ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ଚତୁର୍ଯୁଗାନାଂ ସଂଖ୍ଯାତା ସାଧିକା ହ୍ଯେ କସପ୍ତତିଃ । ମନ୍ଵନ୍ତରଂ ତସ୍ଯ ସଂଖ୍ଯାଂ ମାନୁଷାବ୍ଦୈର୍ନିବୋଧ ମେ॥୪୬.

ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଚାରିଯୁଗ ଏକ ସପ୍ତତି ଏକ ଅଂଶ ଅଧିକ ଥାଏ; ଏହାର ମାନବ ବର୍ଷର ଅବଧି କେମିତି ତାହା ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।

ତ୍ରିଂଶତ୍କୋଟ୍ଯସ୍ତୁ ସଂପୂର୍ଣାଃ ସଂଖ୍ଯାତାଃ ସଂଖ୍ଯଯା ଦ୍ଵିଜ । ସତ୍ପଷଷ୍ଟିସ୍ତଥାନ୍ଯାନି ନିଯୁତାନି ଚ ସଂଖ୍ଯଯା॥୪୬.

ତିରିଶ କୋଟି ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ଏହା ସହିତ ଛଅଷଠି ନିୟୁତ ଅଧିକ ଯୋଗ ହୁଏ।

ଵିଂଶତିଶ୍ଚ ସହସ୍ରାଣି କାଲୋଽଯଂ ସାଧିକଂ ଵିନା । ଏତନ୍ମନ୍ଵନ୍ତରଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଦିଵ୍ଯୈର୍ଵର୍ଷୈର୍ନିବୋଧ ମେ॥୪୬.

ଏହା ସହିତ ଏକୋଇଶ ହଜାର ଅଧିକ ଯୋଗ ହୁଏ; ଏହି ସମୟକୁ ମନ୍ବନ୍ତର ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ଦେବତାଙ୍କ ବର୍ଷରେ ଏହାର ଗଣନା ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।

ଅଷ୍ଟୌ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଦିଵ୍ଯଯା ସଂଖ୍ଯଯା ଯୁତମ୍ । ଦ୍ଵିପଞ୍ଚାଶତ୍ତଥାନ୍ଯାନି ସହସ୍ରାଣ୍ଯଧିକାନି ତୁ॥୪୬.

ଆଠ ହଜାର ଦେବତାଙ୍କ ବର୍ଷ, ଏହା ସହିତ ବାଉନ୍ତିଶ ହଜାର ଅଧିକ ଯୋଗ ହୁଏ।

ଚତୁର୍ଦଶଗୁଣୋ ହ୍ଯେଷ କାଲୋ ବ୍ରହ୍ମ୍ଯମହଃ ସ୍ମୃତମ୍ । ତସ୍ଯାନ୍ତେ ପ୍ରଲଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ନୈମିତ୍ତିକୋ ବୁଧୈଃ॥୪୬.

ଏହି ସମୟକୁ ଚଉଦ ଗୁଣା କଲେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିନ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; ଏହାର ଶେଷରେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ନୈମିତ୍ତିକ ପ୍ରଳୟ ବୋଲି କହନ୍ତି।

ଭୂର୍ଲୋକୋଽଥ ଭୁଵର୍ଲୋକଃ ସ୍ଵର୍ଲୋକଶ୍ଚ ଵିନାଶିନଃ । ତଥା ଵିନାଶମାଯାନ୍ତି ମହର୍ଲୋକଶ୍ଚ ତିଷ୍ଠତି॥୪୬.

ଭୂର୍ଲୋକ, ଭୁବର୍ଲୋକ ଓ ସ୍ୱର୍ଲୋକ ସମସ୍ତ ନଶ୍ୱର; ଏହିପରି ନଶ୍ୱର ହୋଇଯାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମହର୍ଲୋକ ଅବିଚଳ ରହେ।

ତଦ୍ଵାସିନୋଽପି ତାପେନ ଜନଲୋକଂ ପ୍ରଯାନ୍ତି ଵୈ । ଏକାର୍ଣଵେ ଚ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଵପିତି ଵୈ ନିଶି॥୪୬.

ସେଠାରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ତାପରେ ଜନଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଏବଂ ଏକ ମହାସାଗରରେ ତିନି ଲୋକ ଢାକି ରହିଥିବା ବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା ରାତିରେ ଶୁଅନ୍ତି।

ତତ୍ପ୍ରମାଣୈଵ ସା ରାତ୍ରିସ୍ତଦନ୍ତେ ସୃଜ୍ଯତେ ପୁନଃ । ଏଵନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵର୍ଷମେକଂ ଵର୍ଷଶତନ୍ତୁ ତତ୍॥୪୬.

ସେଇ ରାତି ତାଙ୍କ ଦିନ ସମାନ ଦୀର୍ଘ; ଏହାର ଶେଷରେ ପୁଣି ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏଭଳି ଏକ ବ୍ରହ୍ମା ବର୍ଷ ହୁଏ, ଏପରି ଶତ ବର୍ଷ ମିଳି ତାଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ହୁଏ।

ଶତଂ ହି ତସ୍ଯ ଵର୍ଷାଣାଂ ପରମିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ । ପଞ୍ଚାଶଦ୍ଭିସ୍ତଥା ଵର୍ଷୈଃ ପରାର୍ଧମିତି କୀର୍ତ୍ଯତେ॥୪୬.

ତାଙ୍କର ଶତ ବର୍ଷକୁ ପରମ ଆୟୁଷ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହାର ଅର୍ଦ୍ଧ, ଅର୍ଥାତ୍ ପଞ୍ଚାଶ ବର୍ଷକୁ ପରାର୍ଧ ବୋଲି କୁହନ୍ତି।

ଏଵମସ୍ଯ ପରାର୍ଧନ୍ତୁ ଵ୍ଯତୀତଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । ଯସ୍ଯାନ୍ତେଽଭୂନ୍ମହାକଲ୍ପଃ ପାଦ୍ମ ଇତ୍ଯଭିଵିଶ୍ରୁତଃ॥୪୬.

ଏହିପରି, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏକ ପରାର୍ଧ ବିତିଗଲା; ତାହାର ଶେଷରେ ପଦ୍ମ ନାମକ ମହାକଳ୍ପ ଘଟିଥିଲା।

ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ଯ ପରାର୍ଧସ୍ଯ ଵର୍ତମାନସ୍ଯ ଵୈ ଦ୍ଵିଜ । ଵାରାହ ଇତି କଲ୍ପୋଽଯଂ ପ୍ରଥମଃ ପରିକଲ୍ପିତଃ॥୪୬.

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦ୍ୱିତୀୟ ପରାର୍ଧ ଚାଲିଛି; ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ପରାର୍ଧର ପ୍ରଥମ କଳ୍ପକୁ ବାରାହ କଳ୍ପ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।

ଏଵଂଵିଧାଃ ସୃଷ୍ଟଯସ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମଣୋଽଵ୍ଯକ୍ତଜନ୍ମନଃ । ଶର୍ଵର୍ଯନ୍ତେ ପ୍ରବୁଦ୍ଧସ୍ଯ କଲ୍ପେ କଲ୍ପେ ଭଵନ୍ତି ଵୈ॥୪୮.

ଏଭଳି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଅଦୃଶ୍ୟ ଜନ୍ମର ସୃଷ୍ଟିଗୁଡିକ, ତାଙ୍କର ରାତି ଶେଷ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଜାଗିବା ପରେ, ପ୍ରତି କଳ୍ପରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ପ୍ରାକାରପରିଖାହୀନାଂ ପୁରଂ ଖର୍ଵଟମୁଚ୍ଯତେ । ଶାଖାନଗରକଞ୍ଚାନ୍ଯନ୍ମନ୍ତ୍ରିସାମନ୍ତଭୁକ୍ତିମତ୍॥୪୯.

ଯେଉଁ ଗ୍ରାମରେ ପ୍ରାକାର ଓ ଖାଇ ନାହିଁ, ସେଉଁଟିକୁ ଖର୍ବଟା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଅନ୍ୟ ଗ୍ରାମଗୁଡିକ ହେଉଛି ଶାଖା ନଗର, ମନ୍ତ୍ରୀ ଦେଶ ଓ ସାମନ୍ତ ଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳ।

ତଥା ଶୂଦ୍ରଜନପ୍ରାଯାଃ ସ୍ଵସମୃଦ୍ଧିକୃଷୀବଲାଃ । କ୍ଷେତ୍ରୋପଭୋଗ୍ଯଭୂମଧ୍ଯେ ଵସତିର୍ଗ୍ରାମସଂଜ୍ଞିତା॥୪୯.

ଏଭଳି ଗ୍ରାମଗୁଡିକ ଅଧିକାଂଶ ଶୂଦ୍ର ଲୋକେ ରହନ୍ତି, ନିଜ ଉନ୍ନତି ଓ କୃଷି କାମରେ ନିଜେ ଲାଗିଥିବା, ଖେତ ଓ ଉପଯୋଗୀ ଜମି ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଏହି ଗ୍ରାମଗୁଡିକୁ 'ଗ୍ରାମ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଅନ୍ଯସ୍ମାନ୍ନଗରାଦେର୍ଯା କାର୍ଯମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ମାନଵୈଃ । କ୍ରିଯତେ ଵସତିଃ ସା ଵୈ ଵିଜ୍ଞେଯା ଵସତିର୍ନରୈଃ॥୪୯.

ନଗର ଓ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରାମ ଛଡା, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଯେଉଁଠି କିଛି କାମ ପାଇଁ ନିବାସ ତିଆରି କରନ୍ତି, ସେଉଁଠିକୁ ଲୋକମାନେ 'ନିବାସ' ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।

ଦୁଷ୍ଟପ୍ରାଯୋ ଵିନା କ୍ଷେତ୍ରୈଃ ପରଭୂମିଚରୋ ବଲୀ । ଗ୍ରାମ ଏଵ ଦ୍ରମୀସଂଜ୍ଞୋ ରାଜଵଲ୍ଲଭସଂଶ୍ରଯଃ॥୪୯.

ଯିଏ ଅଧିକାଂଶ ଦୁଷ୍ଟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅନ୍ୟର ଜମିରେ ଖେତ ନାହିଁ ଥିଲେ ଘୁରେ, ସେଉଁଠି ଗ୍ରାମରେ 'ଦ୍ରମୀ' ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ ହୁଏ, ରାଜାଙ୍କର କୃପାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥାଏ।

ଶକଟାରୂଢଭାଣ୍ଡୈଶ୍ଚ ଗୋପାଲୈର୍ଵିପଣଂ ଵିନା । ଗୋସମୂହୈସ୍ତଥା ଘୋଷୋ ଯତ୍ରେଚ୍ଛାଭୂମିକେତନଃ॥୪୯.

ଯେଉଁଠି ଗୋପାଳମାନେ ଚକା ଉପରେ ସାମଗ୍ରୀ ରଖି ଗୋ ଦଳ ସହିତ ନିବାସ କରନ୍ତି, ବଜାର ନାହିଁ ଓ ଯେଉଁଠି ଚାହିଁଲେ ରହନ୍ତି, ସେଉଁଠିକୁ 'ଘୋଷ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ତ ଏଵଂ ନଗରାଦୀଂସ୍ତୁ କୃତ୍ଵା ଵାସାର୍ଥମାତ୍ମନଃ । ନିକେତନାନି ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵାନାଂ ଚକ୍ରୁରାଵସଥାଯ ଵୈ॥୪୯.

ଏଭଳି ନଗର ଓ ଅନ୍ୟ ନିବାସସ୍ଥଳ ତିଆରି କରି, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଲୋକ ପାଇଁ ନିବାସ ତିଆରି କଲେ, ଏହା ନିବାସ ପାଇଁ ହେଉଛି।

ଗୃହାକାରା ଯଥା ପୂର୍ଵଂ ତେଷାମାସନ୍ନହୀରୁହାଃ । ତଥା ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଚକ୍ରୁର୍ଵେଶ୍ମାନି ତାଃ ପ୍ରଜାଃ॥୪୯.

ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଘରଗୁଡିକ ଗଛ ପାଖରେ ତିଆରି ହେଉଥିଲା, ସେମାନେ ସେହି ଭାବରେ ସମସ୍ତ କଥା ମନେ ପକାଇ ଘର ତିଆରି କଲେ।

ଵୃକ୍ଷସ୍ଯୈଵଙ୍ଗତାଃ ଶାଖାସ୍ତଥୈଵଞ୍ଚାପରୀ ଗତାଃ । ନତାଶ୍ଚୈଵୋନ୍ନତାଶ୍ଚୈଵ ତଦ୍ଵଚ୍ଛାଖାଃ ପ୍ରଚକ୍ରିରେ॥୪୯.

ଗଛର ଶାଖାଗୁଡିକ ଯେପରି ଭିନ୍ନ ଦିଗରେ ଯାଏ—କିଛି ଭୂମିକୁ ହେଉଛି, କିଛି ଉପରକୁ—ସେମାନେ ଘରର ଶାଖାଗୁଡିକୁ ଏହିପରି ତିଆରି କଲେ।

ଯାଃ ଶାଖାଃ କଲ୍ପଵୃକ୍ଷାଣାଂ ପୂର୍ଵମାସନ୍ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ତା ଏଵ ଶାଖା ଗେହାନାଂ ଶାଲାତ୍ଵଂ ତେନ ତାସୁ ତତ୍॥୪୯.

ଓ ଦ୍ବିଜୋତ୍ତମ, ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ଶାଖାଗୁଡିକ କଳ୍ପବୃକ୍ଷର ଥିଲା, ସେଗୁଡିକ ଘରର କାଠ ହେଇଗଲା; ଏହିପରି ଶାଖାଗୁଡିକ ଘରର ଛାଦ ହେଇ ଗଲା।

କୃତ୍ଵା ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵୋପଘାତନ୍ତେ ଵାର୍ତୋପାଯମଚିନ୍ତଯନ୍ । ନଷ୍ଟେଷୁ ମଧୁନା ସାର୍ଧଂ କଲ୍ପଵୃକ୍ଷେଷ୍ଵଶେଷତଃ॥୪୯.

ଦ୍ବନ୍ଦ୍ୱଗୁଡିକୁ ନଷ୍ଟ କରି, ସେମାନେ ଜୀବିକା ଉପାୟ ଭାବିଲେ; କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ଓ ମଧୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବା ପରେ।

ଵିଷାଦଵ୍ଯାକୁଲାସ୍ତା ଵୈ ପ୍ରଜାସ୍ତୃଷ୍ଣାକ୍ଷୁଧାର୍ଦିତାଃ । ତତଃ ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୌ ତାସାଂ ସିଦ୍ଧିସ୍ତ୍ରେତାମୁଖେ ତଦା॥୪୯.

ବିଷାଦରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଓ ତୃଷ୍ଣା ଭୋକରେ ପୀଡିତ ସେମାନେ, ତ୍ରେତାଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ ସଫଳତା ଲାଭ କଲେ।

ଵାର୍ତାସ୍ଵସାଧିତା ହ୍ଯନ୍ଯା ଵୃଷ୍ଟିସ୍ତାସାଂ ନିକାମତଃ । ତାସାଂ ଵୃଷ୍ଟ୍ଯୁଦକାନୀହ ଯାନି ନିମ୍ନଗତାନି ଵୈ॥୪୯.

ଅନ୍ୟ ଜୀବିକା ଉପାୟ ବିଫଳ ହେଲାପରେ, ସେମାନେ ପାଇଁ ଅଧିକ ବର୍ଷା ହେଲା; ବର୍ଷାରୁ ଜଳ ନିମ୍ନ ଭୂମିରେ ଯାଇ ଯମିତି ହେଲା।

ଵୃଷ୍ଟ୍ଯାଵରୁଦ୍ଧୈରଭଵତ୍ ସ୍ତ୍ରୋତଃ ଖାତାନି ନିମ୍ନଗାଃ । ଯେ ପୁରସ୍ତାଦପାଂ ସ୍ତୋକା ଆପନ୍ନାଃ ପୃଥିଵୀତଲେ॥୪୯.

ବର୍ଷା ଆସିବାରେ ଝରଣା, ଖାତ ଓ ନଦୀ ତିଆରି ହେଲା; ପୂର୍ବରୁ ଭୂମିରେ ଥିବା ଅଳ୍ପ ଜଳ ବଢିଗଲା।

ତତୋ ଭୂମେଶ୍ଚ ସଂଯୋଗାଦୋଷଧ୍ଯସ୍ତାସ୍ତଦା ଭଵନ୍ । ଅଫାଲକୃଷ୍ଟାଶ୍ଚାନୁପ୍ତା ଗ୍ରାମ୍ଯାରଣ୍ଯାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ॥୪୯.

ଭୂମି ଓ ଜଳ ମିଶିବାରୁ ଏବେ ଚାରିଦିନ ଧରି ଚାଷ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଉପଜା ଚୋଷା ଏବଂ ଅନୁପ୍ତ ଚୋଷା ଉପଜିଲା, କୃଷି କରିବା ଓ ମାଟି ଚାଷିବା ଛଡା।

ଋତୁପୁଷ୍ପଫଲାଶ୍ଚୈଵ ଵୃକ୍ଷା ଗୁଲ୍ମାଶ୍ଚ ଜଜ୍ଞିରେ । ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵସ୍ତୁ ତ୍ରେତାଯାମାଦ୍ଯୋଽଯମୌଷଧସ୍ଯ ତୁ॥୪୯.

ଋତୁ ଅନୁଯାୟୀ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଦେଇଥିବା ଗଛ ଓ ଝାଡ଼ ଉପଜିଲା; ଏହି ଉପଜା ତ୍ରେତାଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ ପ୍ରଥମେ ଦେଖାଦେଲା।

ତେନୌଷଧେନ ଵର୍ତନ୍ତେ ପ୍ରଜାସ୍ତ୍ରେତାଯୁଗେ ମୁନେ । ରାଗଲୋଭୌ ସମାସାଦ୍ଯ ପ୍ରଜାଶ୍ଚାକସ୍ମିକୌ ତଦା॥୪୯.

ସେହି ଚୋଷା ଦ୍ୱାରା ଲୋକେ ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଜୀବନ ଯାପନ କଲେ, ମୁନି; କିନ୍ତୁ ଏହି ସମୟରେ ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଭାବରେ ରାଗ ଓ ଲୋଭ ଉପଜିଲା।

ତତସ୍ତାଃ ପର୍ଯଗ୍ଵହ୍ଣନ୍ତ ନଦୀକ୍ଷେତ୍ରାଣି ପର୍ଵତାନ୍ । ଵୃକ୍ଷଗୁଲ୍ମୌଷଧୀଶ୍ଚୈଵମାତ୍ମନ୍ଯାଯାଦ୍ଯଥାବଲମ୍॥୪୯.

ତାପରେ ସେମାନେ ନଦୀ, ଖେତ, ପାହାଡ଼, ଗଛ, ଝାଡ଼ ଓ ଔଷଧୀ ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ନ୍ୟାୟ ଅନୁଯାୟୀ ନିଜ ପାଇଁ ଦାବି କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।