ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜੇ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਇਕ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹਾਂ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਮੈਂ ਹੱਕਦਾਰ ਹਾਂ, ਉਹ ਦਿਓ।" ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਕਹੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਾਂ।" ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੀ ਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਸਰਪ-ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਗੂੰਗੀ ਹੋ ਗਈ, ਉਸ ਦਾ ਦੁੱਖ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੈ।" ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਹਾਲਤ ਠੀਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ?" ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਸ ਗੂੰਗਾਪਣ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ?" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਮੈਂ ਸਰਸਵਤੀ ਯਜਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਵੇ।" ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਸਰਸਵਤੀ ਯਜਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਸਤੋਤ੍ਰ ਪਾਠ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ ਗਰਗਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ, ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਮੇਰੀ ਮਿਤ੍ਰ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਇਹ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਔਖਾ ਉਪਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।" ਬੋਲੀ ਮੁੜ ਆਉਣ 'ਤੇ ਨੰਦਾ ਜਲਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਆਈ ਅਤੇ ਰਾਣੀ, ਆਪਣੀ ਮਿਤ੍ਰ, ਸਰਪ-ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਦੋਹਾਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਸਰਪ-ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੁਭ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਿਆ, "ਹੇ ਵੀਰ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜੋ ਉਪਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਹਿਣੀ ਹਾਂ।" "ਤੁਾਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋਵੇਗਾ; ਉਸ ਦੀ ਰਾਜਚਕ੍ਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਅਜੈ ਹੋਵੇਗੀ।" "ਉਹ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਾਰ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ 'ਚ ਨਿਸ਼ਠ ਹੋਵੇਗਾ; ਹੇ ਬੁਧੀਮਾਨ, ਉਹ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹੀ ਮਨੂ ਹੋਵੇਗਾ।" ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਵਰਤਾਨਾ ਦੇ ਕੇ, ਸਰਪ-ਰਾਜ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਪਾਤਾਲ ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਗਈ। ਉੱਥੇ, ਰਾਜਾ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਜੋਂ ਉਸ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਸੋਹਣਾ ਅਤੇ ਪੂਰਨ। ਜਦ ਉਹ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮਿਆ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ; ਦਿਵਿਆ ਡੋਲ ਵੱਜੇ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਆਕृति, ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਚਰਿਤਰ ਦੇਖ ਕੇ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ 'ਉੱਤਮ' ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਉੱਤਮ ਵੰਸ਼ 'ਚ, ਸ਼ੁਭ ਸਮੇਂ, ਉੱਤਮ ਲਕੜਾਂ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉੱਤਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ 'ਉੱਤਮ' ਹੈ, ਮਨੂ ਬਣਿਆ। ਹੇ ਭਾਗੁਰੀ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣੋ। ਜੋ ਵੀ ਉੱਤਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਅਤੇ ਜਨਮ ਨੂੰ ਸਦਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਜੋ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਸੁਣੋ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਇੰਦ੍ਰ ਕੌਣ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਕੌਣ ਸਨ। ਮਾਰਟੰਡ, ਜੋ ਰਾਸੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੀ ਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸੰਜਨਾ ਸੀ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਭਾਨੂ ਜੰਮਿਆ। ਵਿਵਸਵਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਨੂ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਵਾਂ 'ਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਵਸਵਤ ਦਾ ਮਨੂ—ਵੈਵਸਵਤ—ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਸੰਜਨਾ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲੈਂਦੀ, ਸੂਰਜ ਨੇ ਗੁੱਸੇ 'ਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਹਰ ਵੇਲੇ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਰੋਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮੂਰਖ, ਤੂੰ ਯਮ ਨੂੰ ਜੰਮੇਗੀ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।" ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ, ਦੇਵੀ ਡਰ ਕੇ ਬੇਚੈਨੀ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਘੁੰਮਾਈ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅਸਥਿਰ ਦੇਖ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਜਦ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅਸਥਿਰ ਕਰਦੀ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਇੱਕ ਧੀ ਜੰਮੇਗੀ, ਜੋ 'ਵਿਲੋਲਾ' ਨਦੀ ਹੋਵੇਗੀ।" ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਯਮ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਜੰਮੇ। ਸੰਜਨਾ, ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਤੇਜਸਵੀਤਾ ਨੂੰ ਔਖਾ ਸਮਝਦੀ ਸੀ; ਉਹ ਓਹਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕੀ, ਅਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ—ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ? ਕਿੱਥੇ ਆਰਾਮ ਮਿਲੇਗਾ? ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਭੜਕਾਵਾਂ? ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸੋਚਦਿਆਂ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਧੀ, ਉਹ ਸ਼ੁਭ-ਲਖਣੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਠਿਕਾਣਾ ਮੰਨਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਜਾਣ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਇੱਕ ਛਾਇਆ-ਰੂਪ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਛਾਇਆ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਭਾਨੂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰੀਂ।" "ਜੇ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰੀਂ; ਸਦਾ ਇਹੀ ਕਹੀਂ—ਮੈਂ ਸੰਜਨਾ ਨਾਮ ਦੀ ਹਾਂ।" ਛਾਇਆ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਵਾਲ ਫੜ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕਹੀ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸੱਚ ਦੱਸਾਂਗੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਗਈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਤਵਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਮਿਲੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਰਹੀ, ਨਿਸ਼ਪਾਪ। ਫਿਰ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਨਾ ਰਹਿੰਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸੋਹਣੀ ਲਕੜਾਂ ਵਾਲੀ ਧੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ।