ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ପୁନସ୍ତାସୁ ପ୍ରଣଷ୍ଟାସୁ ଵିଭ୍ରାନ୍ତାସ୍ତାଃ ପୁନଃ ପ୍ରଜାଃ । ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଶରଣଂ ଜଗ୍ମୁଃ କ୍ଷୁଧାର୍ତାଃ ପରମେଷ୍ଠିନମ୍॥୪୯.

ଔଷଧିଗୁଡିକ ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବା ପରେ, ଲୋକମାନେ ଅସ୍ତିର ହେଇଗଲେ; ପୁଣି, ଖାଦ୍ୟ ଅଭାବରେ ତାଙ୍କମାନେ ଭଗବାନ୍ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।

ସ ଚାପି ତତ୍ତ୍ଵତୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତଦା ଗ୍ରସ୍ତାଂ ଵସୁନ୍ଧରାମ୍ । ଵତ୍ସଂ କୃତ୍ଵା ସୁମେରୁନ୍ତୁ ଦୁଦୋହ ଭଗଵାନ୍ ଵିଭୁଃ॥୪୯.

ତାପରେ, ଭଗବାନ୍ ନିଜେ ଏହି ଭୂମି ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବାକୁ ବୁଝି, ସୁମେରୁ ପର୍ବତକୁ ଛାଣି ଭାବରେ କରି, ଭୂମିକୁ ଦୁହିଲେ।

ଦୁଗ୍ଧେଯଂ ଗୌସ୍ତଦା ତେନ ଶସ୍ଯାନି ପୃଥିଵୀତଲେ । ଜଜ୍ଞିରେ ତାନି ବୀଜାନି ଗ୍ରାମ୍ଯାରଣ୍ଯାସ୍ତୁ ତାଃ ପୁନଃ॥୪୯.

ସେହି ସମୟରେ, ଭୂମିକୁ ଦୁହିବା ଦ୍ୱାରା ଭୂମିର ଉପରେ ଧାନ ଦେଖାଦେଲା; ଏହି ବିଜଗୁଡିକ ଗ୍ରାମ ଓ ଜଙ୍ଗଲର ଉଦ୍ଭିଦ ଆଉଥରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

ଓଷଧ୍ଯଃ ଫଲପାକାନ୍ତା ଗଣାଃ ସପ୍ତଦଶା ସ୍ମୃତାଃ । ଵ୍ରୀହଯଶ୍ଚ ଯଵାଶ୍ଚୈଵ ଗୋଧୂମା ଅଣଵସ୍ତିଲାଃ॥୪୯.

ଫଳ ଦେଇଥିବା ଔଷଧିମାନଙ୍କ ଦଳ ସପ୍ତଦଶ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଧାନ, ଯବ, ଗହମ, ଚିନା, ତିଳ ଏମାନେ।

ପ୍ରିଯଙ୍ଗଵୋ ହ୍ଯୁଦାରାଶ୍ଚ କୋରଦୂଷାଃ ସଚୀନକାଃ । ମାଷା ମୁଦ୍ଗା ମସୂରାଶ୍ଚ ନିଷ୍ପାଵାଃ ସକୁଲତ୍ଥକାଃ॥୪୯.

ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ, ଉଦାର, କୋରଦୂଷ, ଚୀନକ; ମାଷ, ମୁଦ୍ଗ, ମସୁର, ନିଷ୍ପାବ, କୁଳଥ।

ଆଢକାଶ୍ଚଣକାଶ୍ଚୈଵ ଗଣାଃ ସପ୍ତଦଶ ସ୍ମୃତାଃ । ଇତ୍ଯେତା ଓଷଧୀନାନ୍ତୁ ଗ୍ରାମ୍ଯାଣାଂ ଜାତଯଃ ପୁରା॥୪୯.

ଅଢ଼କ ଓ ଚଣା ମଧ୍ୟ ସପ୍ତଦଶ ଦଳରେ ଗଣାଯାଏ; ଏମାନେ ପୁରୁଣା ଗ୍ରାମ ଉଦ୍ଭିଦର ପ୍ରକାର।

ଓଷଧ୍ଯୋ ଜଜ୍ଞିଯାଶ୍ଚୈଵ ଗ୍ରାମ୍ଯାରଣ୍ଯାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ । ଵ୍ରୀହଯଶ୍ଚ ଯଵାଶ୍ଚୈଵ ଗୋଧୂମା ଅଣଵସ୍ତିଲାଃ॥୪୯.

ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବାକୁ ଥିବା ଗ୍ରାମ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଔଷଧିମାନେ ଚଉଦ; ଧାନ, ଯବ, ଗହମ, ଚିନା, ତିଳ।

ପ୍ରିଯଙ୍ଗୁସପ୍ତମା ହ୍ଯେତେ ଅଷ୍ଟମାସ୍ତୁ କୁଲତ୍ଥକାଃ । ଶ୍ଯାମାକାସ୍ତ୍ଵଥ ନୀଵାରା ଯତ୍ତିଲା ସଗଵେଧୁକାଃ॥୪୯.

ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ ସପ୍ତମ, କୁଳଥ ଅଷ୍ଟମ; ଶ୍ୟାମକ, ନୀବାର, ଯତ୍ତିଳ, ଗବେଧୁକ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

କୁରୁଵିନ୍ଦା ମର୍କଟକାସ୍ତଥା ଵେଣୁଯଵାଶ୍ଚ ଯେ । ଗ୍ରାମ୍ଯାରଣ୍ଯାଃ ସ୍ମୃତା ହ୍ଯେତା ଓଷଧ୍ଯଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଦଶ॥୪୯.

କୁରୁବିନ୍ଦ, ମର୍କଟକ, ଭଳି ବେଣୁଯବ ମଧ୍ୟ; ଏମାନେ ଗ୍ରାମ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଔଷଧି ଚଉଦ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଯଦା ପ୍ରସୃଷ୍ଟା ଓଷଧ୍ଯୋ ନ ପ୍ରରୋହନ୍ତି ତାଃ ପୁନଃ । ତତଃ ସ ତାସାଂ ଵୃଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ଵାର୍ତୋପାଯଞ୍ଚକାର ହ॥୪୯.

ଉଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଔଷଧିମାନେ ପୁଣି ଅଙ୍କୁରିତ ହେଇନଥିଲେ, ତାପରେ ସେମାନଙ୍କ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଭଗବାନ୍ କୃଷି ପ୍ରଣାଳୀ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଵଯମ୍ଭୂର୍ଭଗଵାନ୍ ହସ୍ତସିଦ୍ଧିଞ୍ଚ କର୍ମଜାମ୍ । ତତଃ ପ୍ରଭୃତ୍ଯଥୌଷଧ୍ଯଃ କୃଷ୍ଟପଚ୍ଯାସ୍ତୁ ଜଜ୍ଞିରେ॥୪୯.

ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମା ଭଗବାନ୍ ହସ୍ତଦକ୍ଷତା ଓ କାର୍ଯ୍ୟକୁଶଳତା ଦେଲେ; ତାପରେ ଠାରୁ ଉପଜାଉଥିବା ଔଷଧିମାନେ କୃଷି କରି ଉତ୍ପାଦିତ ହେଲେ।

ସଂସିଦ୍ଧାଯାନ୍ତୁ ଵାର୍ତାଯାଂ ତତସ୍ତାସାଂ ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରଭୁଃ । ମର୍ଯାଦାଂ ସ୍ଥାପଯାମାସ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ଯଥାଗୁଣମ୍॥୪୯.

କୃଷି ସଫଳ ହେବା ପରେ, ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରଭୁ ଏମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ, ନ୍ୟାୟ ଓ ଗୁଣ ଅନୁଯାୟୀ।

ଵର୍ଣାନାମାଶ୍ରମାଣାଞ୍ଚ ଧର୍ମାନ୍ ଧର୍ମଭୃତାଂଵର । ଲୋକାନାଂ ସର୍ଵଵର୍ଣାନାଂ ସମ୍ଯଗ୍ଧର୍ମାର୍ଥପାଲିନାମ୍॥୪୯.

ଧର୍ମର ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ଧର୍ମ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ; ସମସ୍ତ ଜଗତ ଓ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ସ୍ମୃତଂ ସ୍ଥାନଂ କ୍ରିଯାଵତାମ୍ । ସ୍ଥାନମୈନ୍ଦ୍ରଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ସଂଗ୍ରାମେଷ୍ଵପଲାଯିନାମ୍॥୪୯.

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେଉଁମାନେ କ୍ରିୟା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଜାପତିର ସ୍ଥାନ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଳାଇନାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରର ସ୍ଥାନ।

ଵୈଶ୍ଯାନାଂ ମାରୁତଂ ସ୍ଥାନଂ ସ୍ଵଧର୍ମମନୁଵର୍ତତାମ୍ । ଗାନ୍ଧର୍ଵଂ ଶୂଦ୍ରଜାତୀନାଂ ପରିଚର୍ଯାନୁଵର୍ତତାମ୍॥୪୯.

ସ୍ୱଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ବୈଶ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ମାରୁତର ସ୍ଥାନ; ସେବା କରୁଥିବା ଶୂଦ୍ରମାନେ ପାଇଁ ଗାନ୍ଧର୍ବର ସ୍ଥାନ।

ଅଷ୍ଟାଶୀତିସହସ୍ରାଣାମୃଷୀଣାମୂର୍ଧ୍ଵରେତସାମ୍ । ସ୍ମୃତଂ ତେଷାନ୍ତୁ ଯତ୍ ସ୍ଥାନଂ ତଦେଵ ଗୁରୁଵାସିନାମ୍॥୪୯.

ଅଠାଉଁଶି ହଜାର ଉର୍ଧ୍ୱରେତସ ଋଷିମାନେ ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଗୁରୁଙ୍କ ସହ ବସିଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ସପ୍ତର୍ଷୋଣାନ୍ତୁ ଯତ୍ ସ୍ଥାନଂ ସ୍ମୃତଂ ତଦ୍ଵୈ ଵନୌକସାମ୍ । ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଂ ଗୃହସ୍ଥାନାଂ ନ୍ଯାସିନାଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ କ୍ଷଯମ୍ । ଯୋଗିନାମମୃତଂ ସ୍ଥାନମିତି ଵୈ ସ୍ଥାନକଲ୍ପନା॥୪୯.

ସପ୍ତ ଋଷିମାନଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ପ୍ରଜାପତିର ସ୍ଥାନ ଗୃହସ୍ଥମାନେ ପାଇଁ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିବାସ ନ୍ୟାସୀମାନେ ପାଇଁ, ଯୋଗୀମାନେ ପାଇଁ ଅମୃତ ସ୍ଥାନ — ଏଭଳି ସ୍ଥାନର ବ୍ୟବସ୍ଥା।

ଭାସ୍କରାଦୃଷ୍ଟଶଯ୍ଯାନି ନିତ୍ଯାଗ୍ନିସଲିଲାନି ଚ । ସୂର୍ଯାଵଲୋକଦୀପାନି ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ଗେହାନି ଭାଜନମ୍॥୫୦.

ଯେଉଁଘରରେ ବିଛାନା ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକରେ ରହିଥାଏ, ଯେଉଁଘରରେ ସଦା ଅଗ୍ନି ଓ ପାଣି ଉପସ୍ଥିତ, ଯେଉଁଘରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ଦୀପ ଜଳାଯାଏ, ଏବଂ ଯେଉଁଘର ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ନିବାସ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ—ସେଠା ତୁମର ଅବାସ ନୁହେଁ।

ଯତ୍ରୋକ୍ଷା ଚନ୍ଦନଂ ଵୀଣା ଆଦର୍ଶୋ ମଧୁସର୍ପିଷୀ । ଵିଷାଜ୍ଯତାମ୍ରପାତ୍ରାଣି ତଦ୍ଗୃହଂ ନ ତଵାଶ୍ରଯଃ॥୫୦.

ଯେଉଁଘରରେ ଚନ୍ଦନ ଛିଟାଯାଏ, ବୀଣାର ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଏ, ଆଇନା, ମଧୁ ଓ ଘିଅ ରହିଛି, ତଥା ତାମ୍ବା ଭାଣ୍ଡ ଅଲଗା ରଖାଯାଏ—ସେଠି ତୁମର ଆଶ୍ରୟ ନୁହେଁ।

ଯତ୍ର କଷ୍ଟକିନୋ ଵୃକ୍ଷା ଯତ୍ର ନିଷ୍ପାଵଵଲ୍ଲରୀ । ଭାର୍ଯା ପୁନର୍ଭୂର୍ଵଲ୍ମୀକସ୍ତଦ୍ଯକ୍ଷ ! ତଵ ମନ୍ଦିରମ୍॥୫୦.

ଯେଉଁଘରରେ କାଠଯୁକ୍ତ କଣ୍ଟାଳି ଗଛ ଅଛି, ଶିମ୍ବି ଲତା ଅଛି, ଯେଉଁଘରରେ ଜଣେ ଜଣାର ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ପୁନର୍ବିବାହ କରିଛି, ଏବଂ ଯେଉଁଘରରେ ରେଣୁପାହାଡି ଅଛି—ହେ ଯକ୍ଷ, ସେଠି ହେଉଛି ତୁମର ଘର।

ଯସ୍ମିନ୍ ଗୃହେ ନରାଃ ପଞ୍ଚ ସ୍ତ୍ରୀତ୍ରଯଂ ତାଵତୀଶ୍ଚ ଗାଃ । ଅନ୍ଧକାରେନ୍ଧନାଗ୍ନିଶ୍ଚ ତଦ୍ଗୃହଂ ଵସତିସ୍ତଵ॥୫୦.

ଯେଉଁଘରରେ ପାଞ୍ଚ ଜଣ ପୁରୁଷ, ତିନି ଜଣ ଜଣା, ଏବଂ ସେତେ ଗାଈ ଅଛନ୍ତି, ଅନ୍ଧାର ଓ ଜଳାଣି ରହିଛି—ସେଠି ହେଉଛି ତୁମର ନିବାସ।

ଏକଚ୍ଛାଗଂ ଦ୍ଵିଵାଲେଯଂ ତ୍ରିଗଵଂ ପଞ୍ଚମାହିଷମ୍ । ଷଡଶ୍ଵଂ ସପ୍ତମାତଙ୍ଗଂ ଗୃହଂ ଯକ୍ଷାଶୁ ଶୋଷଯ॥୫୦.

ଯେଉଁଘରରେ ଗୋଟିଏ ଛାଗ, ଦୁଇଟି ଛେଉଁ, ତିନିଟି ଗାଈ, ପାଞ୍ଚଟି ମହିଷ, ଛଅଟି ଘୋଡ଼ା ଓ ସାତଟି ହାତୀ ଅଛି—ହେ ଯକ୍ଷ, ସେଠି ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଧନ ଶୋଷଣ କର।

କୁଦ୍ଦାଲଦାତ୍ରପିଟକଂ ତଦ୍ଵତ୍ ସ୍ଥାଲ୍ଯାଦିଭାଜନମ୍ । ଯତ୍ର ତତ୍ରୈଵ କ୍ଷିପ୍ତାନି ତଵ ଦଦ୍ଯୁଃ ପ୍ରତିଶ୍ରଯମ୍॥୫୦.

ଯେଉଁଘରରେ କୁଦାଳ, ଦା, ଟୋକରି, ଏବଂ ଭାତି, ହାଣ୍ଡି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାତ୍ର ଏହିଠାରେ ସେଠାରେ ଛାଡ଼ାଯାଏ—ସେଠି ହେଉଛି ତୁମର ଆଶ୍ରୟ।

ମୁସଲୋଲୂଖଲେ ସ୍ତ୍ରୀଣାମାସ୍ଯା ତଦ୍ଵଦୁଦୁମ୍ବରେ । ଅଵସ୍କରେ ମନ୍ତ୍ରଣଞ୍ଚ ଯକ୍ଷୈତଦୁପକୃତ୍ ତଵ॥୫୦.

ଯେଉଁଘରରେ ମହିଳାମାନେ ମୁସଳ ଓ ଉଲୁଖଳରେ ମୁଖ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଉଡୁମ୍ବର ଗଛ ଅଛି, ଅପଚୟ ତଳି ଅଛି, ଏବଂ ଘରେ ଗୁପ୍ତ ଆଲୋଚନା ହୁଏ—ହେ ଯକ୍ଷ, ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ଉପକୃତିକର।

ଲଙ୍ଘ୍ଯନ୍ତେ ଯତ୍ର ଧାନ୍ଯାନି ପକ୍ଵାପକ୍ଵାନି ଵେଶ୍ମନି । ତଦ୍ଵଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରାଣି ତତ୍ର ତ୍ଵଂ ଯଥେଷ୍ଟଂ ଚର ଦୁଃ ସହ॥୫୦.

ଯେଉଁଘରରେ ଧାନ୍ୟ, ସେଠି ରାନ୍ଧା କିମ୍ବା ଅରାନ୍ଧା ଯେପରି ହେଉ, ପାଦ ଦେଇ ଚାଲିଯାଏ, ଏବଂ ଏଭଳି ଶାସ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଅପମାନିତ ହୁଏ—ସେଠି ହେଉଛି ତୁମର ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳାଫେରା କରିବା ଠାର।

ସ୍ଥାଲୀପିଧାନେ ଯତ୍ରାଗ୍ନିର୍ଦତ୍ତୋ ଦର୍ଵୋଫଲେନ ଵା । ଗୃହେ ତତ୍ର ଦୁରିଷ୍ଟାନାମଶେଷାଣାଂ ସମାଶ୍ରଯଃ॥୫୦.

ଯେଉଁଘରରେ ହାଣ୍ଡି ଉପରେ କିମ୍ବା ଚମଚର ଟିପରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ, ସେଠି ଅଶୁଭ ଲୋକଙ୍କ ଘରରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତୁମେ ବସିବାକୁ ଯାଅ।

ମାନୁଷାସ୍ଥି ଗୃହେ ଯତ୍ର ଦିଵାରାତ୍ରଂ ମୃତସ୍ଥିତିଃ । ତତ୍ର ଯକ୍ଷ ! ତଵାଵାସସ୍ତଥାନ୍ଯେଷାଞ୍ଚ ରକ୍ଷସାମ୍॥୫୦.

ଯେଉଁଘରରେ ମାନବ ଅସ୍ଥି ରହିଛି, ଦିନ ଓ ରାତି ମୃତଦେହ ରହେ—ହେ ଯକ୍ଷ, ସେଠି ହେଉଛି ତୁମ ଓ ଅନ୍ୟ ଭୂତପିଶାଚମାନଙ୍କର ନିବାସ।

ଅଦତ୍ତ୍ଵା ଭୁଞ୍ଜତେ ଯେ ଵୈ ବନ୍ଧୋଃ ପିଣ୍ଡଂ ତଥୋଦକମ୍ । ସପିଣ୍ଡାନ୍ ସୋଦକାଂଶ୍ଚୈଵ ତତ୍କାଲେ ତାନ୍ ନରାନ୍ ଭଜ॥୫୦.

ଯେମାନେ ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନେ, ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଓ ପିତୃପିଣ୍ଡ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାଣି ଦେଇନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ଖାଆନ୍ତି—ସେ ସମୟରେ ତୁମେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିବା।

ଯତ୍ର ପଦ୍ମପହାପଦ୍ମୌ ସୁରଭିର୍ମୋକାଶିନୀ । ଵୃଷଭୈରାଵତୌ ଯତ୍ର କଲ୍ପ୍ଯନ୍ତେ ତଦ୍ଗୃହଂ ତ୍ଯଜ॥୫୦.

ଯେଉଁଘରରେ ପଦ୍ମ ଓ ପଦ୍ମ ଡଣ୍ଡ ନାହିଁ, ସୁଗନ୍ଧିତ ଗାଈ ଓ ଘାସ ଖାଉଥିବା ଗାଈ ରହୁନାହାନ୍ତି, ଏବଂ ବୃଷଭ ଓ ଭୈରବ ଥିବା ଘର—ସେଠି ତୁମେ ଛାଡ଼ିଦିଅ।