ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

; ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ର ଉଵାଚ ତଥାପି ଖଲୁ ଦାତଵ୍ଯା ତ୍ଵଯା ମେ ଯଜ୍ଞଦକ୍ଷିଣା । ଵିଶେଷତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାନଂ ହନ୍ତ୍ଯଦତ୍ତଂ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତମ୍॥୭.

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ — ତଥାପି, ତୁମେ ମୋତେ ଯଜ୍ଞ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବାକୁ ହିଁ ପଡ଼ିବ। ବିଶେଷ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯଦି ଦକ୍ଷିଣା ନ ପାଆନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କୁ କ୍ଷତି ହୁଏ ବୋଲି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦିଆଯାଇଛି।

ଯାଵତ୍ ତୋଷୋ ରାଜସୂଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ତଭଵେନ୍ନୃପ । ତାଵଦେଵ ତୁ ଦାତଵ୍ଯା ଦକ୍ଷିଣା ରାଜସୂଯିକୀ॥୭.

ରାଜା, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହନ୍ତି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜସୂୟ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଦାୟିତ୍ୱ ରହିଛି।

ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ୍ଯ ଚ ଦାତଵ୍ଯଂ ଯୋଦ୍ଧଵ୍ଯଂ ଚାତତାଯିଭିଃ । ରକ୍ଷିତଵ୍ଯାସ୍ତଥା ଚାର୍ତାସ୍ତ୍ଵଯୈଵ ପ୍ରାକ୍ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତମ୍॥୭.

ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଛ, ତେଣୁ ଦେବାକୁ ହିଁ ପଡ଼ିବ; ଶତ୍ରୁମାନେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ତାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ଦୁଃଖିତମାନେ ଥିଲେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ମଧ୍ୟ ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିଲ।

; ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ ଭଗଵନ୍ ସାମ୍ପ୍ରତଂ ନାସ୍ତି ଦାସ୍ଯେ କାଲକ୍ରମେଣ ତେ । ପ୍ରସାଦଂ କୁରୁ ଵିପ୍ରର୍ଷେ ସଦ୍ଭାଵମନୁଚିନ୍ତ୍ଯ ଚ॥୭.

ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ — ଭଗବନ୍, ଏବେ ମୋ ପାଖରେ କିଛି ନାହିଁ; ସମୟ ଆସିଲେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଇଦେବି। ମୋର ନିଷ୍ଠା ବିଚାର କରି, ଦୟା କରନ୍ତୁ, ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠ।

; ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ର ଉଵାଚ କିମ୍ପ୍ରମାଣୋ ମଯା କାଲଃ ପ୍ରତୀକ୍ଷ୍ଯସ୍ତେ ଜନାଧିପ । ଶୀଘ୍ରମାଚକ୍ଷ୍ଵ ଶାପାଗ୍ନିରନ୍ଯଥା ତ୍ଵାଂ ପ୍ରଧକ୍ଷ୍ଯତି॥୭.

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ — ମୁଁ କେତେ ଦିନ ଅପେକ୍ଷା କରିବି, ରାଜା? ଶୀଘ୍ର କହ, ନାହିଁଲେ ମୋର ଶାପର ଅଗ୍ନି ତୁମକୁ ଦହିଦେବ।

; ହରିଚନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ ମାସେନ ତଵ ଵିପ୍ରର୍ଷେ ପ୍ରଦାସ୍ଯେ ଦକ୍ଷିଣାଧନମ୍ । ସାମ୍ପ୍ରତଂ ନାସ୍ତି ମେ ଵିତ୍ତମନୁଜ୍ଞାଂ ଦାତୁମର୍ହସି॥୭.

ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ — ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇଦେବି। ଏବେ ମୋ ପାଖରେ କିଛି ଧନ ନାହିଁ; ଦେବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।

; ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ର ଉଵାଚ ଗଚ୍ଛ ଗଚ୍ଛ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଵଧର୍ମମନୁପାଲଯ । ଶିଵଶ୍ଚ ତେଽଧ୍ଵା ଭଵତୁ ମା ସନ୍ତୁ ପରିପନ୍ଥିନଃ॥୭.

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ — ଯାଅ, ଯାଅ, ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କର। ତୁମର ପଥ ଶୁଭ ହେଉ, କୌଣସି ବାଧା ନ ଆସୁ।

; ପକ୍ଷିଣ ଊଚୁଃ ଅନୁଜ୍ଞାତଶ୍ଚ ଗଚ୍ଛେତି ଜଗାମ ଵସୁଧାଧିପଃ । ପଦ୍ଭ୍ଯାମନୁଚିତା ଗନ୍ତୁମନ୍ଵଗଚ୍ଛତ ତଂ ପ୍ରିଯା॥୭.

ପକ୍ଷୀମାନେ କହିଲେ — ଅନୁମତି ମିଳିଲାପରେ, ଭୂମିର ରାଜା ଚାଲିଗଲେ; ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଅପରିଚିତ ଭାବେ ପାଉଁ ଚାଲି ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।

ତଂ ସଭାର୍ଯଂ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ନିର୍ଯାନ୍ତଂ ସସୁତଂ ପୁରାତ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରଚୁକ୍ରୁଶୁଃ ପୌରା ରାଜ୍ଞଶ୍ଚୈଵାନୁଯାଯିନଃ॥୭.

ସେ ରାଜା, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ପୁଅ ସହିତ ସହର ଛାଡ଼ି ଯିବାକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ପୌରବାସୀ ଓ ରାଜାଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀମାନେ କନ୍ଦିଲେ।

ହାନାଥ କିଂ ଜହାସ୍ଯସ୍ମାନ୍ ନିତ୍ଯାର୍ତିପରିପୀଡିତାନ୍ । ତ୍ଵଂ ଧର୍ମତତ୍ପରୋ ରାଜନ୍ ପୌରାନୁଗ୍ରହକୃତ୍ ତଥା॥୭.

ହା ନାଥ, ଆମେ ସଦା ଦୁଃଖରେ ଥିବା ଏମିତି ଆମକୁ କାହିଁକି ଛାଡ଼ୁଛ? ରାଜା, ଆପଣ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଓ ପୌରବାସୀଙ୍କୁ ଦୟା କରିଥିଲେ।

ନଯାସ୍ମାନପି ରାଜର୍ଷେ ଯଦି ଧର୍ମମଵେକ୍ଷସେ । ମୁହୂର୍ତଂ ତିଷ୍ଠ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଭଵତୋ ମୁଖପଙ୍କଜମ୍॥୭.

ରାଜାର୍ଷି, ଯଦି ଆପଣ ଧର୍ମକୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି, ଆମକୁ ମଧ୍ୟ ନେଇଯାଆନ୍ତୁ। ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଠିଆ ରୁହନ୍ତୁ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କର ପଦ୍ମପ୍ରଭା ମୁହଁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।

ପିବାମୋ ନେତ୍ରଭ୍ରମରୈଃ କଦା ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମହେ ପୁନଃ । ଯସ୍ଯ ପ୍ରଯାତସ୍ଯ ପୁରୋ ଯାନ୍ତି ପୃଷ୍ଠେ ଚ ପାର୍ଥିଵାଃ॥୭.

ଆମର ନୟନମାନେ ମଧୁମକ୍ଷିକା ପରି ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦ ଉଠୁଛି; ପୁଣି କେବେ ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବୁ? ଯେଉଁମାନେ ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନା ଓ ପଛରେ ଚାଲିଯାଉଛନ୍ତି।

ତସ୍ଯାନୁଯାତି ଭାର୍ଯେଯଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ବାଲକଂ ସୁତମ୍ । ଯସ୍ଯ ଭୃତ୍ଯାଃ ପ୍ରଯାତସ୍ଯ ଯାନ୍ତଯଗ୍ରେ କୁଞ୍ଜଚରସ୍ଥିତାଃ॥୭.

ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଛୋଟ ପୁଅକୁ ହାତରେ ଧରି, ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଦାସମାନେ ମଧ୍ୟ, ରାଜା ଚାଲିଯିବାବେଳେ, ଆଗରେ ହାତୀ ପରି ରାସ୍ତାରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଚାଲୁଛନ୍ତି।

ସ ଏଷ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ରାଜେନ୍ଦ୍ରୋ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋଽଦ୍ଯ ଗଚ୍ଛତି । ହା ରାଜନ୍ ସୁକୁମାରଂ ତେ ସୁଭ୍ରୁ ସୁତ୍ଵଚମୁନ୍ନସମ୍॥୭.

ଏହି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଏବେ ପାଉଁ ଚାଲିଯାଉଛନ୍ତି; ହା ରାଜା, ତୁମର ସୁକୁମାର ଚର୍ମ ଓ ସୁନ୍ଦର ଭୃକୁଟି ଥିବା ପୁଅ ମଧ୍ୟ ତୁମ ସହ ଚାଲୁଛି।

ପଥି ପାଂଶୁପରିକ୍ଲିଷ୍ଟଂ ମୁଖଂ କୀଦୃଗ୍ଭଵିଷ୍ଯତି । ତିଷ୍ଠ ତିଷ୍ଠ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଵଧର୍ମମନୁପାଲଯ॥୭.

ପଥରେ ଧୂଳିରେ ଲୁହାଇ ତାଙ୍କର ମୁହଁ କେମିତି ହେବ? ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରୁହନ୍ତୁ, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରନ୍ତୁ।

ଆନୃଶଂସ୍ଯଂ ପରୋ ଧର୍ମଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ଵିଶେଷତଃ । କିଂ ଦାରୈଃ କିଂ ସୁତୈର୍ନାଥ ଧନୈର୍ଧାନ୍ଯୈରଥାପି ଵା॥୭.

କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ପାଇଁ ଦୟା ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଧର୍ମ। ହେ ନାଥ, ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁଅ, ଧନ, ଧାନ୍ୟ — ଏସବୁ କଣ?

ସର୍ଵମେତତ୍ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଛାଯାଭୂତା ଵଯଂ ତଵ । ହାନାଥ ହା ମହାରାଜ ହା ସ୍ଵାମିନ୍ କିଂ ଜହାସି ନଃ॥୭.

ଏସବୁକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇ, ଆମେ ତୁମର ଛାୟା ହୋଇଯାଇଛୁ। ହା ନାଥ, ହା ମହାରାଜ, ହା ସ୍ୱାମୀ, ଆମକୁ କାହିଁକି ଛାଡ଼ୁଛ?

ଯତ୍ର ତ୍ଵଂ ତତ୍ର ହି ଵଯଂ ତତ୍ ସୁଖଂ ଯତ୍ର ଵୈ ଭଵାନ୍ । ନଗରଂ ତଦ୍ଭଵାନ୍ ଯତ୍ର ସ ସ୍ଵର୍ଗୋ ଯତ୍ର ନୋ ନୃପଃ॥୭.

ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଅଛ, ସେଠି ଆମେ ମଧ୍ୟ ଅଛୁ। ତୁମେ ଯେଉଁଠି ରୁହ, ସେଠି ଆମର ସଉଖ୍ୟ ଅଛି। ତୁମେ ଯେଉଁ ସହରରେ ଅଛ, ସେଠି ଆମର ସହର। ଆମର ରାଜା ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ଆମର ସ୍ୱର୍ଗ।

ଇତି ପୌରଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜା ଶୋକପରିପ୍ଲୁତଃ । ଅତିଷ୍ଠତ୍ ସ ତଦା ମାର୍ଗେ ତେଷାମେଵାନୁକମ୍ପଯା॥୭.

ପୌରମାନଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଦୁଃଖରେ ଭିଜିଯାଇଥିଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଦୟା କରି ରାସ୍ତାରେ ରହିଗଲେ।

ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽପି ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୌରଵାକ୍ଯାକୁଲୀକୃତମ୍ । ରୋଷମର୍ଷଵିଵୃତ୍ତାକ୍ଷଃ ସମାଗମ୍ଯ ଵଚୋଽବ୍ରଵୀତ୍॥୭.

ପୌରମାନଙ୍କ କଥାରେ ରାଜା ଅସ୍ଥିର ହେଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କ୍ରୋଧ ଓ ଅପମାନରେ ଚକ୍ଷୁ ବଡ଼ କରି ଆସି କହିଲେ।

ଧିକ୍ ତ୍ଵାଂ ଦୁଷ୍ଟସମାଚାରମନୃତଂ ଜିହ୍ମଭାଷଣମ୍ । ମମ ରାଜ୍ଯଂ ଚ ଦତ୍ଵା ଯଃ ପୁନଃ ପ୍ରାକ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛସି॥୭.

ହେ ଦୁଷ୍ଟ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା, ମିଥ୍ୟା ଓ ଟେଢ଼ା କଥା କହୁଥିବା, ତୁମକୁ ଲଜ୍ଜା ହେଉ। ମୋତେ ରାଜ୍ୟ ଦେଇ, ଏବେ ପୁଣି କାହିଁକି ତୁମେ ନେଇବାକୁ ଚାହୁଁଛ?

ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପରୁଷଂ ତେନ ଗଚ୍ଛାମୀତି ସଵେପଥୁଃ । ବ୍ରୁଵନ୍ନେଵଂ ଯଯୌ ଶୀଘ୍ରମାକର୍ଷନ୍ ଦଯିତାଂ କରେ॥୭.

ଏଭଳି କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ସେ କମ୍ପିତ ହୋଇ 'ମୁଁ ଯାଉଛି' ବୋଲି କହିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ହାତରେ ଧରି ଦ୍ରୁତ ଚାଲିଗଲେ।

କର୍ଷତସ୍ତାଂ ତତୋ ଭାର୍ଯାଂ ସୁକୁମାରୀଂ ଶ୍ରମାତୁରାମ୍ । ସହସା ଦଣ୍ଡକାଷ୍ଠେନ ତାଡଯାମାସ କୌଶିକଃ॥୭.

ସେ ତାଙ୍କର କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ସୁକୁମାରୀ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଟାଣି ନେଉଥିବା ବେଳେ, କୌଶିକ ହଠାତ୍ ଏକ ଲାଠିରେ ତାକୁ ମାଡ଼ିଦେଲେ।

ତାଂ ତଥା ତାଡିତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋ ମହୀପତିଃ । ଗଚ୍ଛାମୀତ୍ଯାହ ଦୁଃ ଖାର୍ତୋ ନାନ୍ଯତ୍ କିଞ୍ଚିଦୁଦାହରତ୍॥୭.

ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଏଭଳି ମାଡ଼ିଯିବା ଦେଖି, ମହୀପତି ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଦୁଃଖରେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଯାଉଛି', ଏବଂ ଆଉ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।

ଅଥ ଵିଶ୍ଵେ ତଦା ଦେଵାଃ ପଞ୍ଚ ପ୍ରାହୁଃ କୃପାଲଵଃ । ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଃ ସୁପାପୋଽଯଂ ଲୋକାନ୍ କାନ୍ ସମଵାପ୍ସ୍ଯତି॥୭.

ତାପରେ ଦୟାଳୁ ପାଞ୍ଚ ଦେବତା କହିଲେ, 'ଏତେ ପାପୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କେଉଁ ଲୋକରେ ପହଞ୍ଚିବେ?'

ଯେନାଯାଂ ଯଜ୍ଵନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସ୍ଵରାଜ୍ଯାଦଵରୋପିତଃ । କସ୍ଯ ଵା ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ପୂତଂ ସୁତଂ ସୋମଂ ମହାଧ୍ଵରେ । ପୀତ୍ଵା ଵଯଂ ପ୍ରଯାସ୍ଯାମୋ ମୁଦଂ ମନ୍ତ୍ରପୁରଃ ସରମ୍॥୭.

ଯିଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଜ୍ଞକାରୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟରୁ ବଞ୍ଚିତ କଲେ, ତାଙ୍କର କିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପବିତ୍ର ସୋମ ପାନ କରିବାକୁ ଆମେ ଯଜ୍ଞରେ ଯିବୁ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରରେ ନେତୃତ୍ୱ ନେଇ ଆନନ୍ଦରେ ଯିବୁ?

; ପକ୍ଷିଣ ଊଚୁଃ ଇତି ତେଷାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୌଶିକୋଽତିରୁଷାନ୍ଵିତଃ । ଶଶାପ ତାନ୍ ମନୁଷ୍ଯତ୍ଵଂ ସର୍ଵେ ଯୂଯମଵାପ୍ସ୍ଯଥ॥୭.

ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, କୌଶିକ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ ଶାପ ଦେଲେ, 'ତୁମେ ସମସ୍ତେ ମାନବ ଜନ୍ମ ନେବ।'

ପ୍ରସାଦିତଶ୍ଚ ତୈଃ ପ୍ରାହ ପୁନରେଵ ମହାମୁନିଃ. ମାନୁଷତ୍ଵେଽପି ଭଵତାଂ ଭଵିତ୍ରୀ ନୈଵ ସନ୍ତତିଃ॥୭.

ସେମାନେ ନମ୍ରତା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବା ପରେ, ମହାମୁନି ପୁଣି କହିଲେ, 'ମାନବ ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ସନ୍ତାନ ପାଇବା ନାହିଁ।'

ନ ଦାରସଂଗ୍ରହଶ୍ଚୈଵ ଭଵିତା ନ ଚ ମତ୍ସରଃ । କାମକ୍ରୋଧଵିନିର୍ମୁକ୍ତା ଭଵିଷ୍ଯଥ ସୁରାଃ ପୁନଃ॥୭.

ସେଠାରେ ପତ୍ନୀ ଗ୍ରହଣ ହେବ ନାହିଁ, ଇର୍ଷ୍ୟା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ତୁମେ କାମ ଓ କ୍ରୋଧରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ ପୁଣି ଦେବତା ହେବ।