ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਰਾਤ ਦੇ ਭਟਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਲਾਸ਼ਾਂ ਚੱਖ-ਚੱਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ, ਦੁਖੀ ਰਾਜਾ ਹੁਣ ਅਸ਼ੁਧ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਗਲ ਨੂੰ ਲਪੇਟ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸੌਂ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਦਰਦ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਰਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਰਾਜਾ! ਇਹ ਸਭ ਸੁਪਨਾ ਹੈ ਜਾਂ ਹਕੀਕਤ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।” ਫਿਰ ਉਹ ਆਖਦੀ ਹੈ, “ਜੇ ਇਹ ਸਚ ਹੈ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ-ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ। ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਦੇ ਆਰਾਧਕ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰਾਜ ਤੋਂ ਬੇਦਖਲ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਨਾ ਧਰਮ, ਨਾ ਸਚ, ਨਾ ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਨਾ ਦਇਆ ਰਹੀ।” ਇਸ ਗਹਿਰੀ ਦੁਖ ਭਰੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਗਰਮ ਸਾਹ ਲਿਆ ਅਤੇ ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ, ਕੰਪਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਪਤਲੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਚੁੱਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਚਕਾਰ ਆ ਗਿਆ। ਰਾਣੀ ਵੀ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰੋਈ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਡਰ-ਡਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਹਾਲ ਦੱਸਣ ਲੱਗੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪਿਆਰੀ, ਮੈਂ ਚਿਰ ਦਾ ਦੁਖ ਸਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ; ਮੇਰੀ ਕਿਸਮਤ ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਮੇਰੀ ਬੇਬਸੀ ਵੇਖੋ। ਜੇ ਮੈਂ ਚੁੱਕਿਆਂ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਨ ਹੋ ਜਾਵਾਂ, ਤਾਂ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਚੁੱਕਿਆਂ ਦਾ ਗੁਲਾਮ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਨਰਕ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਕਿਰਮੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਖਾਇਆ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਵੈਤਰਨੀ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ, ਪੀਪ, ਖੂਨ, ਚਰਬੀ ਅਤੇ ਨਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਤਲਵਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਭਿਆਨਕ ਕੱਟ-ਛਾਂਟ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਾਂ ਰੌਰਵ ਅਤੇ ਮਹਾਰੌਰਵ ਵੱਡੇ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲੇਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੋ ਦੁਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਉਸ ਲਈ ਮੌਤ ਹੀ ਕੰਢਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਕ ਹੀ ਪੁੱਤ, ਜੋ ਵੰਸ਼ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਮੈਂ, ਜੋ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਜੋੜੇ ਨਾਲ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡਾਂ, ਜਦ ਮੈਂ ਬੇਬਸ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਹਾਂ? ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪ ਕਰ ਲੈ; ਪਰ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਦੀ ਹਾਲਤ ਜਾਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਅਜਿਹਾ ਦੁਖ ਨਹੀਂ। ਵੈਤਰਨੀ ਦੀ ਕਲੇਸ਼, ਕੰਡਿਆਂ ਦੀਆਂ ਫੜਾਂ, ਪੁੱਤ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਦੁਖ, ਇਹ ਸਭ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਯਜਨ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਾੜ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਡਿੱਗ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਪਤਲੀਏ; ਮੇਰੇ ਪਾਪ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇਵੀਂ। ਜਦ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤੁਸੀਂ, ਸੁੰਦਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੋ। ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ, ਪਤਲੀਏ, ਭਾਵ ਨਾਲ: ਜੇ ਮੈਂ ਕਦੇ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਕਦੇ ਭੋਜਨ ਚੜ੍ਹਾਇਆ, ਜੇ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ—ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਤੇਰੇ ਅਤੇ ਪੁੱਤ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਵੇ; ਇਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਇੱਛਾ ਕਿਵੇਂ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇ? ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਚਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਜੇ, ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਜਾਂ ਚੁੱਪ-ਚੁੱਪ ਕੇ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਕੁਝ ਗਲਤ ਆਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਤੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇਵੀਂ। ਰਾਣੀ ਹੋਣ ਦੇ ਅਭਿਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਾ ਕਰ; ਹਰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ, ਹੇ ਸ਼ੁਭਵਤੀ। ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਵੀ, ਹੇ ਰਾਜ-ਮੁਨੀ, ਦੁਖ ਦਾ ਭਾਰ ਸਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ; ਮੈਂ ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਨ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੀ।” ਇਸ ਵੇਲੇ, ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਚਿਤਾ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਉਸ ਤੇ ਰੱਖਿਆ; ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਹਰੀ, ਜੋ ਦਿਲ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਆਦਿ-ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਬ੍ਰਹਮ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਸ਼ੁਭਵਤੀ—ਇਸ ਦੀ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ, ਰਾਜਾ ਖੜਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਏ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ। ਆ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਰਾਜਾ, ਸੁਣੋ! ਇੱਥੇ ਸਵੈ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਅਤੇ ਧਰਮ, ਖੁਦ, ਹਾਜ਼ਰ ਹਨ।” ਸਾਧਿਆ, ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵ, ਮਰੁਤ, ਲੋਕ-ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਨਾਗ, ਸਿੱਧ, ਗੰਧਰਵ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨ ਵੀ—ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਸਮੇਤ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਤਰਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ ਸੀ—ਹੁਣ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਮਿਤਰਤਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਧਰਮ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਗਾਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਆਏ। ਧਰਮ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਤੁਰਹਾਈ ਨਾ ਕਰੋ, ਹੇ ਰਾਜਾ! ਮੈਂ, ਧਰਮ, ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡੀ ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ, ਸਯੰਯਮ, ਸਚਾਈ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ।” ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦ੍ਰ, ਵੱਡੀ ਕismet ਵਾਲੇ! ਮੈਂ, ਸ਼ਕ੍ਰ, ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤ ਸਮੇਤ, ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ।” “ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤ ਸਮੇਤ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹੋ—ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ, ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ।” ਫਿਰ, ਇੰਦਰ ਨੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ, ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੌਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ। ਇੱਥੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਦਿਵਿਆ ਢੋਲਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਜਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਉੱਥੇ ਜਾਰੀ ਰਹੀ। ਫਿਰ, ਉਸ ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੁੱਤ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ—ਸਰੀਰ ਨਰਮ, ਪੂਰੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ। ਤਦ, ਰਾਜਾ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦ੍ਰ, ਦਿਵਿਆ ਹਾਰ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ, ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਇਕ ਵਾਰੀ ਗਲ ਲਗਾ ਲਿਆ; ਉਹ ਸਭ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ। ਸਰੀਰ ਤੰਦਰੁਸਤ, ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਉੱਚੀ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਉਹ ਉਸ ਪਲ ਹੀ ਐਸਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਨੇ ਫੇਰ ਆਖਿਆ। “ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤ ਸਮੇਤ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸ਼ੁਭ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰੋਗੇ; ਚੜ੍ਹੋ, ਹੇ ਵੱਡੀ ਕismet ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ।” ਹਰਿਸ਼ਚੰਦ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ, ਚੁੱਕਿਆ, ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਪੂਰਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਦੇਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ।” ਧਰਮ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਤੁਹਾਡੀ ਭਵਿੱਖੀ ਮੁਸੀਬਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਮਝ ਕੇ, ਮੈਂ ਖੁਦ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੁੱਕਿਆ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਚੰਚਲਤਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿਖਾਈ।” ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਚੜ੍ਹੋ, ਹੇ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦ੍ਰ, ਉਸ ਉੱਚੀ ਥਾਂ ਤੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਧਰਮਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹਾਸਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦ੍ਰ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ, ਸਵਰਗ ਦੀ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ।