ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ସୀଦତା ଯଦ୍କୃତଂ ତେନ ତତ୍ପାପଂ ସ ସମଶ୍ନୁତେ । ସାଯଂ ଚୈଵ ଵିଧିଃ କାର୍ଯଃ ସୂର୍ଯୋଢଂ ତତ୍ର ଚାତିଥିମ୍ ॥ ୨୯.

ଯେଉଁ ବନ୍ଧୁ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର କୃତ ପାପ ଧନୀ ବନ୍ଧୁ ସମାନଭାବେ ଭୋଗ କରେ। ସାଂଜରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ପରେ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅତିଥିକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।

ପୂଜଯୀତ ଯଥାଶକ୍ତି ଶଯନାସନଭୋଜନୈଃ । ଏଵମୁଦ୍ଦଵହତସ୍ତାତ ! ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ଯଂ ଭାରମାହିତମ୍ ॥ ୨୯.

ଯେପରି ଶକ୍ତି ଥାଏ, ଶୟନ, ଆସନ ଓ ଭୋଜନ ଦେଇ ଅତିଥିକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଭାବେ, ପ୍ରିୟ, ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନର ଭାର ସଠିକ୍ ଭାବେ ବହନ କରାଯାଏ।

ସ୍କନ୍ଧେ ଵିଧାତା ଦେଵାଶ୍ଚ ପିତରଶ୍ଚ ମହର୍ଷଯଃ । ଶ୍ରେଯୋଽଭିଵର୍ଷିଣଃ ସର୍ଵେ ତଥୈଵାତିଥିବାନ୍ଧଵାଃ ॥ ୨୯.

ତାଙ୍କର କାନ୍ଧ ଉପରେ ବିଧାତା, ଦେବତା, ପିତୃମାନେ, ମହାଋଷିମାନେ, ଏବଂ ଅତିଥି ବନ୍ଧୁମାନେ—ସମସ୍ତେ ଭଲ ଦେଇଥିବା ଲୋକ—ଭରସା କରନ୍ତି।

ପଶୁପକ୍ଷିଗଣାସ୍ତୃପ୍ତା ଯେ ଚାନ୍ଯେ ସୂକ୍ଷ୍ମକୀଟକାଃ । ଗାଥାଶ୍ଚାତ୍ର ମହାଭାଗ ! ସ୍ଵଯମତ୍ରିରଗାଯତ ॥ ୨୯.

ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଛୋଟ କୀଟପତଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ଏଠାରେ, ମହାଭାଗ, ଅତ୍ରି ଋଷି ନିଜେ ଗୀତିକା ରଚନା କରିଥିଲେ।

ତା ଶୃଣୁଷ୍ଵ ମହାଭାଗ ! ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମସଂସ୍ଥିତାଃ । ଦେଵାନ୍ ପିତୄଂଶ୍ଚାତିଥୀଂଶ୍ଚ ତଦ୍ଵତ୍ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ବାନ୍ଧଵାନ୍ ॥ ୨୯.

ସେଇ ଗୀତିକାଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣ, ମହାଭାଗ! ଯେଉଁମାନେ ଗୃହସ୍ଥ ଆଶ୍ରମରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେବତା, ପିତୃ, ଅତିଥି ଓ ବନ୍ଧୁମାନେକୁ ସମ୍ମାନ କରି—

ଜାମଯଶ୍ଚ ଗୁରୁଞ୍ଚୈଵ ଗୃହସ୍ଥୋ ଵିଭଵେ ସତି । ଶ୍ଵଭ୍ଯଶ୍ଚ ଶ୍ଵପଚେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଵଯୋଭ୍ଯଶ୍ଚାଵପେଦ୍ଭୁଵି ॥ ୨୯.

ଯଦି ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ପାଖରେ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଥାଏ, ସେ ନିଜ ଘରେ ଥିବା ଜଣେ ଗୁରୁ, ଜଣେ ଜାନୀ, ଜଣେ ପତ୍ନୀ, କୁକୁର, ଚୁତିଆ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ପାଇଁ ଭୂମିରେ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।

ଵୈଶ୍ଵଦେଵଂ ହି ନାମୈତତ୍କୁର୍ଯାତ୍ସାଯଂ ତଥା ଦିନେ । ମାଂସମନ୍ନଂ ତଥା ଶାକଂ ଗୃହେ ଯଚ୍ଚୋପସାଧିତମ୍ । ନ ଚ ତତ୍ସ୍ଵଯମଶ୍ନୀଯାଦ୍ଵିଧିଵଦ୍ଯନ୍ନ ନିର୍ଵପେତ୍ ॥ ୨୯.

ସେ ପ୍ରତିଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ଦିନେ ଯାହାକୁ 'ୱୈଶ୍ଵଦେବ' ବୋଲାଯାଏ, ସେହି କ୍ରମରେ ମାଂସ, ଭାତ, ଶାଗ ଓ ଘରେ ଯେଉଁଠି ତିଆରି ହୋଇଛି ସେସବୁ ଦେବା ଉଚିତ। ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ନିବେଦନ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ସେ ନିଜେ ଏହି ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

; କ୍ରୌଷ୍ଟୁକିରୁଵାଚ ଅର୍ଵାକ୍ସ୍ତ୍ରୋତସ୍ତୁ କଥିତୋ ଭଵତା ଯସ୍ତୁ ମାନୁଷଃ । ବ୍ରହ୍ମନ୍ ! ଵିସ୍ତରତୋ ବ୍ରୂହି ବ୍ରହ୍ମା ସମସୃଜଦ୍ଯଥା॥୪୯.

କୌଷ୍ଠୁକି କହିଲେ: ଆପଣ ଯେଉଁ ମାନବ ସୃଷ୍ଟିର କଥା ପରେ କହିଥିଲେ, ଏବେ ମୋତେ ସଠିକ୍ ଭାବରେ କହନ୍ତୁ, ବ୍ରହ୍ମା କିପରି ସୃଷ୍ଟି କଲେ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀମାନେ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ଯଥା ଚ ଵର୍ଣାନସୃଜଦ୍ଯଦ୍ ଗୁଣାଶ୍ଚ ମହାମତେ । ଯଚ୍ଚ ଯେଷାଂ ସ୍ମୃତଂ କର୍ମ ଵିପ୍ରାଦୀନାଂ ଵଦସ୍ଵ ତତ୍॥୪୯.

ସେ ବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଜାତିମାନେ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସେମାନଙ୍କର ଗୁଣ କ'ଣ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କଣ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଛି, ଏହି ସବୁ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

; ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୃଜତଃ ପୂର୍ଵଂ ସତ୍ଯାଭିଧ୍ଯାଯିନସ୍ତଥା । ମିଥୁନାନାଂ ସହସ୍ରନ୍ତୁ ମୁଖାତ୍ ସୋଽଥାସୃଜନ୍ମୁନେ॥୪୯.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମା ଯେତେବେଳେ ସତ୍ୟ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରି ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କର ମୁଁହୁଁରୁ ହଜାର ଯୁଗଳ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।

ଜାତାସ୍ତେ ହ୍ଯୁ ପପଦ୍ଯନ୍ତେ ସତ୍ତ୍ଵୋଦ୍ରିକ୍ତାଃ ସ୍ଵତେଜସଃ । ସହସ୍ରମନ୍ଯଦ୍ଵକ୍ଷସ୍ତୋ ମିଥୁନାନାଂ ସସର୍ଜ ହ॥୪୯.

ଏହି ପ୍ରଥମ ଯୁଗଳମାନେ ସ୍ୱଭାବରେ ଶୁଭ ଓ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଥିଲେ। ପରେ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ବକ୍ଷସ୍ଥଳରୁ ଆଉ ହଜାର ଯୁଗଳ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।

ତେ ସର୍ଵେ ରଜସୋଦ୍ରିକ୍ତାଃ ଶୁଷ୍ମିଣଶ୍ଚାପ୍ଯମର୍ଷିଣଃ । ସସର୍ଜାନ୍ଯତେ ସହସ୍ରନ୍ତୁ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵାନାମୂରୁତଃ ପୁନଃ॥୪୯.

ଏହି ସମସ୍ତେ ରଜୋଗୁଣରେ ପ୍ରବଳ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅସହିଷ୍ଣୁ ଥିଲେ। ପୁନି ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ଜଂଘାରୁ ଆଉ ହଜାର ଯୁଗଳ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।

ରଜସ୍ତମୋଭ୍ଯାମୁଦ୍ରିକ୍ତା ଈହାଶୀଲାସ୍ତୁ ତେ ସ୍ମୃତାଃ । ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ସହସ୍ରମନ୍ଯଚ୍ଚ ମିଥୁନାନାଂ ସସର୍ଜ ହ॥୪୯.

ଏହି ଯୁଗଳମାନେ ରଜୋ ଓ ତମୋ ଦୁଇଟି ଗୁଣରେ ପ୍ରବଳ ଥିଲେ, ଏବଂ ଇଚ୍ଛାଶୀଳ ଭାବେ ପରିଚିତ। ପରେ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ପାଦରୁ ଆଉ ହଜାର ଯୁଗଳ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।

ଉଦ୍ରିକ୍ତାସ୍ତମସା ସର୍ଵେ ନିଃ ଶ୍ରୀକା ହ୍ଯଲ୍ପଚେତସଃ । ତତଃ ସଂହର୍ଷମାଣାସ୍ତେ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵୋତ୍ପନ୍ନାସ୍ତୁ ପ୍ରାଣିନଃ॥୪୯.

ଏହି ସମସ୍ତେ ତମୋଗୁଣରେ ପ୍ରବଳ, ଧନ-ଢେଉଁ ନଥିବା ଓ ଅଳ୍ପ ବୁଦ୍ଧି ଥିଲେ। ପରେ ସେମାନେ ଉତ୍ସାହିତ ହେବା ସହିତ, ଯୁଗଳ ଆକାରରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ଅନ୍ଯୋନ୍ଯହୃର୍ଚ୍ଛ୍ଯାଵିଷ୍ଟା ମୈଥୁନାଯୋପଚକ୍ରମୁଃ । ତତଃ ପ୍ରଭୃତି କଲ୍ପେଽସ୍ମିନ୍ ମିଥୁନାନାଂ ହି ସମ୍ଭଵଃ॥୪୯.

ସେମାନେ ପରସ୍ପର ଇଚ୍ଛାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ମିଶିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେଠାରୁ ଏହି କଳ୍ପରେ ଯୁଗଳ ଉତ୍ପତ୍ତିର ପ୍ରଥା ଆରମ୍ଭ ହେଲା।

ମାସି ମାସ୍ଯାର୍ତଵଂ ଯତ୍ ତୁ ନ ତଦାସୀତ୍ତୁ ଯୋଷିତାମ୍ । ତସ୍ମାତ୍ତଦା ନ ସୁଷୁଵୁଃ ସେଵିତୈରପି ମୈଥୁନୈଃ॥୪୯.

ସେ ସମୟରେ ନାରୀମାନେ ପ୍ରତିମାସ ଋତୁମତୀ ହେଉନଥିଲେ। ତେଣୁ ସେମାନେ ମିଶିଲେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତାନ ହୁଏନଥିଲା।

ଆଯୁଷୋଽନ୍ତେ ପ୍ରସୂଯନ୍ତେ ମିଥୁନାନ୍ଯେଵ ତାଃ ସକୃତ୍ । ତତଃ ପ୍ରଭୃତି କଲ୍ପେଽସ୍ମିନ୍ ମିଥୁନାନାଂ ହି ସମ୍ଭଵଃ॥୪୯.

ସେମାନଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷରେ, ଏକଥରେ ଯୁଗଳ ରୂପେ ସନ୍ତାନ ଦେଉଥିଲେ। ଏହିପରି ଏହି କଳ୍ପରେ ଯୁଗଳ ଉତ୍ପତ୍ତି ଚାଲିଆସିଛି।

ଧ୍ଯାନେନ ମନସା ତାସାଂ ପ୍ରଜାନାଂ ଜାଯତେ ସକୃତ୍ । ଶବ୍ଦାଦିର୍ଵିଷଯଃ ଶୁଦ୍ଧଃ ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ପଞ୍ଚଲକ୍ଷଣଃ॥୪୯.

ସେମାନେ ଧ୍ୟାନ ଓ ମନରେ ଚିନ୍ତା କରି ଏକଥରେ ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁଥିଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ସନ୍ତାନ ପଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଗୁଣରେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ।

ଇତ୍ଯେଷା ମାନୁଷୀ ସୃଷ୍ଟିର୍ଯା ପୂର୍ଵଂ ଵୈ ପ୍ରଜାପତେଃ । ତସ୍ଯାନ୍ଵଵାଯସମ୍ଭୂତା ଯୈରିଦଂ ପୂରିତଂ ଜଗତ୍॥୪୯.

ଏହିପରି ଥିଲା ପ୍ରାଚୀନ ସମୟର ମାନବ ସୃଷ୍ଟି। ସେମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି।

ସରିତ୍ସରଃ ସମୁଦ୍ରାଂଶ୍ଚ ସେଵନ୍ତେ ପର୍ଵତାନପି । ତାସ୍ତଦା ହ୍ଯଲ୍ପଶୀତୋଷ୍ଣା ଯୁଗେ ତସ୍ମିଂଶ୍ଚରନ୍ତି ଵୈ॥୪୯.

ସେମାନେ ନଦୀ, ଝିଲିକ, ସମୁଦ୍ର ଓ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଯାଉଥିଲେ। ସେଠାରେ ଏହି ଯୁଗରେ ସେମାନେ ଅତି କମ ଠଣ୍ଡା ଓ ଗରମ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ।

ତୃପ୍ତିଂ ସ୍ଵାଭାଵିକୀଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଵିଷଯେଷୁ ମହାମତେ । ନ ତାସାଂ ପ୍ରତିଘାତୋଽସ୍ତି ନ ଦ୍ଵେଷୋ ନାପି ମତ୍ସରଃ॥୪୯.

ସେମାନେ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରେ ତୃପ୍ତି ପାଉଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ବିରୋଧ, ଦ୍ୱେଷ କିମ୍ବା ଇର୍ଷ୍ୟା ଥିଲା ନାହିଁ।

ପର୍ଵତୋଦଧିସେଵିନ୍ଯୋ ହ୍ଯନିକେତାସ୍ତୁ ସର୍ଵଶଃ । ତା ଵୈ ନିଷ୍କାମଚାରିଣ୍ଯୋ ନିତ୍ଯଂ ମୁଦିତମାନସାଃ॥୪୯.

ସେମାନେ ପାହାଡ଼ ଓ ସମୁଦ୍ର ଉପକୂଳରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ଏବଂ କୌଣସି ନିଶ୍ଚିତ ଘର ନଥିଲା। ସେମାନେ କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ବିନା ଚର୍ଯ୍ୟା କରୁଥିଲେ ଓ ସଦା ଆନନ୍ଦିତ ମନରେ ରହୁଥିଲେ।

ପିଶାଚୋରଗରକ୍ଷାଂସି ତଥା ମତ୍ସରିଣୋ ଜନାଃ । ପଶଵଃ ପକ୍ଷିଣଶ୍ଚୈଵ ନକ୍ରା ମତ୍ସ୍ଯାଃ ସରୀସୃପାଃ॥୪୯.

ତାପରେ ପିଶାଚ, ସର୍ପ, ରାକ୍ଷସ, ଇର୍ଷ୍ୟାଳୁ ଲୋକ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ଘରିଆଳ, ମାଛ ଓ ସରିସୃପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ଅଵାରକା ହ୍ଯଣ୍ଡଜା ଵା ତେ ହ୍ଯଧର୍ମପ୍ରସୂତଯଃ । ନ ମୂଲଫଲପୁଷ୍ପାଣି ନାର୍ତଵା ଵତ୍ସରାଣି ଚ॥୪୯.

ସେମାନେ ନିମ୍ନ ଜନ୍ମର ଥିଲେ କିମ୍ବା ଡିମ୍ବରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟାୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ମୂଳ, ଫଳ, କିମ୍ବା ଫୁଲ ଥିଲାନି, ଋତୁ ବା ବର୍ଷ ବି ନଥିଲା।

ସର୍ଵକାଲସୁଖଃ କାଲୋ ନାତ୍ଯର୍ଥଂ ଘର୍ମଶୀତତା । କାଲେନ ଗଚ୍ଛତା ତେଷାଂ ଚିତ୍ରା ସିଦ୍ଧିରଜାଯତ॥୪୯.

ସମସ୍ତ ସମୟରେ ସମୟ ଆନନ୍ଦମୟ ଥିଲା, ଅତି ତାପ ବା ଅତି ଶୀତ ନଥିଲା। ସମୟ ବିତିବା ସହିତ ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଅଦ୍ଭୁତ ସିଦ୍ଧି ଦେଖାଦେଲା।

ତତଶ୍ଚ ତେଷାଂ ପୂର୍ଵାହ୍ନେ ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ଚ ଵିତୃପ୍ତତା । ପୁନସ୍ତଥେଚ୍ଛତାଂ ତୃପ୍ତିରନାଯାସେନ ସାଭଵତ୍॥୪୯.

ସେମାନେ ପ୍ରଭାତ ଓ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିଲେ, ସହଜରେ ସେମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ମିଳୁଥିଲା।

ଇଚ୍ଛତାଞ୍ଚ ତଥାଯାସୋ ମନସଃ ସମଜାଯତ । ଅପାଂ ସୌକ୍ଷ୍ମ୍ଯଂ ତତସ୍ତାସାଂ ସିଦ୍ଧିର୍ନାନାରସୋଲ୍ଲସା॥୪୯.

ତଥାପି, ଯେଉଁମାନେ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମନରେ ପ୍ରୟାସ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉଥିଲା। ପରେ, ପାଣିର ସୂକ୍ଷ୍ମତା ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ରସମୟ ସିଦ୍ଧି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।

ସମଜାଯତ ଚୈଵାନ୍ଯା ସର୍ଵକାମପ୍ରଦାଯିନୀ । ଅସଂସ୍କାର୍ଯୈଃ ଶରୀରୈଶ୍ଚ ପ୍ରଜାସ୍ତାଃ ସ୍ଥିରଯୌଵନାଃ॥୪୯.

ପୁଣି ଏକ ନୂତନ ପ୍ରଜା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଦେହ ପବିତ୍ରତା ଆବଶ୍ୟକ ନଥିଲା, ଏବଂ ସେମାନେ ସଦା ଯୁବା ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଥିଲେ।

ତାସାଂ ଵିନା ତୁ ସଂକଲ୍ପଂ ଜାଯନ୍ତେ ମିଥୁନାଃ ପ୍ରଜାଃ । ସମଂ ଜନ୍ମ ଚ ରୂପଞ୍ଚ ମ୍ରିଯନ୍ତେ ଚୈଵ ତାଃ ସମମ୍॥୪୯.

ସେମାନଙ୍କ ମନରେ କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ନଥିଲା, ତଥାପି ଦଳେ ଦଳେ ପିଲା ଜନ୍ମ ନେଉଥିଲେ। ସେମାନେ ସମୟରେ ଜନ୍ମ ନେଉଥିଲେ, ଏକେ ରୂପ ଥିଲା, ଏବଂ ସମୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଥିଲା।