ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ। ਜਾਨਵਰਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਿਆਨ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਗਿਆਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਕੋਲ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਨਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਗਿਆਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮੱਖੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖੋ: ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਭਟਕਾਵੇ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ, ਉਹ ਅੱਗ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਨਾਸ ਤੋਂ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ। ਮਨੁੱਖ ਵੀ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਮੋਹ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਲਾਲਚ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ? ਫਿਰ ਵੀ, ਲੋਕ ਮੋਹ ਦੇ ਭਵਰ ਅਤੇ ਭਟਕਾਵੇ ਦੇ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਡਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮਹਾ-ਮਾਇਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਯੋਗ-ਨਿਦਰਾ ਹੈ; ਇਹ ਹਰੀ ਦੀ ਮਹਾ-ਮਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਭਟਕ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾ-ਮਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਗਵਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਟਕਾਵਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਪੂਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ—ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਚਲ—ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਸਦੀਵੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ; ਉਹ ਸੰਸਾਰਕ ਬੰਨ੍ਹ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਪੂਜਨਯ! ਇਹ ਮਹਾ-ਮਾਇਆ ਕੌਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਤੁਸੀਂ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਜੰਮੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਕੀ ਹਨ, ਹੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰੀ ਜੰਮੇ ਹੋਏ? ਉਸ ਦੇ ਸੁਭਾਵ, ਰੂਪ ਅਤੇ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਜੁਬਾਨੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ। ਤਬ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਸਦੀਵੀ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਅਪਕ ਹੈ; ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਨੇਕਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਮੇਰੀ ਜੁਬਾਨੀ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਵੀ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਦੀਵੀ ਹੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਚੱਕਰ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਯੋਗ-ਨਿਦਰਾ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਉੱਤੇ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਕ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣ ਚੁਕਾ ਸੀ, ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਗ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਦੀ ਮੈਲ ਤੋਂ, ਦੋ ਭਿਆਨਕ ਦੈਤ—ਮਧੂ ਅਤੇ ਕੈਟਭ—ਜੰਮੇ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਉੱਗੇ ਕਮਲ 'ਤੇ ਬੈਠੇ, ਉਹ ਦੋ ਭਿਆਨਕ ਦੈਤ ਅਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਨਿੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ। ਤਬ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਹਰੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਯੋਗ-ਨਿਦਰਾ ਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਿ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ: ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪਾਲਣਹਾਰ, ਹੇ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਨਿਦਰਾ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਅਤੁਲ ਚਮਕ! ਤੁਸੀਂ ਸਵਾਹਾ ਹੋ, ਸਵਧਾ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਵਸਾਟ ਮੰਤ੍ਰ ਹੋ, ਧੁਨੀਆਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਹੋ, ਹੇ ਸਦੀਵੀ, ਅਭਿਨਾਸ਼ੀ, ਤਿੰਨ ਮਾਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਰਧ-ਮਾਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ, ਜੋ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਉਚਾਰਣਯ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਸੰਧਿਆ ਹੋ, ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਹੋ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪਰਮ ਮਾਤਾ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਕੁਝ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੋ; ਪਾਲਣ ਵਿੱਚ ਪਾਲਣ ਦਾ ਰੂਪ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਸ ਦਾ ਰੂਪ ਹੋ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਰੂਪ। ਤੁਸੀਂ ਮਹਾ-ਗਿਆਨ, ਮਹਾ-ਮਾਇਆ, ਮਹਾ-ਵਿਵੇਕ, ਮਹਾ-ਸਮਝ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਮਹਾ-ਭਟਕਾਵਾ, ਮਹਾ-ਦੇਵੀ, ਅਤੇ ਪਰਮ ਰਾਣੀ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਦਾ ਆਦਿ-ਸੁਭਾਵ ਹੋ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ; ਤੁਸੀਂ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਾਤ, ਮਹਾ-ਰਾਤ, ਅਤੇ ਭਟਕਾਵੇ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਰਾਤ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੋ, ਰਾਜਸਤਾ ਹੋ, ਲਾਜ ਹੋ, ਸਮਝਦਾਰੀ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਰਮ, ਪੋਸ਼ਣ, ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਧੀਰਜ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਤਲਵਾਰ, ਭਾਲਾ, ਗਦਾ, ਚਕਰ, ਸਿੰਗ, ਧਨੁ, ਤੀਰ, ਗੋਲੀ, ਅਤੇ ਲੋਹਾ ਦਾ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਨਰਮ, ਸਭ ਨਰਮਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਨਰਮ, ਪਰਮ ਸੁੰਦਰ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਅਨੁਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋ, ਹੇ ਪਰਮ ਦੇਵੀ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਿਤੇ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਵਾਸਤਵਿਕ ਜਾਂ ਅਵਾਸਤਵਿਕ, ਹੇ ਸਭ ਦਾ ਮੂਲ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੁਸੀਂ ਹੋ—ਤੁਹਾਡੀ ਸਤਕਾਰੀ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ? ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ, ਪਾਲਣਹਾਰ, ਅਤੇ ਨਾਸਕਰਤਾ ਵੀ ਨਿਦਰਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਸਤਕਾਰੀ ਕੌਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜੋ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਹਾ-ਪ੍ਰਭੂ ਇਸ਼ਾਨਾ, ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਤੁਹਾਡੀ ਸਤਕਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਤੁਹਾਡੇ ਆਪਣੇ ਮਹਾ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮਧੂ ਅਤੇ ਕੈਟਭ—ਇਹ ਦੋ ਅਜੈਯ ਦੈਤ—ਭਟਕਾ ਦਿਓ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਚੂਤ, ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਜਗਾ ਦਿਓ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਇਹ ਦੋ ਮਹਾ-ਦੈਤਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕੇ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਕਾਲੀ ਦੇਵੀ ਉਥੇ ਵਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲਈ, ਮਧੂ ਅਤੇ ਕੈਟਭ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅੱਖਾਂ, ਮੂੰਹ, ਨੱਕ, ਬਾਂਹਾਂ, ਹਿਰਦੇ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਤੋਂ, ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਫਿਰ, ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੇ ਦੁਆਰਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਜਨਾਰਦਨ, ਆਪਣੇ ਸੱਪ ਦੇ ਪਲੰਗ ਤੋਂ, ਇਕ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ, ਉੱਠੇ ਅਤੇ ਉਹ ਦੋ ਦੈਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਮਧੂ ਅਤੇ ਕੈਟਭ, ਬੁਰੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਰਜਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਏ। ਫਿਰ, ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਉੱਠੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ, ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ, ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਦੋ, ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਸਤ ਅਤੇ ਮਹਾ-ਮਾਇਆ ਦੁਆਰਾ ਭਟਕੇ ਹੋਏ, ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਸਾਡੀ ਵਲੋਂ ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗੋ।" ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਤੁਸੀਂ ਦੋਹਾਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ—ਤੁਸੀਂ ਦੋਹਾਂ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਓ। ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ।" ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ, ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਭਟਕਾ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ।