ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਐਸੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ, ਭੂਤਾਂ, ਪ੍ਰੇਤਾਂ, ਡਾਕਿਨੀਆਂ ਅਤੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਥਾਂ ਉਲੂਆਂ ਅਤੇ ਗੀਦੜਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਸੀ, ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਢੇਰ ਪਏ ਸਨ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਡਰਾਉਣੀ ਬਦਬੂ ਫੈਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੀਖਾਂ, ਰੋਣ-ਧੋਣ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਸ਼ੋਰ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਮਾਹੌਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਲੋਕ ਵਿਰਲੇ-ਵਿਰਲੇ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਪੁਕਾਰ ਰਹੇ ਸਨ—"ਹਾਏ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤ! ਦੋਸਤ! ਸਾਕ! ਭਰਾ! ਪ੍ਰੇਮੀ! ਹਾਏ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਭੈਣ! ਮਾਂ! ਚਾਚਾ! ਦਾਦਾ!" "ਦਾਦਾ! ਪਿਓ! ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਚਲੇ ਗਏ? ਆਓ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ!"—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਸੜਦੇ ਹੋਏ ਮਾਸ, ਚਰਬੀ, ਮੱਤ ਅਤੇ ਅੱਧ-ਸੜੀ ਚਮੜੀ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਥੇ ਅੱਧ-ਸੜੇ ਲਾਸ਼ਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਸਪਸ਼ਟ ਦਿਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਅੱਗ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਹੱਸਦੀਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਸਨ—ਇਹੀ ਹੈ ਸਰੀਰ ਦੀ ਹਕੀਕਤ। ਅੱਗ ਦੀ ਚਟਚਟਾਹਟ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਆਉਂਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਖਾਂ ਚੰਡਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਭਰੀਆਂ ਚੀਖਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਅਤੇ ਡੈਮਨਾਂ ਦੀਆਂ ਭਿਆਨਕ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਜਗਤ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਭੈਂਸਾਂ ਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਲੀਦ ਦੇ ਢੇਰ, ਅੱਗ ਦੀ ਰਾਖ ਦੇ ਟਿਲ੍ਹੇ, ਉੱਪਰ ਉੱਪਰ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਥੇ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੜ੍ਹਾਵੇ, ਟੁੱਟੇ-ਫੁੱਟੇ ਦੀਵੇ, ਅਤੇ ਕਾਂਵੇ ਜੋ ਲਾਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਚੀ ਕੁਝ ਚੀਜਾਂ ਚੁਗ ਰਹੇ ਸਨ—ਇਹ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਨਰਕ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਅਸ਼ੁਭ ਭੂਤਾਂ ਦੀਆਂ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਚੀਖਾਂ, ਗੀਦੜਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਹਲੀਆਂ, ਅਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਸਨ। ਦੁਖੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਲਾਪ ਨਾਲ ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਐਨੀ ਭਿਆਨਕ ਸੀ ਕਿ ਡਰ ਵੀ ਉਥੋਂ ਡਰਦਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ 'ਚ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਦਿਲ ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਆਇਆ। ਉਹ ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, "ਹਾਏ ਮੇਰੇ ਨੌਕਰ, ਮੰਤਰੀ, ਪੁਰੋਹਿਤ—ਮੇਰਾ ਰਾਜ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਹਾਏ ਸ਼ੈਵਿਆ! ਹਾਏ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤ! ਹਾਏ ਮੇਰਾ ਬੱਚਾ! ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਗਿਆ, ਮੇਰੀ ਕਿਸਮਤ ਮਾਰੀ ਗਈ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਗਿਆ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਡਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਗੰਦਾ, ਰੁੱਖਾ-ਸੁੱਖਾ, ਜਟਾਵਾਂ ਵਾਲਾ, ਬਦਬੂਦਾਰ, ਅਤੇ ਲੱਕੜੀ ਫੜ ਕੇ ਫਿਰਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਮੌਤ ਵਰਗਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਦੌੜਦਾ, ਕਹਿੰਦਾ, "ਇਸ ਲਾਸ਼ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਮਿਲਿਆ, ਹੋਰ ਵੀ ਲਵਾਂਗਾ।" "ਇਹ ਮੇਰੀ ਹੈ, ਇਹ ਰਾਜੇ ਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੁੱਖ ਚੰਡਾਲ ਦੀ ਹੈ," ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਦੌੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਜੀਵਦੇ-ਜੀਵਦੇ ਹੋਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਹੋਣ। ਉਸ ਨੇ ਚੀਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਖ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ, ਬਾਂਹਾਂ, ਪੇਟ, ران ਅਤੇ ਪੈਰ ਮਲ ਲਏ। ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਤੇ ਉਂਗਲੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚਰਬੀਆਂ, ਮੱਤ ਅਤੇ ਚਿਕਣਾਈ ਨਾਲ ਲਿਪਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਭਾਰੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ, ਅਤੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਖੁਰਾਕ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦਾ। ਉਹ ਮੁਰਦਿਆਂ ਤੋਂ ਲਏ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਹਾਰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪਾ ਲੈਂਦਾ, ਨਾ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੋਉਂਦਾ, ਨਾ ਦਿਨ ਨੂੰ, ਸਦਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਚੀਖਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨੇ, ਜੋ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਲਈ ਸੋ ਸਾਲਾਂ ਵਰਗੇ ਲੰਮੇ ਲੱਗੇ, ਬੀਤ ਗਏ। ਆਪਣੇ ਸਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜ ਕੇ, ਥੱਕਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਰਾਜਾ ਇਕ ਦਿਨ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਰੁੱਖਾ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੁਰਦਾ ਹੋਵੇ; ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬਿਸਤਰ 'ਤੇ ਇਕ ਅਚੰਭੇਜ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਵੇਖਿਆ। ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਬਲ ਤੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਸੰਗਤ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਦੂਜੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲਿਆ; ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨੀਚ ਜਾਤੀ ਦੀ ਔਰਤ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਉਥੇ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇੱਥੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵਾਂਗਾ, ਤਦ ਮੈਂ ਦਾਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਾਂਗਾ।" ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹੀ, ਉਹ ਨੀਚ ਜਾਤੀ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ 'ਚ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦਾਂ ਰਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦਾ ਹੋਇਆ, ਇੱਕ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਰ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਲੋਕ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਲੈ ਕੇ ਆਏ। ਉਸ ਗਰੀਬ ਪਰੰਤੂ ਨੇਕ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਥੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ, ਜਦ ਉਹ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਮੰਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਗਲਤ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਸ 'ਚ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। "ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਾਪੀ ਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਕੰਮ ਕਰ, ਤੂੰ ਮੰਦ ਕਰਮ ਵਾਲਾ! ਕਦੇ ਰਾਜਾ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦ੍ਰਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਨੀਚ ਜਾਤੀ ਦਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।" "ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੰਨ ਖਤਮ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਲੈਣ ਕਰਕੇ, ਐਸਾ ਹੋਇਆ; ਜਦ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ।" "ਹੁਣ ਤੂੰ ਨਰਕ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਮੰਦ ਆਦਮੀ!" ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰੇ ਗਏ, ਰਾਜਾ ਇੱਕ ਸੁਪਨੇ ਵਰਗੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਯਮ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਦੂਤ ਵੇਖੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫਾਹੀਆਂ ਸਨ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਵਲੋਂ ਫੜਿਆ ਅਤੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਘਸੀਟਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਚੀਖਿਆ, "ਹਾਏ ਮੇਰੀ ਮਾਂ, ਮੇਰੇ ਪਿਓ, ਅੱਜ!" ਐਸਾ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ, ਉਬਲਦੇ ਤੇਲ ਦੇ ਕੜਾਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਆਰੀਆਂ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਤਿੱਖੀਆਂ ਛੁਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ; ਘੁੱਪ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕਸਟ ਸਹਾਰਦੇ ਹੋਏ, ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪੀਵ ਅਤੇ ਲਹੂ ਖਾਣਾ ਪਿਆ। ਸੱਤ ਸਾਲ ਤੱਕ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਰਾ ਹੋਇਆ, ਨੀਚ ਜਾਤੀ ਦਾ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ; ਹਰ ਰੋਜ਼ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਸੜਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਉਬਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਚ ਉਸਨੂੰ ਤੜਪਾਇਆ ਗਿਆ, ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ; ਕਦੇ ਉਸਨੂੰ ਖੁਰਚਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਸਾੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਸੌ ਸਾਲ ਨਰਕ ਵਿੱਚ, ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ, ਸਹਾਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਨਰਕ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਵਲੋਂ ਉਸਨੂੰ ਤੜਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਗੰਦ ਖਾਂਦਾ ਕੁੱਤਾ ਬਣ ਗਿਆ; ਕੂੜੀ ਖਾਂਦਾ, ਠੰਢ ਨਾਲ ਸੜਿਆ, ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਰ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਧਾ, ਹਾਥੀ, ਬਾਂਦਰ, ਜਾਨਵਰ, ਬੱਕਰੀ, ਬਿੱਲੀ, ਬਗਲਾ, ਗਾਂ, ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਕੀੜਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਮੱਛੀ, ਕਛੂਆ, ਸੂਰ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਕੁੱਤਾ, ਮੁਰਗਾ, ਤੋਤਾ, ਮੈਨਾ, ਸਥਾਵਰ ਜੀਵ, ਸੱਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਜਾਨਦਾਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਹਰ ਰੋਜ਼, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ, ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਤੜਪਦਾ, ਉਹ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਇਹ ਸਭ ਸਹਾਰਦਾ ਰਿਹਾ।