ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕਈ ਦਿਨ ਵੀ ਬੀਤ ਜਾਣ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਦਿਨ ਅੱਧ ਪਲ ਵਰਗੇ ਹੀ ਲੱਗਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਧਰਮ ਘਟ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਲਈ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਘਰ ਚਿਰ ਰਹਿਣਾ ਇੱਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦਾ; ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਹੀ ਵੱਸੇ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ—ਸੂਰਜ—ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ, ਧੀਏ, ਚਿਰ ਲਈ ਪਿਉ ਦੇ ਘਰ ਨਾ ਵੱਸ। ਤੂੰ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਘਰ ਚਲੀ ਜਾ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕੀਤੀ। ਪਰ, ਸੁਭਾਗਣੇ, ਤੂੰ ਮੁੜ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਈਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਉ ਵਲੋਂ ਆਖੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਧੀ ਨੇ "ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ" ਕਿਹਾ, ਪਿਉ ਦੀ ਆਦਰ-ਸੱਤਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਉੱਤਰੀ ਕੁਰੂ ਦੇਸ਼ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਥੇ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਤੋਂ ਬਚਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਤੇਜਸਵੀ ਜੋਤ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਘੋੜੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉੱਤਮ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਸੂਰਜ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸੰਜਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੋਹਣੀ ਧੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਚਾਇਆ, ਜੋ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਲਾਡ-ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਸੰਜਨਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਧੀ ਵਲ ਉਸਦਾ ਵਿਹਾਰ ਠੰਢਾ ਸੀ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪਿਆਰ-ਮੁਹੱਬਤ ਤੇ ਆਨੰਦ ਵਿਚ ਉਹ ਫਰਕ ਕਰਦੀ ਰਹੀ; ਮਨੂ ਨੇ ਸਬਰ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਯਮਰਾਜ ਇਹ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਯਮਰਾਜ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੈਰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ, ਪਰ ਚਾਇਆ ਨੇ ਸਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੋ ਕੇ, ਪੈਰ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਪੈਣ ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਚਾਇਆ ਦੇ ਹੋਠ ਹੌਲੀ ਹਿਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਹੱਥ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕੰਬ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਸ ਨੇ ਯਮਰਾਜ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ: "ਤੂੰ, ਮੈਨੂੰ—ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ—ਪੈਰ ਨਾਲ ਡਰਾਉਂਦਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਅੱਜ ਤੇਰਾ ਪੈਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ।" ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਜਦ ਯਮਰਾਜ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਵਲੋਂ ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਡਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ: "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਇਹ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਹੈ, ਅਜਿਹਾ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ—ਇੱਕ ਮਾਂ, ਪਿਆਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਵੇ। ਮਨੂ ਨੇ ਵੀ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਵੀ ਇਹੀ ਸੋਚ ਹੈ: ਭਾਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਗਲਤ ਹੋਣ, ਮਾਂ ਕਦੇ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।" ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਜਦ ਯਮਰਾਜ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ, ਤਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਚਾਇਆ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਗਈ ਸੀ। ਚਾਇਆ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਮੈਂ ਸੰਜਨਾ ਹਾਂ, ਤਵਸ਼ਟਾ ਦੀ ਧੀ, ਵਿਵਸਵਾਨ ਦੀ ਪਤਨੀ; ਇਹ ਤੇਰੇ ਬੱਚੇ ਮੇਰੇ ਹੀ ਜਣੇ ਹੋਏ ਹਨ।" ਜਦ ਵਿਵਸਵਾਨ ਨੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਸੱਚਾਈ ਨਾ ਦੱਸੀ; ਫਿਰ, ਤੇਜਸਵੀ ਸੂਰਜ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਲੱਗਾ। ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰਾ ਸੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋਇਆ। ਜਦ ਸੂਰਜ ਨੇ ਸਾਰਾ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਉਹ ਤਵਸ਼ਟਾ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪੂਜਣਯੋਗ ਸੂਰਜ ਦਾ ਤਵਸ਼ਟਾ ਨੇ ਵੱਡੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਸੰਜਨਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ: "ਉਹ ਇਥੇ, ਮੇਰੇ ਘਰ, ਤੇਰੇ ਵਲੋਂ ਭੇਜੀ ਹੋਈ ਆਈ ਸੀ।" ਸੂਰਜ ਨੇ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੱਗ ਕੇ, ਸੰਜਨਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਕੁਰੂ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ, ਘੋੜੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ। ਸੂਰਜ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮਨੋਰਥ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ "ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਨਰਮ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸੁਭਾਗਾ ਹੋਵੇ।" ਤਦ ਸੂਰਜ ਨੇ ਸੰਜਨਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਤੇਜ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।" ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਦਾ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਮਹਿਨਤ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦਾ ਤੇਜ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਫਿਰ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ ਕਿ ਸਾਵਰਣਿ—ਅੱਠਵੇਂ ਮਨੂ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ—ਦਾ ਜਨਮ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ। ਮਹਾਨ ਮਾਇਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੂਰਜ ਪੁੱਤਰ ਸਾਵਰਣਿ ਇੱਕ ਮਨਵੰਤਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਬਣੇ। ਪਿਛਲੇ ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿਚ, ਚਿਤ੍ਰਾ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ—ਸੁਰਥ—ਜੋ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਆਪਣੇ ਜਾਇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਵੈਰੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਏ—ਉਹ ਰਾਜੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹਨਾਂ ਵੈਰੀਆਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਹੋਈ, ਪਰ ਉਹ ਥੋੜੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਹਰਾ ਬੈਠੇ। ਫਿਰ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਵੱਡੇ ਵੈਰੀਆਂ ਵਲੋਂ ਘੇਰਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ, ਉਸ ਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ, ਉਸ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੇ ਲਾਭ ਚੁੱਕਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਤੇ ਫੌਜ ਹਥਿਆ ਲਏ। ਫਿਰ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਬਣਾਕੇ, ਰਾਜਾ, ਆਪਣੀ ਹਕੂਮਤ ਗਵਾ ਕੇ, ਇਕੱਲਾ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀ ਮੇਧਸ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਸੀ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚੇਲਿਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਰਿਹਾ, ਰਿਸ਼ੀ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾਇਆ, ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ। ਉੱਥੇ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਲਗਨ ਕਰਕੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ: "ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੀ, ਹੁਣ ਗੁਆਚ ਗਿਆ; ਮੇਰੇ ਨੌਕਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਮਾੜੀ ਸੀ, ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।" "ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਮੇਰਾ ਮੁੱਖੀ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਘਮੰਡੀ ਹਾਥੀ-ਸਵਾਰ ਸੀ, ਹੁਣ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਹਥ ਚ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਕੋਈ ਸੁਖ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।" "ਜੋ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ, ਮੇਰੀ ਦਇਆ, ਦੌਲਤ ਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਲੈਂਦੇ, ਉਹ ਹੁਣ ਹੋਰ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹੋਣਗੇ।" "ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੀ ਖਰਚੀਲੀ ਤੇ ਬੇਵਕੂਫ਼ ਖਰਚਾਂ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਖਜ਼ਾਨਾ ਮੈਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" ਇਹ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੇੜੇ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।