ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਰਾਣੀ ਨੇ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਵੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਅੱਜ, ਇਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਚਲ ਪੈਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਭਾਰ ਨਹੀਂ ਸਹਿ ਸਕਦੀ।” ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਰਾਜਾ ਨੇ ਚਿਤਾ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਈ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਥੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਨਾਰਾਇਣ, ਹਰੀ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਦਿ-ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਬ੍ਰਹਮ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਮੰਗਲਮਈ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਧਿਆਨ-ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਨੇਤ੍ਰਤਵ ਵਿੱਚ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਆ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਰਾਜਨ, ਸੁਣੋ! ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਖੁਦ, ਅਤੇ ਧਰਮ, ਸਵੈ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ।” ਸਾਧਿਆ, ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵ, ਮਾਰੁਤ, ਲੋਕ-ਪਾਲ, ਨਾਗ, ਸਿੱਧ, ਗੰਧਰਵ, ਰੁਦ੍ਰ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਸਮੇਤ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਹੁਣ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਧਰਮ, ਇੰਦ੍ਰ ਅਤੇ ਗਾਧੀ-ਪੁਤਰ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਆਏ। ਧਰਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਰਾਜਨ, ਜਲਦੀ ਨਾ ਕਰ! ਮੈਂ, ਧਰਮ, ਤੇਰੀ ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ, ਸਯਮ, ਸਚਾਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਇਆ ਹਾਂ।” ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ, ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ! ਮੈਂ, ਸ਼ਕ੍ਰ, ਆਇਆ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਦੀਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ।” ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਰਾਜਨ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ, ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ; ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਉਹ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।” ਫਿਰ ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ, ਦੇਵ-ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ, ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵਰਸਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੌਤ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਦਿਵਿਆ ਡੌਲੀਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਵੱਜੀ; ਦੇਵਤੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਫਿਰ, ਉਸ ਮਹਾਨ-ਅਤਮਾ ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ—ਸਰੀਰ ਸੁੰਦਰ, ਸਿਹਤਮੰਦ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ। ਤਦ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ, ਆਕਾਸ਼ੀ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲਗਾ ਲਿਆ; ਉਹ ਤ੍ਰਿਪਤ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋ ਗਿਆ। ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ, ਪਤਨੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਆਨੰਦਮਈ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ; ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹ।” ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ, ਚੰਡਾਲ, ਦੀ ਸੇਵਾ ਪੂਰੀ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਸਵਰਗ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ।” ਧਰਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਭਵੀ-ਕਠਿਨਾਈ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਮੈਂ ਖੁਦ ਤੈਨੂੰ ਚੰਡਾਲ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਅਸਥਿਰਤਾ ਤੈਨੂੰ ਦਿਖਾਈ।” ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ, ਚੜ੍ਹ, ਉਸ ਉੱਚ ਪਦ ਤੇ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।” ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ, ਚਮਕਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਸੁਣੋ! ਕੋਸਲਾ ਦੇ ਲੋਕ, ਮੇਰੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ, ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹਨ—ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਜੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਵਰਗ ਕਿਵੇਂ ਜਾਵਾਂ?” “ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਗੁਰੂ, ਗਾਯ, ਜਾਂ ਔਰਤ ਦੀ ਹੱਤਿਆ, ਜਾਂ ਭਗਤ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਹਨ। ਨਿਰਪਾਪ ਭਗਤ, ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ, ਚਾਹੇ ਆਸਾਨ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਮੈਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਜਾਂ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਇਸ ਲਈ, ਇੰਦ੍ਰ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਸਵਰਗ ਜਾ।” “ਜੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਰਕ ਵੀ ਚਲ ਪੈਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ।” ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਤੇ ਪਾਪ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ; ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਸਵਰਗ ਕਿਵੇਂ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹੋ?” ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਯਜਨ ਕਰਦਾ, ਦਾਨ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਹੋਰ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਉਪਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਛੱਡ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।” “ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਵੀ ਚੰਗੇ ਕਰਮ—ਦਾਨ, ਯਜਨ, ਜਾਪ, ਜਾਂ ਹੋਰ—ਮੈਂ ਕੀਤੇ, ਉਹ ਸਭ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਹੋਣ। ਮੇਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ, ਜੋ ਕਈ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਭੋਗਣਾ ਸੀ, ਉਹ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਹੀ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਵੇ।” ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, “ਇੰਦ੍ਰ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਗਾਧੀ-ਪੁਤਰ, ਨੇ ‘ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ’ ਕਹਿ ਕੇ, ਅੰਤਹ-ਕਰਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।” ਫਿਰ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਸਵਰਗ ਨੂੰ, ਆਕਾਸ਼ੀ ਰਥਾਂ ਦੇ ਸਿਖਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਸਵਰਗ ਚੜ੍ਹੋ।” ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਰੋਹਿਤਾਸ਼ਵ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਲਿਆ। ਸੁੰਦਰ ਅਯੋਧਿਆ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਰੋਹਿਤਾਸ਼ਵ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਪਤੀ ਬਣਾਇਆ। ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ—ਖੁਸ਼, ਸੁਖੀ, ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ, ਪੁੱਤਰਾਂ, ਨੌਕਰਾਂ ਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ—ਸਵਰਗ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਹਰ ਪੜਾਅ ਤੇ, ਇੱਕ ਰਥ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਰਥ ਤੇ, ਲੋਕ ਚੜ੍ਹਦੇ ਗਏ; ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਵੀ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਆਕਾਸ਼ੀ ਰਥਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਅਤੁੱਲ ਵੈਭਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਬਣਾਏ, ਜੋ ਕਿਲਿਆਂ ਤੇ ਕੰਧਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਹ ਵੈਭਵ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਤੇ ਆਦਰਯੋਗ ਆਚਾਰਯ, ਉਸ਼ਨਾਸ (ਸ਼ੁਕ੍ਰ), ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅਰਥ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਉਚਾਰਿਆ। ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਵਰਗਾ ਰਾਜਾ ਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੋ ਵੀ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਵੇਗਾ।” “ਜੋ ਸਵਰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਪਾਵੇਗਾ; ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਪਾਵੇਗਾ; ਜੋ ਪਤਨੀ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਪਤਨੀ ਪਾਵੇਗਾ; ਜੋ ਰਾਜ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਰਾਜ ਪਾਵੇਗਾ।