ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਵਾਪਸ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਸਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਧਰਮਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਦੋਵੇਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਵੇਖਿਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦਿੰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ! ਮੈਂ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋਈ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਧਰਮ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਮੁੜ ਮਿਲੀ ਹੈ।" ਰਾਜਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ! ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵ ਵਿਚ ਅਟਲ ਰਹਿ ਕੇ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਦੁਖੀ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਘਰ ਨਹੀਂ ਹਨ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਜੇਕਰ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਲੋਂ ਖਾ ਲਈ ਗਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਹੋਰ ਵਿਆਹ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਲਿਆ? ਤੂੰ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ।" ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੇ ਨਹੀਂ ਖਾਇਆ; ਉਹ ਜੀਵਤ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਆਚਰਨ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੈ—ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਹੋਰ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲੈਂਦਾ?" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਜੇਕਰ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਜੀਵਤ ਹੈ, ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਵੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵਾਂਗ ਨਾ ਰੱਖ ਕੇ ਤੂੰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ?" ਰਾਜਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਮੁੜ ਆ ਗਈ, ਪਰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵਿਦਵੈਸ਼ੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ, ਦੁੱਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਸਨੇਹ ਨਹੀਂ। ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਕੁਝ ਉਪਾਅ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਨੇਹੀ ਹੋ ਜਾਵੇ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੇਰੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਲਈ, ਜੋ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲਾਭਕਾਰੀ ਕਰਮ ਕਰਣਗੇ; ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਨੇਹੀ ਕਰਾਂਗਾ।" ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਵਿਚਕਾਰ ਸਨੇਹ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਣ ਪਤਨੀ ਹੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਤਾਂਤਵੇਸ਼ਟੀ ਯਜ్ఞ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਤਨੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲਾਭ ਹੋਵੇ।" "ਜਿੱਥੇ ਤੇਰੀ ਸੋਹਣੀਆਂ ਭਵਾਂ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਉਥੋਂ ਉਹ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਲਿਆਈ ਜਾਵੇਗੀ, ਤੇ ਉਹ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਪਰਮ ਸਨੇਹ ਪਾਵੇਗੀ।" ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਰਾਜਾ ਨੇ ਜੇਹੜਾ ਕੁਝ ਸਮੱਗਰੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ ਲਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸਰਵੋਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਕਰਮ ਕਰਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੋਣ ਲਈ, ਉਹ ਕਰਮ ਸੱਤ ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਵੇਖ ਲਿਆ ਕਿ ਉਸ ਪਤਨੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਲਈ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਖ! ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਕਰਮ ਤੇਰੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆ; ਉਸ ਨਾਲ ਸੁਖ ਭੋਗ, ਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਯਜ्ञ ਕਰ।" ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਰਾਜਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ, ਸਚੇ ਯਾਤਰੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਿਹੜਾ ਹੁਕਮ ਹੈ?" ਰਾਜਾ ਨੇ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੀ। ਉਹ ਰਾਤ ਦਾ ਯਾਤਰੀ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਲਿਆਇਆ, ਤੇ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਰਾਣੀ, ਪਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵੱਡੇ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਲਿਆਈ ਗਈ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ ਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।" ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਹੰਕਾਰੀ ਪਰੰਤੂ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਪਿਆਰੀਏ, ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ—ਤੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਇਹ ਕਿਉਂ ਆਖਦੀ ਹੈਂ?" ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜੇਕਰ ਤੇਰਾ ਮਨ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਵਲ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਇਕ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹਾਂ—ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਹ ਦੇ।" ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਬਿਨਾਂ ਝਿਝਕ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਪੁੱਛ ਲੈ। ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਲਜਜਿਤ! ਮੈਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹਾਂ।" ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੀ ਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ, ਉਸ ਸੱਪਣੀ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਗੂੰਗੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਗੂੰਗੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।" "ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਨੇਹ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਗੂੰਗਾਪਣ ਦੀ ਠੀਕ ਕਰ ਸਕੇਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ?" ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਰਾਜਾ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਸ ਦੀ ਗੂੰਗਾਪਣ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀ ਕਰੀਏ?" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਰਾਜਨ! ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਮੈਂ ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ ਯਜ्ञ ਕਰਾਂਗਾ। ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਉਸਦੀ ਬੋਲੀ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਵੇ।" ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਸਰਸਵਤੀ ਯਜ्ञ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਸਤੋਤ੍ਰ ਪਾਠ ਕੀਤੇ। ਤਦ ਗਰਗਾ, ਹੁਣ ਬੋਲ ਸਕਣ ਵਾਲੀ, ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਮੇਰੀ ਮਿਤ੍ਰ ਲਈ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਇਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਔਖਾ ਉਪਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।" ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਬੋਲੀ ਵਾਪਸ ਆਈ, ਨੰਦਾ ਤੁਰੰਤ ਨਗਰ ਵਾਪਸ ਆਈ, ਤੇ ਉਥੇ, ਰਾਣੀ, ਆਪਣੀ ਮਿਤ੍ਰ, ਸੱਪਣੀ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ। ਸੱਪਣੀ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਅਪਣਾ ਅਸਥਾਨ ਲੈ ਕੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲੇ। "ਹੇ ਵੀਰ! ਜੋ ਉਪਕਾਰ ਤੂੰ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਹੁਣ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਕੀ ਆਖਦੀ ਹਾਂ।" "ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ! ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਉਸ ਦੀ ਰਾਜਚੱਕਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਜੇਤ ਰਹੇਗੀ।" "ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋਵੇਗਾ, ਸਭ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦੇ ਸਾਰ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਹੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ! ਉਹ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹੀ ਮਨੂ ਹੋਵੇਗਾ।" ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਵਰਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਸੱਪ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਪਾਤਾਲ ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਗਈ। ਉੱਥੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸੁਖ ਭੋਗਿਆ, ਤੇ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਚਾਂਦ ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਮਹਾਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਗਾਰੇ ਵੱਜੇ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ। ਉਸਦੇ ਸੋਹਣੇ ਰੂਪ, ਭਵਿੱਖ ਤੇ ਚਰਿਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸਦਾ ਨਾਮ 'ਉਤਤਮ' ਰੱਖਿਆ। ਉਤਤਮ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ, ਇਸ ਸ਼ੁਭ ਸਮੇਂ ਤੇ ਉਤਤਮ ਲਕੜਾਂ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਉਤਤਮ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਉਤਤਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ 'ਉਤਤਮ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਮਨੂ ਬਣਿਆ; ਹੇ ਭਾਗੁਰੀ! ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣ।