ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਨੰਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਇੱਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਸੀ; ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਉਪਜਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਮਿਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਣਮਨਿਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਨਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਪੈਦਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ। ਠੀਕ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਸੱਤਵ ਅਤੇ ਰਜਸ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਵੀ ਇਉਂ ਹੀ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖਜ਼ਾਨਾ ਨੀਲ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਇਸੇ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਕਪੜੇ, ਰੂਈ, ਅਨਾਜ, ਫਲ ਤੇ ਫੁੱਲ ਆਦਿਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ। ਉਹ ਮੋਤੀ, ਮੂੰਗਾ, ਸ਼ੰਖ, ਮੋਤੀ ਦੀ ਸਾਂਪ, ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ। ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦ-ਫਰੋਖਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਉਹ ਤਲਾਵਾਂ, ਸਰੋਵਰ ਅਤੇ ਬਾਗਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦਰਿਆਵਾਂ ਉੱਤੇ ਅਣ੍ਹ੍ਹੇ ਬਣਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਗੰਧਿਤ ਤੇਲ, ਫੁੱਲ ਆਦਿਕ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਖਜ਼ਾਨਾ ਨੋਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਪੀੜੀਆਂ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਜਸ ਅਤੇ ਤਮਸ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਖਜ਼ਾਨਾ ਸ਼ੰਖ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਵੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਜਿਸ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਸ਼ੰਖ ਹੈ, ਹੇ ਕ੍ਰੌਸ਼ਟੁਕੀ, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਸੁਣ: ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦਾ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਕਪੜੇ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸੇਵਕ ਨੀਵੇਂ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਕਪੜੇ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ, ਭਰਾ, ਪੁੱਤਰ, ਪੁੱਤਣੀਆਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ; ਸ਼ੰਖ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਆਪਣੀ ਹੀ ਗੁਜਾਰਾ ਲੱਭਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖਜ਼ਾਨੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਧਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਖਜ਼ਾਨੇ ਮਿਲੇ-ਜੁਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਿਲੇ-ਜੁਲੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਵਰਣਨ ਹੋਇਆ, ਨਤੀਜਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਫਿਰ, ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧਰਮਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਵੇਖਿਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੈਂ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋਈ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਧਰਮ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਮੁੜ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਕਰਤਵ-ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਦੁਖੀ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਘਰ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜੇਕਰ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੇ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਹੋਰ ਵਿਆਹ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਲਿਆ? ਤੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੇ ਨਹੀਂ ਖਾਧਾ; ਉਹ ਜੀਵਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਚਲਣ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੈ—ਫਿਰ ਮੈਂ ਅਜਿਹਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ? ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਜੇ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਜੀਵਤ ਹੈ ਅਤੇ ਅਵਫਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਵਾਂਗ ਨਾ ਰੱਖ ਕੇ ਤੂੰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ? ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮੁੜ ਆ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਣਮਿੱਤ੍ਰਤਾ ਵਾਲੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਸੁਖ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਉਪਾਇ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੇਰੀ ਤਸੱਲੀ ਲਈ, ਜੋ ਮਿੱਤਰਤਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲਾਭਕਾਰੀ ਕਰਮ ਕਰਣਗੇ; ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਵਾਲੀ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ। ਹੇ ਰਾਜਾ, ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਉਹ ਪਤਨੀ ਹੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਤਾਂਤਵੇਸ਼ਟੀ ਕਰਮ ਪਤਨੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਕਰਾਂਗਾ। ਜਿਥੇ ਤੇਰੀ ਸੋਹਣੀਆਂ ਭਵਾਂ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਉਥੋਂ ਉਹ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਵੇਗੀ ਤੇ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਿਆਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗੀ। ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਉਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਰਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਰਾਜੇ ਲਈ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਲਈ, ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਉਹ ਕਰਮ ਦੁਹਰਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਪਤਨੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪਤੀ ਲਈ ਮਿੱਤਰਤਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਕਰਮ ਤੇਰੇ ਵਲ ਖਿੱਚ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆ; ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਯਜਨਾ ਕਰ। ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਲੋਂ ਇਹ ਬਾਤ ਸੁਣਕੇ, ਰਾਜਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਮਹਾਨ, ਸੱਚੇ ਰਾਤ-ਵਿਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕੀ ਆਗਿਆ ਹੈ?" ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਸਮਝਾਈ, ਉਹ ਪਾਤਾਲ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਲਿਆਇਆ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ, ਪੂਰੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਲਿਆਈ ਗਈ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ ਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।" ਤਦ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੀ ਮਾਣ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਪਿਆਰੀ, ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ—ਤੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕਿਉਂ ਆਖਦੀ ਹੈਂ?" ਪਤਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜੇ ਤੇਰਾ ਮਨ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਮੰਗਦੀ ਹਾਂ—ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਹੱਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇ।" ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਜੋ ਕੁਝ ਤੇਰਾ ਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਿੜਰ ਹੋ ਕੇ ਆਖ; ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਲਜਵਾਨੀ! ਮੈਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਹਾਂ।" ਪਤਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੇਰੇ ਲਈ, ਮੇਰੀ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਉਸ ਸੱਪਣੀ ਦੀ ਧੀ ਵਲੋਂ ਸ਼ਾਪ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਗੂੰਗੀ ਹੋ ਗਈ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ, ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਗੂੰਗਾਪਨ ਦੂਰ ਕਰ ਸਕੇਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ?" ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਸ ਦੀ ਗੂੰਗਾਪਨ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀ ਕਰੀਏ?" ਉਸ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤਾ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਮੈਂ ਸਰਸਵਤੀ ਯਜਨਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਮਿੱਤਰ ਆਪਣੀ ਉਧਾਰੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਮੁੜ ਆ ਜਾਵੇ।" ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਉਸ ਉਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਸਰਸਵਤੀ ਯਜਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਸਤਰਾਂ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ ਗਰਗਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਮੁੜ ਆ ਗਈ ਸੀ, ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਇਹ ਵੱਡਾ ਤੇ ਔਖਾ ਉਪਕਾਰ ਮੇਰੀ ਮਿੱਤਰ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ।" ਬੋਲੀ ਮੁੜ ਆਉਣ ਉਪਰੰਤ, ਨੰਦ ਜਲਦੀ ਨਗਰ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਆਈ, ਅਤੇ ਉਥੇ, ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਮਿੱਤਰ, ਸੱਪਣੀ ਕੁੜੀ, ਖੁਸ਼ ਹੋਈ। ਉਹ ਰਾਜੇ ਦੀ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਵਧਾਈ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਸੋਹਣੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਲੱਗੀ।