ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਹੇ ਮਾਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਤੇਰੇ ਹੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ, ਤੇਰੇ ਹੀ ਹੱਥੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਹੀ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਚਨਾ ਦੇ ਵੇਲੇ ਤੂੰ ਰਚਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈਂ, ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੂੰ ਸੰਭਾਲ ਦਾ ਰੂਪ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈਂ, ਤੇ ਜਦ ਸਭ ਕੁਝ ਖਤਮ ਹੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਨਾਸ਼ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈਂ। ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ, ਮਹਾਨ ਮਾਇਆ, ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਮਹਾਨ ਯਾਦ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਭ੍ਰਮ, ਮਹਾਨ ਦੇਵੀ ਤੇ ਸਰਵੋਚਤਮ ਰਾਜਸਤਾ ਵੀ ਹੈਂ। ਸਭ ਦੀ ਆਦਿ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੂੰ ਆਪ ਹੈਂ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤੂੰ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਕਾਲ ਦੀ ਰਾਤ, ਮਹਾ ਰਾਤ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਮੋਹ ਦੀ ਰਾਤ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਲੱਖਮੀ, ਤੂੰ ਰਾਜਸਤਾ, ਤੂੰ ਲਾਜ, ਤੂੰ ਸਮਝ ਵਾਲੀ ਬੁੱਧੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਸ਼ਰਮ, ਪੋਸ਼ਣ, ਸੰਤੋਖ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਧੀਰਜ ਵੀ ਹੈਂ। ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਤਲਵਾਰ, ਭਾਲਾ, ਗਦਾ, ਚੱਕਰ ਵਰਗੇ ਹਥਿਆਰ ਹਨ। ਤੂੰ ਭਿਆਨਕ ਹੈਂ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਨਰਮ ਵੀ ਹੈਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਪਰਮ ਅਤੇ ਅਪਰਮ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਮਹਾ ਦੇਵੀ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਦੇ ਕਿਤੇ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਝੂਠ, ਹੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੀ ਸਰੂਪਾ, ਉਹਦੀ ਤਾਕਤ ਤੂੰ ਆਪ ਹੈਂ। ਫਿਰ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸਤੁਤੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਪਾਲਕ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਾਸ਼ਕ ਵੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਇਥੇ ਤੈਨੂੰ ਕੌਣ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਵਿਸ਼ਨੁ, ਜੋ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਈਸ਼ਾਨ ਵੀ ਤੇਰੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਤੈਨੂੰ ਕੌਣ ਯੋਗਤਾ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮਾਂ, ਤੇਰੀ ਮਹਾਨ ਤਾਕਤਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦੋ ਅਟੱਲ ਦੈਤ, ਮਧੂ ਅਤੇ ਕੈਟਭ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਦੇ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਅਚੁਤ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਜਗਾ ਦੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਦੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਦੈਤਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕੇ। ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਾਤਾ ਦੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਕਾਲੀ ਦੇਵੀ ਉਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲਈ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਧੂ ਤੇ ਕੈਟਭ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰ ਸਕੇ। ਉਹ ਦੇਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅੱਖਾਂ, ਮੂੰਹ, ਨੱਕ, ਬਾਂਹਾਂ, ਦਿਲ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ, ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੇ ਜਦ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ, ਤਾਂ ਜਨਾਰਦਨ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ, ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰਪਨਾਗਰ ਤੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸੀ, ਉੱਠੇ ਤੇ ਉਹ ਦੋ ਦੈਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਮਧੂ ਅਤੇ ਕੈਟਭ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬੁਰੇ ਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਨੀਅਤ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਉੱਠੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਹਥਿਆਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਯੁੱਧ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੈਤ, ਆਪਣੇ ਬੇਹੱਦ ਬਲ ਤੇ ਮਹਾ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ, ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗ।” ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਹੋ, ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਹੱਥੀਂ ਮਾਰੇ ਜਾਓ। ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ।” ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸਮਝ ਗਏ ਕਿ ਉਹ ਧੋਖੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ ਹਨ, ਤੇ ਜਦ ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਮਲ-ਨੈਨੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਖਿਆ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਸਾਨੂੰ ਉੱਥੇ ਮਾਰ ਜਿੱਥੇ ਧਰਤੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਡੁੱਬੀ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਮਾਰ, ਤੂੰ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੈਂ, ਮੌਤ ਸਾਡੀ ਹੈ।” ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ, ਹੋ ਜਾਵੇ,” ਐਸਾ ਆਖ ਕੇ, ਸੰਖ, ਚੱਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਨਿੱਭ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪ ਜਿਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਾਂ ਉੱਠੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਹੋਰ ਤਾਕਤ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਸੁਣ। ਇਹ ਸੀ ਇਕਿਆਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ।