ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਿੰਗਕਸ਼, ਵਿਬੋਧ, ਸੁਪੁਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸੁਮੁਖ — ਇਹ ਚਾਰ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਚ ਦੇ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਅਵਰੋਧ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਂਧਿਆ ਪਰਬਤਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜਾਓ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛੋ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦੇਣਗੇ। ਜਦ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸੀ, ਤਾਂ ਸਿੱਧਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡੇ, ਵਿਆਪਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਜੈਮਿਨੀ ਨੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਤਾਂ ਵਾਕਈ ਅਚੰਭੇ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਿ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਵਿਲੱਖਣ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਗਿਆਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ? ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪੰਛੀਆਂ ਵਜੋਂ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਇਹ ਦ੍ਰੋਣ ਕੌਣ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜੋ ਧਰਮ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੀਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?" ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਵਾਕਿਆ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਨੰਦਨ ਵਨ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਦ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ), ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਮਿਲੇ ਸਨ। ਨੰਦਨ ਵਿੱਚ ਨਾਰਦ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਕੁਝ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਵੱਲ ਤੱਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਦ ਨਾਰਦ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਾਂ ਸ਼ਚੀਪਤੀ ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਹੀ ਆਸਨ ਉਸਨੂੰ ਦਿੱਤੀ। ਇੰਦਰ ਦੇ ਉੱਠਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਾਰਦ, ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਖੜੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਆਦਰ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਉਹ ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੁਖਦਾਈ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੁਸੀਂ ਦੱਸੋ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਚਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੌਣ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ? ਚਾਹੇ ਰੰਭਾ, ਕਰਕਸ਼ਾ, ਉਰਵਸ਼ੀ, ਤਿਲੋਤਮਾ ਜਾਂ ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ, ਮੈਨਕਾ — ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੰਗੀ ਲੱਗੇ।' ਇੰਦਰ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ, ਨਾਰਦ ਨੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਮੰਨਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਾਚੇ।' ਉਹ ਆਖਿਆ, 'ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਣ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ; ਜਿਵੇਂ ਬਿਨਾ ਆਧਾਰ ਦੇ ਨਾਚ ਸਿਰਫ ਨਕਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।' ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਹਰ ਇੱਕ ਅਪਸਰਾ ਨੇ ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਂ ਹੀ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ; ਨਾ ਹੀ ਤੁਸੀਂ,' — ਹਰ ਇੱਕ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਦੱਸਿਆ। ਇਹ ਗੱਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਚਲੋ, ਸਾਧੂ ਨੂੰ ਪੁੱਛ ਲਓ, ਉਹ ਦੱਸੇਗਾ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੌਣ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ।' ਇੰਦਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, 'ਤੁਸੀਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਦੁर्वਾਸਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਤਪ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਵਿਘਨ ਪਾ ਸਕੇ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।' ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਲ ਕੰਬ ਗਏ। ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਆਖਣ ਲੱਗੀਆਂ, 'ਇਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।' ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਪੁ ਨਾਂ ਦੀ ਅਪਸਰਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਉੱਤੇ ਮਾਣ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਆਖੀ, 'ਅੱਜ ਮੈਂ ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਕੋਲ ਜਾਵਾਂਗੀ।' ਉਸਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਕਾਮਦੇਵ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਜਿਸਦੇ ਤੀਰ ਕਾਮ-ਰਸ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਉਸ ਤਪਸਵੀ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਨੂੰ ਵੀ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਵਾਂਗੀ।' ਉਹ ਇਤਨਾ ਤੱਕ ਆਖ ਗਈ ਕਿ, 'ਚਾਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੋਵੇ, ਜਨਾਰਦਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨੀਲਕੰਠ — ਅੱਜ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਾਮ-ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ।' ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਵਪੁ ਹਿਮਾਲਾ ਪਰਬਤ ਤੇ, ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਦੀ ਝੋਪੜੀ ਕੋਲ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿਥੇ ਉਸਦੇ ਤਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਜਿਥੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਉਥੇ, ਕੋਕਿਲ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਅਪਸਰਾ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਖੜੀ ਹੋ ਕੇ ਗਾਉਣ ਲੱਗੀ। ਉਸ ਗੀਤ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਕੇ, ਤਪਸਵੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਮੂਹ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਸਰਵ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਸੀ, ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਉਸਨੂੰ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਆਈ ਹੈ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਆਕਾਸ਼-ਚਾਰੀ, ਤੂੰ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਪਾਗਲ ਹੋ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਆਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਏਗੀ, ਹੇ ਮੂਰਖ, ਸੋਲਾਂ ਸਾਲ ਲਈ। ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੂੰ ਪੰਛੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰੇਗੀ ਅਤੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇਗੀ, ਹੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗੀ, ਪਰ ਇਸ ਸਜ਼ਾ ਨਾਲ ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗੀ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਜਾਵੇਂਗੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਤੂੰ ਕੋਈ ਉੱਤਰ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੀ।' ਇਹ ਭਾਰੀ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਤਪਸਵੀ ਉਥੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਵਪੁ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਣ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਹੁਣ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ, ਚਿੰਤਤ ਮਨ ਨਾਲ, ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਹਰੀਸ਼ਚੰਦ੍ਰ ਸੀ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਮਹਾਨ ਖਿਆਤੀ ਚਾਰ ਚੁਫੇਰ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਨਾ ਤਾ ਕਦੇ ਅਕਾਲ ਆਇਆ, ਨਾ ਰੋਗ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਅਚਾਨਕ ਮੌਤ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪ੍ਰਜਾ ਅਧਰਮ ਵੱਲ ਵੱਧਦੀ ਸੀ। ਉਥੇ ਕੋਈ ਧਨ, ਤਾਕਤ ਜਾਂ ਤਪ ਦੇ ਮਾਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਔਰਤ ਐਸੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜੋ ਜਵਾਨੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜਨਮੀ ਹੋਵੇ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਰਣ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਖਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, "ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ!" ਰਾਜਾ ਨੇ ਹਰਣ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਡਰੋ ਨਾ! ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਕੌਣ ਐਸਾ ਪਾਪ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?" ਉਹ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਸਭ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ, ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਜੀਵ, ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ, ਜੋ ਸੋਚ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਕਥਾ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਵਡੀਆਂ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਜਨਮ ਕਥਾ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਹਰੀਸ਼ਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਧਰਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਰਸਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।