ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਯਮ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਦੂਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫਾਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਵਲੋਂ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਘਸੀਟ ਕੇ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਡਰ ਅਤੇ ਪੀੜ੍ਹਾ ਵਿਚ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਚੀਕ ਮਾਰੀ, “ਹਾਏ ਮੇਰੀ ਮਾਂ! ਹਾਏ ਮੇਰੇ ਪਿਓ! ਅੱਜ ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਫਸ ਗਿਆ!” ਐਸਾ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਬਲਦੇ ਤੇਲ ਦੇ ਕੜਾਹੇ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਆਰੇ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਧਾਰਦਾਰ ਛੁਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਚੀਰਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਤੜਪਦਾ ਰਿਹਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੀਬ ਅਤੇ ਖੂਨ ਖਾਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸੱਤ ਸਾਲ ਤੱਕ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਰੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਨੀਚ ਜਾਤ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾੜਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਂਧਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਕਦੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੜਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਜਾਂ ਉੱਤੇ ਠੰਢੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਾੜਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਸੌ ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੁੱਖ ਸਹਿੰਦਾ। ਯਮ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਵਲੋਂ ਰੋਜ਼ ਰੋਜ਼ ਉਸ ਨੂੰ ਤੜਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮਲ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਕੁੱਤਾ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਲਟੀ ਖਾਂਦਾ, ਠੰਢ ਵਿੱਚ ਸੜਦਾ, ਤੇ ਸਿਰਫ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਂਦਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਦੇ ਗਧਾ, ਹਾਥੀ, ਬਾਂਦਰ, ਪਸ਼ੂ, ਬੱਕਰੀ, ਬਿੱਲੀ, ਬਗਲਾ, ਗਾਂ, ਪੰਛੀ, ਜਾਂ ਕੀੜਾ ਬਣ ਕੇ ਵੇਖਿਆ। ਕਦੇ ਮੱਛੀ, ਕਛੂਆ, ਸੂਰ, ਸਾਰੂ, ਕੁੱਤਾ, ਕੁੱਕੜ, ਤੋਤਾ, ਮੈਨਾ, ਅਚਲ ਜੀਵ, ਸੱਪ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਜਾਨਵਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ, ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਤੜਪਦਾ, ਤੇ ਸੌ ਸਾਲ ਇਹ ਤਕਲੀਫ ਸਹਿੰਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੂਰੇ ਸੌ ਸਾਲ ਉਹ ਨੀਵੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਕ ਵਾਰੀ, ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਦਾ ਰਾਜ ਜੂਏ ਕਰਕੇ ਖੋ ਗਿਆ; ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਛਿਨ ਗਏ, ਤੇ ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਖਾਣ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨਾਲ ਇੱਕ ਜੰਗਲੀ ਬਲਦ ਵੀ ਸੀ। ਫਿਰ, ਉਹ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਖਾ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਪੁਕਾਰ ਉਠਿਆ, “ਹਾਏ ਸ਼ੈਵਿਆ! ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਛੱਡ ਕਿੱਥੇ ਚਲੀ ਗਈਂ?” ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਚੀਕ ਰਹੀ ਸੀ, “ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਹਰੀਸ਼ਚੰਦ੍ਰਾ! ਜੂਏ ਨੇ ਤੁਹਾਡਾ ਕੀ ਹਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪ੍ਰਭੂ?” “ਤੁਾਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਤੇ ਸ਼ੈਵਿਆ, ਸਾਰੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ।” ਪਰ ਰਾਜਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਈ ਵਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਿਆ। ਇਕ ਵਾਰੀ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਜੰਨਤ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹੇ, ਦੁਖੀ, ਅੱਧ-ਨੰਗੀ, ਜਬਰਦਸਤੀ ਘਸੀਟੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਚੀਕਦੀ, “ਬਚਾਓ ਮੈਨੂੰ!” ਫਿਰ, ਧਰਮ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਣੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣੀਆਂ: “ਇੱਥੇ ਆਓ, ਰਾਜਨ! ਯਮ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਵਲੋਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸੂਚਨਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸੱਪਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਫਾਹੀਆਂ ਨਾਲ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਘਸੀਟਿਆ ਗਿਆ; ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਲੀਲਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਸ਼੍ਰਾਧਦੇਵ ਨੇ ਦਿੱਤੀ। ਉੱਥੇ ਵੀ, ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਬਣੀ ਉਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਠੀਕ ਨਾ ਹੋਈ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਹਾਲਾਤ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖਾਏ ਗਏ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਸਹਿਣੇ। ਜਦੋਂ ਬਾਰਵਾਂ ਸਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ, ਯਮ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਘਸੀਟਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਯਮ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਯਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਕ੍ਰੋਧ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੋਕਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਉਹ ਕੌਸ਼ਿਕ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਵੀ ਕਰਵਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾ, ਆਪਣੇ ਬਾਕੀ ਦੁੱਖ ਭੋਗ, ਫਿਰ ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇਗਾ।” ਜਦੋਂ ਬਾਰਵਾਂ ਸਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ, ਯਮ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਯਮ ਲੋਕ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਡਰ ਨਾਲ ਜਾਗ ਪਿਆ; ਸੋਚਦਾ, “ਹਾਏ, ਇਹ ਕੀ ਦੁੱਖ ਹੈ!” ਤੇ ਆਪਣੇ ਜ਼ਖਮਾਂ ਉੱਤੇ ਖਾਰ ਲਾਉਂਦਾ। ਉਸ ਨੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸੋਚਦਾ, “ਕੀ ਇਹ ਸਭ ਸੁਪਨਾ ਸੀ? ਕੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਏ?” ਫਿਰ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਚੰਡਾਲਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ, “ਕੀ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ?” ਕੁਝ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਨਹੀਂ,” ਕੁਝ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹਾਂ, ਲੰਘ ਗਿਆ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਲੱਗਾ: “ਦੇਵਗਣ ਮੇਰੇ ਤੇ ਸ਼ੈਵਿਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।” “ਧਰਮ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਰਚਨਹਾਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਉੱਚੇ-ਨੀਵੇਂ, ਪਵਿੱਤਰ, ਅਜਰ ਅਮਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।” “ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਵਾਸਵ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ।” ਐਸਾ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਚੰਡਾਲ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਮੁਰਦਿਆਂ ਦੀ ਫੀਸ ਇਕੱਤਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਦੀ ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਮੁੜ ਖੋ ਗਈ। ਗੰਦੇ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ, ਲੱਕੜੀ ਫੜੀ ਹੋਈ, ਰਾਜਾ ਭੁੱਲਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਨਾ ਪੁੱਤਰ, ਨਾ ਪਤਨੀ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਰਾਜ ਦੀ ਹਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਉਤਸ਼ਾਹਨਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਸਮਸ਼ਾਨ ਘਾਟ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰੋਦੀ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਮਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲਿਏ ਆਈ—ਉਹ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਸੱਪ ਵਲੋਂ ਡੰਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। “ਹਾਏ ਪੁੱਤਰ! ਹਾਏ ਬੱਚੇ!”—ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਚੀਕਦੀ, ਸੁੱਕੀ, ਪੀਲੀ, ਦੁਖੀ, ਧੂੜ ਨਾਲ ਵਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹੋਏ। ਰਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹਾਏ ਰਾਜਨ! ਅੱਜ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸੋਮਾ ਨੂੰ ਦੇਖੋ, ਜੋ ਕਦੇ ਖੇਡਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਮੰਦੀ ਸੱਪ ਦੀ ਡੰਸ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੈ।” ਉਸ ਦੀ ਰੋਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਉੱਥੇ ਦੌੜਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮੁਰਦੇ ਉੱਤੇ ਚਾਦਰ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬਣਨ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣ ਸਕਿਆ, ਜੋ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਲੰਮੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਸੜੀ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਨਵੀਂ ਜਨਮੀ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਵੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਟਾਧਾਰੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਿਆ, ਜੋ ਸੁੱਕੀ ਟਾਹਣੀ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਾਲੀ ਚਾਦਰ ਵਿੱਚ ਲਪਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੱਪ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਰਾਜਸੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਲਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਡੂੰਘੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।