲੋਕ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਕਰਕੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਜੇ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਅੱਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਵਰਗ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ, ਅਚਾਰਯ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ, ਗਾਂ ਜਾਂ ਔਰਤ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਮਹਾਂਪਾਪ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਭਗਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਵੀ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਭਗਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਣਾ ਚਾਹੇ ਮੈਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਵੇ, ਪਰ ਇਸ ਜਨਮ ਜਾਂ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪ ਸਵਰਗ ਜਾਓ। ਜੇ ਇਹ ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਰਕ ਵੀ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ।" ਇੰਦਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਤੇ ਪਾਪ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇਕਠੇ ਕੇਵੇਂ ਸਵਰਗ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹੋ?" ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਸ਼ਕਰ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਬਲ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਯੱਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬਲ ਤੇ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਉਪਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਛੱਡ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਜੋ ਕੁਝ ਚੰਗੇ ਕਰਮ—ਦਾਨ, ਯੱਗ, ਜਾਪ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਭਲਾ ਕੰਮ—ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਹਿਣ। ਮੇਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ, ਜੋ ਕਈ ਯੁੱਗਾਂ ਤੱਕ ਮਿਲਦਾ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅੱਜ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਵੇ।" ਇੰਦਰ, ਧਰਮ ਤੇ ਗਾਧੀਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ "ਇਉਂ ਹੀ ਹੋਵੇ" ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਆਕਾਸ਼ੀ ਰਥਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚਲੇ, ਅਤੇ ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਸਵਰਗ ਚੜ੍ਹ ਜਾਓ।" ਇੰਦਰ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਰੋਹਿਤਾਸ਼ਵ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਲਿਆਇਆ। ਸੁੰਦਰ ਅਯੋਧਿਆ ਨਗਰ ਵਿੱਚ, ਵਿਦਵਾਨ, ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਸਮੇਤ, ਰੋਹਿਤਾਸ਼ਵ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਲੋਕ—ਖੁਸ਼, ਸੁਖੀ, ਆਪਣੇ ਮਿਤਰਾਂ, ਪੁੱਤਰਾਂ, ਨੌਕਰਾਂ ਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ—ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਹਰ ਪੜਾਅ ਤੇ, ਇੱਕ ਆਕਾਸ਼ੀ ਰਥ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਗਏ; ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਛਾ ਗਈ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਵੀ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਆਕਾਸ਼ੀ ਰਥਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਤੁੱਲ ਧਨ-ਸੰਪਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਥੇ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਕਿਲੇ ਤੇ ਕੰਧਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਘਰ ਵਸਾਏ। ਜਦ ਉਸ਼ਾਨਸ, ਜੋ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪੂਜਨਯ ਅਚਾਰਯ, ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਤੱਤ ਜਾਣਦੇ, ਇਹ繁ਤਾ ਵੇਖੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਵਰਗਾ ਰਾਜਾ ਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਵੇਗਾ। ਜੇਹੜਾ ਸਵਰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਪਾਵੇਗਾ; ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ, ਪੁੱਤਰ ਮਿਲੇਗਾ; ਜੋ ਪਤਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਪਤਨੀ ਮਿਲੇਗੀ; ਜੋ ਰਾਜ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਰਾਜ ਮਿਲੇਗਾ। ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੇਖੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਇਥੇ ਆ ਕੇ ਇੰਦਰਪੁਰੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣ ਗਿਆ।" ਫਿਰ ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਸਾਰੀ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਦੀ ਕਥਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀ, ਅੱਗੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣੋ। ਰਾਜਸੂਯ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ, ਅਤੇ ਆਡਿਬਕਾਂ ਦੀ ਮਹਾਂ ਯੁੱਧ—ਇਹ ਸਭ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।" ਜਦ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੂੰ ਰਾਜ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪੁਰੋਹਿਤ ਆਪਣੀ ਜਲ-ਨਿਵਾਸੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਇਆ। ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਗੰਗਾ ਕੰਢੇ ਰਹੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਸਭ ਕੰਮ ਸੁਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਦਾਨੀ ਰਾਜੇ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਚੰਡਾਲਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਤਾਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਚਮਕਦਾਰ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੇਲੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਇੰਨਾ ਕ੍ਰੋਧ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਜਿੰਨਾ ਅੱਜ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਇਹ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦਾ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਜੋ ਸੱਚਾ, ਸ਼ਾਂਤ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਇਰਖਾ ਰਹਿਤ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਧਰਮੀ, ਸਾਵਧਾਨ ਤੇ ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਸੀ—ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਰਾਜ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਉਪਹਾਸਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪਾਪੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ, ਮੇਰੀ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਕ੍ਰੌਂਚ (ਸਾਰਸ) ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ।" ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਦ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਸੁਣਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਵੀ ਬਗਲਾ ਬਣ ਜਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਦੂਜੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ, ਪਰ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਅਤੁੱਟ ਉਰਜਾ ਤੇ ਭਾਰੀ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ। ਬਗਲਾ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾ ਸੀ, ਤੇ ਕ੍ਰੌਂਚ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਨੱਬੇ ਯੋਜਨ। ਆਪਣੇ ਪੰਖਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟਾਂ ਨਾਲ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕ੍ਰੌਂਚ ਨੇ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੰਖ ਹਿਲਾ ਕੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਬਗਲੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲੰਮੀ ਗਰਦਨ ਉੱਚੀ ਕਰਕੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਖਾਂ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਕੰਬ ਗਈ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਕੰਬਣ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਉੱਥਲ-ਪੁੱਥਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਇਕ ਪਾਸੇ ਝੁਕ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਦਰ-ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਡੁੱਬਣ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ।