ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਮਹਾਰਾਜ਼ ਲਈ ਉਹ ਨੀਚ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਸੌ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਏ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਉਥੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਥੇ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਰਾਜ ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਗਿਆ; ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਛਿਨ ਲਏ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਕੇਲਾ ਹੋ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਦਰਾਉਣੇ ਅਤੇ ਮੁੰਹ ਖੋਲ੍ਹੇ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਜੰਗਲੀ ਬਲਦ ਵੀ ਸੀ। ਫਿਰ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਸ਼ੇਰ ਵੱਲੋਂ ਖਾ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ, "ਹੈ ਸ਼ੈਵਿਆ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿੱਥੇ ਚਲੀ ਗਈਂ?" ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਫਿਰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਪਤਨੀ ਪੁਕਾਰ ਉਠੀ, "ਸਾਨੂੰ ਬਚਾਓ, ਹਰੀਸ਼ਚੰਦਰ! ਜੂਏ ਨੇ ਤੁਹਾਡਾ ਕੀ ਹਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪ੍ਰਭੂ?" "ਤੁਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ੈਵਿਆ ਨਾਲ ਬੜੀ ਦੁਖੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਹਨ," ਪਰ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵੇਖ ਨਾ ਸਕਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਿਆ। ਇਕ ਵਾਰੀ, ਉਹ ਮਹਾਰਾਜ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ—ਉਹ ਬੇਸੁਧ, ਬੇਸਹਾਰਾ, ਅਧ-ਨੰਗੀ, ਉਲਝੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੀ, ਜਬਰਦਸਤੀ ਘਸੀਟੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਦੁਖ ਵਿਚ ਵਾਰ ਵਾਰ ਚੀਕਦੀ, "ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਓ!" ਫਿਰ, ਧਰਮ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖੇ। ਉਸ ਨੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਰੋਣੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣੀਆਂ: "ਇੱਧਰ ਆ, ਰਾਜਾ! ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯਮ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਸੱਪਾਂ ਦੀਆਂ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਘਸੀਟਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼੍ਰਾਧਦੇਵ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਉਹ ਵਿਗੜੀ ਹੋਈ ਹਾਲਤ, ਜੋ ਅਧਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਥੇ ਵੀ ਠੀਕ ਨਾ ਹੋਈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਹਾਲਾਤ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਏ ਗਏ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਭਰੇ ਹਾਲਾਤ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਭੋਗੇ; ਜਦੋਂ ਬਾਰਵਾਂ ਸਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ, ਯਮ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੇਰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਘਸੀਟਿਆ। ਉਹ ਯਮ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਅਤੇ ਯਮ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਕਾਰਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਟੱਕਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।" "ਉਹ ਕੌਸ਼ਿਕ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਵੀ ਕਰਵਾ ਦੇਵੇਗਾ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਬਚਾ ਦੁੱਖ ਭੋਗ; ਇਹ ਤੇਰੇ ਭਲੇ ਲਈ ਹੋਵੇਗਾ।" ਜਦੋਂ ਬਾਰਵਾਂ ਸਾਲ ਮੁਕ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਮਹਾਰਾਜ਼ ਨੂੰ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਧੱਕ ਕੇ ਥੱਲੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਯਮ ਲੋਕ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਉਹ ਡਰ ਵਿਚ ਅਚਾਨਕ ਜਾਗ ਪਿਆ; ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ, "ਹਾਏ, ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਦੁੱਖ ਹੈ!" ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜ਼ਖਮਾਂ ਉੱਤੇ ਖਾਰ ਲਗਾਉਣ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਨੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ, "ਇਹ ਮੈਂ ਕੀ ਦੇਖ ਲਿਆ? ਕੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਏ ਹਨ?" ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਚੰਡਾਲਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, "ਕੀ ਇਹ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ?" ਕੁਝ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਨਹੀਂ," ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹਾਂ, ਲੰਘ ਗਿਆ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਬੜਾ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ: "ਮੇਰੇ ਤੇ ਅਤੇ ਸ਼ੈਵਿਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਭਲਾ ਹੋਵੇ।" "ਧਰਮ ਮਹਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਉੱਚੇ ਤੇ ਨੀਵੇਂ ਨੂੰ, ਪਵਿੱਤਰ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ; ਤੇਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ, ਵਾਸਵ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਚੰਡਾਲਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਮੁਰਦਿਆਂ ਦੀ ਫੀਸ ਇਕੱਤਰ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਦੀ ਮੱਤ ਮਾਰੇ ਗਈ। ਉਹ ਗੰਦਾ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਕਾਲਾ, ਲੱਕੜੀ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੈਰਾਨ-ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਨਾ ਪੁੱਤਰ, ਨਾ ਪਤਨੀ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਯਾਦ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਰਾਜ ਗੁਆਉਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਉਤਸ਼ਾਹਨਾ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਰੋਦੀ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਮਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ—ਜੋ ਕਿ ਰਾਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੱਪ ਵੱਲੋਂ ਡੰਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ—ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਈ। "ਹਾਏ ਪੁੱਤਰ! ਹਾਏ ਲਾਲ! ਹਾਏ ਛੋਟੇ!"—ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਚੀਕਦੀ, ਕਮਜ਼ੋਰ, ਪੀਲੀ, ਦੁਖੀ, ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਉਲਝੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਮਹਾਰਾਣੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਹਾਏ ਰਾਜਾ! ਅੱਜ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸੋਮਾ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਦੇਖੋ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਖੇਡਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਦੁਸ਼ਟ ਸੱਪ ਦੀ ਡੰਸਣ ਨਾਲ ਮਰ ਗਿਆ।" ਉਸ ਦੀ ਵਿਲਾਪ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਉਥੇ ਦੌੜਿਆ, ਮੁਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਢੱਕਣ ਵਾਲਾ ਬਣਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਿਆ, ਜੋ ਲੰਬੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿਚ ਸੜ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਨਵੀਂ ਜਨਮੀ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਵੀ, ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਸੋਹਣੇ ਵਾਲ ਹੁਣ ਜਟਾਂ ਬਣ ਗਏ ਸਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣ ਸਕੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਸੁੱਕੇ ਦਰੱਖਤ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਾਲੀ ਚਾਦਰ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੱਪ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਰਾਜਸੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਲਾ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਸੋਚਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। "ਹਾਏ, ਇਹ ਕਿੰਨਾ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ! ਕਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੈ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਸ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ?" "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਰੋਹਿਤਾਸ਼ਵ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ, ਜਦ ਇਹ ਬੱਚਾ ਮਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਵੇਖਿਆ।" "ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ, ਇਹੀ ਉਮਰ ਤੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੇਕਰ ਉਸ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਮੌਤ ਨੇ ਨਾਂ ਲੈ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਦੇ ਅਧੀਨ।" ਮਹਾਰਾਣੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਹਾਏ ਪੁੱਤਰ! ਕਿਸੇ ਪਾਪੀ ਦੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਇਹ ਵੱਡਾ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਖ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ?" "ਹਾਏ ਪ੍ਰਭੂ! ਹਾਏ ਰਾਜਾ! ਮੈਨੂੰ ਸੰਤੁਨਾ ਦੇਵੋ, ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹਾਂ; ਐਸੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਿਵੇਂ ਆਸ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ?" "ਰਾਜ ਗੁਆਉਣਾ, ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਛੱਡਾਈ, ਪਤਨੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵਿਕਰੀ—ਹਾਏ ਕismet, ਤੂੰ ਹਰੀਸ਼ਚੰਦਰ, ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ, ਨਾਲ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ?" ਉਸ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਜੋ ਹੁਣ ਮਰ ਗਏ ਸਨ। "ਹਾਏ, ਇਹ ਸ਼ੈਵਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ," ਕਹਿ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਵੀ, ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਦੁਖ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਈ, ਹੋਸ਼ ਗਵਾ ਬੈਠੀ, ਜਮੀਨ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇਤ ਹੋ ਗਈ। ਜਦ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਆਇਆ, ਰਾਜਾ ਤੇ ਰਾਣੀ ਇਕੱਠੇ, ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਭਾਰ ਹੇਠ, ਗਹਿਰੀ ਵਿਲਾਪ ਵਿਚ ਰੋ ਪਏ।