ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕੋਲੋ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਉਸ ਮਾਤਾ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਕੀ ਹੈ? ਉਹਦੀ ਆਕਾਰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ? ਉਹ ਕਿੱਥੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ? ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।” ਉਸ ਸਾਧੂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਉਹ ਮਾਤਾ ਸਦਾ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ, ਪੂਰੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿਆਪਕ ਹੋਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਹੋਈ ਦੱਸਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਤ ਨਵੀਂ ਤੇ ਅਜਨਮੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਦਾ ਹੀ ਅਬਿਨਾਸੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਚੱਕਰ ਮੁੱਕ ਗਿਆ ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਇੱਕੋ ਸਮੁੰਦਰ ਹੀ ਸਮੁੰਦਰ ਸੀ, ਵਿ਷ਣੂ ਨੇ ਯੋਗ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤਾ। ਭਗਵਾਨ ਵਿ਷ਣੂ ਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਗ ਉੱਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਵਿ਷ਣੂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਦੀ ਮੈਲ ਤੋਂ ਦੋ ਭਿਆਨਕ ਦੈਤ—ਮਧੁ ਤੇ ਕੈਟਭ—ਜਨਮ ਲਏ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਨੀਅਤ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕਰਤਾਰ ਹਨ, ਵਿ਷ਣੂ ਦੀ ਨਾਭੀ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਗੇ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਹ ਦੋ ਭਿਆਨਕ ਦੈਤ ਵੇਖੇ ਤੇ ਜਨਾਰਦਨ (ਵਿ਷ਣੂ) ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਪਾਇਆ। ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ, ਵਿ਷ਣੂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਹੀ ਯੋਗ ਨੀਂਦ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਵਿ਷ਣੂ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ: “ਹੇ ਜਗਤ ਦੀ ਮਾਤਾ! ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ! ਹੇ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਕਾਰਣ! ਹੇ ਵਿ਷ਣੂ ਦੀ ਮੰਗਲਮਈ ਨੀਂਦ! ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਰੌਸ਼ਨੀ! ਤੁਸੀਂ ਸ੍ਵਾਹਾ ਹੋ, ਸ੍ਵਧਾ ਹੋ, ਵਸ਼ਟ ਹੋ, ਧੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੋ। ਹੇ ਅਮਰਤਾ ਦੇ ਮੂਲ! ਤੁਸੀਂ ਤਿੰਨ ਮਾਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਅਰਧ ਮਾਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਸਥਾਪਿਤ ਹੋ, ਜੋ ਕਿ ਅਣਕਹਿ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸੰਧਿਆ ਹੋ, ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਹੋ, ਹੇ ਪਰਮ ਮਾਤਾ! ਤੁਹਾਡੇ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੇ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਰਚਿਆ ਗਿਆ, ਤੁਹਾਡੇ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਘਟਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਰਚਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹੋ। ਹੇ ਜਗਤ ਦੀ ਮੂਰਤੀ! ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ, ਮਹਾਨ ਮਾਇਆ, ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ, ਮਹਾਨ ਯਾਦ, ਮਹਾਨ ਭ੍ਰਮ, ਮਹਾਨ ਦੇਵੀ, ਤੇ ਪਰਮ ਸ਼ਾਸਕ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਦੀ ਆਦਿ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੋ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਕਾਲ ਰਾਤ, ਮਹਾ ਰਾਤ, ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਭ੍ਰਮ ਰਾਤ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਲੱਖਮੀ ਹੋ, ਆਧਿਕਾਰ ਹੋ, ਲਾਜ ਹੋ, ਸਮਝਦਾਰੀ ਹੋ, ਸ਼ਰਮ, ਪੋਸ਼ਣ, ਸੰਤੋਖ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਤੇ ਧੀਰਜ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਤਲਵਾਰ, ਭਾਲਾ, ਗਦਾ, ਚਕਰ, ਸ਼ੰਖ, ਧਨੁਸ਼, ਬਾਣ, ਗੋਫਨ ਤੇ ਲੋਹ ਦੀ ਗਦਾ ਆਦਿ ਹਥਿਆਰ ਵੀ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਨਰਮ ਹੋ, ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਹੋ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਅਪਰਮਾਤਮਾ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੋ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਿਤੇ ਵੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਸੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਝੂਠ, ਹੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੀ ਸਰੂਪਾ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਹਾਡੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ—ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿਹੜੀ ਸਤੁਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਤੁਹਾਡੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਪਾਲਕ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੰਹਾਰਕ ਵੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਡੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਵਿ਷ਣੂ, ਜੋ ਰੂਪ ਧਾਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮਹਾਂਦੇਵ ਇਸ਼ਾਨ, ਉਹ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਰਾਹੀਂ ਚਲਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਤੁਹਾਡੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਮਾਤਾ! ਤੁਹਾਡੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਹਾਨ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਮਧੁ ਤੇ ਕੈਟਭ—ਇਹ ਦੋ ਅਟੱਲ ਦੈਤ—ਭਟਕਾ ਦੇਵੋ। ਜਗਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਜਗਾ ਦੇਵੋ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਦਿਵੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਇਹ ਦੋ ਮਹਾਦੈਤ ਮਾਰ ਸਕੇ।” ਸਾਧੂ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਮਾਤਾ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ, ਤਦ ਉਹ ਕਾਲੀ ਦੇਵੀ ਉਥੇ ਵਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਵਿ਷ਣੂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਤੇ ਮਧੁ-ਕੈਟਭ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਨ ਲਈ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅੱਖਾਂ, ਮੂੰਹ, ਨੱਕ, ਬਾਂਹਾਂ, ਦਿਲ ਤੇ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਉਸ ਮਾਤਾ ਦੇ ਛੱਡਣ ਨਾਲ, ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਜਨਾਰਦਨ ਆਪਣੇ ਸਰਪਾਂ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੋਂ ਉਠੇ, ਤੇ ਉਹ ਦੋ ਦੈਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਮਧੁ ਤੇ ਕੈਟਭ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਬੁਰੀ ਨੀਅਤ ਵਾਲੇ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਸਨ। ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਉੱਠੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਿਚ ਮਸਤ ਤੇ ਮਹਾਨ ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ, ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲਗੇ, ‘ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਵਰ ਦੱਸੋ।’ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, ‘ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਤਾਂ ਅੱਜ ਦੋਵੇਂ ਮੇਰੇ ਹੱਥੀਂ ਮਾਰੇ ਜਾਵੋ। ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ।’ ਸਾਧੂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ‘ਤਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਸਮਝ ਗਏ ਕਿ ਉਹ ਠੱਗੇ ਗਏ ਹਨ, ਤੇ ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, ‘ਸਾਨੂੰ ਉੱਥੇ ਮਾਰੋ ਜਿੱਥੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਅਸੀਂ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਮਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ ਹੋ, ਮੌਤ ਸਾਡੀ ਹੋਣੀ ਹੈ।’ ਸਾਧੂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ‘ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ,’ ਤੇ ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਕਰ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਨਿੱਭ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਮਾਤਾ, ਜਿਸਦੀ ਖੁਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ, ਉਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਮਾਤਾ ਦੀ ਹੋਰ ਸ਼ਕਤੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸਾਂਗਾ...” ਇਹ ਸੀ ਅਠੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ।