ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਕੁਰੂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਤਰੇ, ਤਦੋਂ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਪਰ ਉਹ ਪੰਜ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਦੀ ਮੂਲ ਬਾਤ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਚਾਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਉੱਤਰ ਵੀ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ? ਜੈਮਿਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ ਹੈ। ਪਰ ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵੱਲ ਵੱਡੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁੱਖ ਸਹੇ। ਕੀ ਆਖਰ ਉਹ ਸੁਖੀ ਹੋਇਆ?" ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਤਾ ਰਾਜਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚਲ ਪਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਦੁਖੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ੈਵਿਆ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਰੋਹਿਤਾ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਏ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੀ ਦਿਵਿਆ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਚਲ ਪਏ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹੇਠ ਹੈ। ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਪੈਦਲ ਚਲਦੇ-ਚਲਦੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਪਹੁੰਚੇ। ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਨਮਰਤਾ ਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਮੁਨਿ ਜੀ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ, ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ — ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਚਾਹੋ, ਉਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਲੈ ਲੋ। ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕੰਮ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਆਗਿਆ ਦਿਓ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਰਾਜਨ, ਹੁਣ ਮਹੀਨਾ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ ਵਾਸਤੇ ਜੋ ਦਾਨ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਦੇਵੋ, ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਯਾਦ ਹੈ।" ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਅੱਜ ਮਹੀਨਾ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਰ ਅਧ ਦਾਨ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਦੇਵੋ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਠੀਕ ਹੈ, ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਫਿਰ ਆਵਾਂਗਾ। ਪਰ ਜੇ ਅੱਜ ਨਾ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਵਾਂਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਮੁਨਿ ਚਲੇ ਗਏ। ਰਾਜਾ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ, "ਮੈਂ ਮੁਨਿ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਿਵੇਂ ਦੇਵਾਂ? ਮੇਰੇ ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਧਨ ਕਿੱਥੇ ਹਨ? ਦਾਨ ਲੈਣਾ ਮੈਨੂੰ ਮਨਾਹੀ ਹੈ। ਕੀ ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵਾਂ?" ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਕੀ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਦਿਆਂ? ਕਿਸ ਪਾਸੇ ਜਾਵਾਂ? ਜੇ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਨਾ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਪਾਪੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਕੀੜਾ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨੌਕਰ ਵਜੋਂ ਵੇਚ ਲਵਾਂ — ਇਹੀ ਚੰਗਾ ਹੈ।" ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚਿੰਤਿਤ ਤੇ ਨਿਰਾਸਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਰੋ-ਰੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਚਿੰਤਾ ਛੱਡੋ, ਰਾਜਨ, ਤੇ ਆਪਣਾ ਸਚ ਰੱਖੋ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਚ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਾਂਗ ਤਿਆਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਚ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਹੀਂ। ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਜਾਂ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਵੀ, ਜੇ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਭ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।" "ਸਚ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨਿਆ ਹੈ; ਝੂਠ, ਪਾਰ ਪਾਉਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਪਰ ਅਡੋਲ ਲਈ ਡੁੱਬਣ ਦਾ ਕਾਰਨ।" "ਸੱਤ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਤੇ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ ਕਰਕੇ ਵੀ, ਰਾਜਾ ਇਕ ਝੂਠੀ ਬਾਤ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ।" ਫਿਰ, ਪਤਨੀ ਨੇ ਰੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ ਹੈ।" ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸੰਤੁਲ ਹੋ ਜाओ, ਚੰਗੀ ਪਤਨੀ, ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰੋ। ਬੱਚਾ ਜੀਵਤ ਹੈ। ਜੇ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੋ, ਤਾਂ ਕਹੋ।" ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਰਾਜਨ, ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ ਹੈ; ਨੇਕ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਇਨਾਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਨੂੰ ਧਨ ਦੇ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਦੇਵੋ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਹੋਸ਼ ਗਵਾ ਬੈਠਾ। ਹੋਸ਼ ਆਉਣ ਤੇ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ, "ਇਹ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਬਾਤ ਕਹਿ ਰਹੀ ਹੋ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਹਾਸੇ ਤੇ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਭੁੱਲ ਗਈਆਂ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਪਾਪੀ ਨੂੰ ਕਹੀਆਂ ਸੀ?" "ਹਾਇ, ਹਾਇ! ਤੁਸੀਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ, ਇਹ ਬਾਤਾਂ ਕਿਵੇਂ ਕਹਿ ਸਕਦੀ ਹੋ? ਮੈਂ ਵੀ, ਕਿਵੇਂ ਇਹ ਅਕਹਿ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, "ਧਿਕਾਰ ਹੈ!" ਕਹਿ-ਕਹਿ ਕੇ, ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਣੀ ਨੇ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਹਾਇ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਦੁੱਖ ਆਇਆ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋ, ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਰਾਜਸੀ ਖਟਿਆਂ ਤੇ ਸੁਣਦੇ ਸੀ?" "ਜਿਸ ਕੋਲ ਦਸ ਲੱਖ ਗਾਂਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਧਨ ਸੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਅਯੋਗ ਸੀ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਮੇਰਾ ਪਤੀ, ਹੁਣ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸੁੱਤ ਪਿਆ ਹੈ।" "ਹਾਇ, ਤੁਸੀਂ, ਇੰਦ੍ਰ ਤੇ ਉਪੇੰਦ੍ਰ ਵਾਂਗ, ਕਿਹੜਾ ਅਪਰਾ ਧਰਮ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ?" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ ਵੀ ਪਤੀ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਦੋਵੇਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਫ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਵੱਡੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, "ਪਿਤਾ, ਪਿਤਾ! ਮੈਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਿਓ! ਮਾਤਾ, ਮਾਤਾ! ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਖਾਣ ਨੂੰ ਦਿਓ! ਮੇਰੀ ਭੁੱਖ ਵੱਡੀ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਜੀਭ ਸੁੱਕ ਗਈ ਹੈ।" ਇਸ ਵੇਲੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਆ ਗਿਆ; ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਉਠੋ, ਉਠੋ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ! ਹੁਣ ਦਾਨ ਦਿਓ, ਜੋ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।