ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ସ୍ଵାହାକାରଂ ସ୍ତନଂ ଦେଵାଃ ପିତରଶ୍ଚ ସ୍ଵଧାମଯମ୍ । ମୁନଯଶ୍ଚ ଵଷଟ୍କାରଂ ଦେଵଭୂତସୁରେତରାଃ ॥ ୨୯.

ଦେବତାମାନେ 'ସ୍ୱାହା' ଷ୍ଟନରୁ, ପିତୃମାନେ 'ସ୍ୱଧା' ଷ୍ଟନରୁ, ଏବଂ ଋଷି, ଦେବତା, ଭୂତ, ଅସୁରମାନେ 'ବଷଟ୍' ଷ୍ଟନରୁ ପିଉନ୍ତି।

ହନ୍ତକାରଂ ମନୁଷ୍ଯାଶ୍ଚ ପିବନ୍ତି ସତତଂ ସ୍ତନମ୍ । ଏଵମାପ୍ଯାଯଯତ୍ଯେଷା ଵତ୍ସ ! ଧେନୁସ୍ତ୍ରଯୀମଯୀ ॥ ୨୯.

ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସଦା 'ହନ୍ତ' ଷ୍ଟନରୁ ପିଉନ୍ତି। ଏଭଳି, ବଛା, ଏହି ତିନୋଟି ବେଦ ରୂପୀ ଗାଈ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରେ।

ତେଷାମୁଚ୍ଛେଦକର୍ତା ଚ ଯୋ ନରୋଽତ୍ଯନ୍ତପାପକୃତ୍ । ସ ତମସ୍ଯାନ୍ଧତାମିସ୍ତ୍ରେ ତାମିସ୍ତ୍ରେ ଚ ନିମଜ୍ଜତି ॥ ୨୯.

ଯିଏ ଏହାକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ଅତି ଦୁଷ୍କର୍ମ କରେ, ସେ ଗଭୀର ଅନ୍ଧକାର ଓ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଏ।

ଯଶ୍ଚେମାଂ ମାନଵୋ ଧେନୁଂ ସ୍ଵୈର୍ଵତ୍ସୈରମରାଦିଭିଃ । ପାଯଯତ୍ଯୁଚିତେ କାଲେ ସ ସ୍ଵର୍ଗାଯୋପପଦ୍ଯତେ ॥ ୨୯.

ଯିଏ ନିଜ ବଛା, ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ ଏହି ଧେନୁକୁ ଠିକ୍ ସମୟରେ ପିଉଅଇଁଥାଏ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।

ତସ୍ମାତ୍ପୁତ୍ର ! ମନୁଷ୍ଯେଣ ଦେଵର୍ଷିପିତୃମାନଵାଃ । ଭୂତାନି ଚାନୁଦିଵସଂ ପୋଷ୍ଯାଣି ସ୍ଵତନୁର୍ଯଥା ॥ ୨୯.

ସେଥିପାଇଁ, ପୁଅ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ନିଜ ଶରୀରକୁ ଯେପରି ଦିନକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି, ସେପରି ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ପୋଷଣ କରିବା ଉଚିତ।

ତସ୍ମାତ୍ସ୍ତ୍ରାତଃ ଶୁଚିର୍ଭୂତ୍ଵା ଦେଵର୍ଷିପିତୃତର୍ପଣମ୍ । ପ୍ରଜାପତେସ୍ତଥୈଵାଦିଭଃ କାଲେ କୁର୍ଯାତ୍ସମାହିତଃ ॥ ୨୯.

ତେଣୁ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ହୋଇ, ମନୁଷ୍ୟ ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ, ପ୍ରଜାପତି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଠିକ୍ ସମୟରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

ସୁମନୋଗନ୍ଧପୁଷ୍ପୈଶ୍ଚ ଦେଵାନଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ମାନଵଃ । ତତୋଽଗ୍ନେସ୍ତର୍ପଣଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଦେଯାଶ୍ଚ ବଲଯସ୍ତଥା ॥ ୨୯.

ସୁଗନ୍ଧ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ପରେ ଅଗ୍ନିକୁ ତର୍ପଣ ଦେବା ଓ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଅଂଶ ଦେବା ଉଚିତ।

ବ୍ରହ୍ମଣେ ଗୃହମଧ୍ଯେ ତୁ ଵିଶ୍ଵେଦେଵେଭ୍ଯ ଏଵ ଚ । ଧନ୍ଵନ୍ତରିଂ ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ପ୍ରାଗୁଦୀଚ୍ଯାଂ ବଲିଂ କ୍ଷିପେତ୍ ॥ ୨୯.

ଘର ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେ ପାଇଁ, ଧନ୍ୱନ୍ତରିଙ୍କ ପାଇଁ ପୂର୍ବ-ଉତ୍ତର କୋଣରେ ବଳି ରଖିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରାଚ୍ଯାଂ ଶକ୍ରାଯ ଯାମ୍ଯାଯାଂ ଯମାଯ ବଲିମାହରେତ୍ । ପ୍ରତୀଚ୍ଯାଂ ଵରୁଣାଯାଥ ସୋମାଯୋତ୍ତରତୋ ବଲିମ୍ ॥ ୨୯.

ପୂର୍ବଦିଗରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ, ଦକ୍ଷିଣରେ ଯମଙ୍କୁ, ପଶ୍ଚିମରେ ବରୁଣଙ୍କୁ, ଉତ୍ତରରେ ସୋମଙ୍କୁ ବଳି ଦେବା ଉଚିତ।

ଦଦ୍ଯାଦ୍ଧାତ୍ରେ ଵିଧାତ୍ରେ ବଲିଂ ଦ୍ଵାରେ ଗୃହସ୍ଯ ତୁ । ଅର୍ଯମ୍ଣେଽଥ ବହିର୍ଦଦ୍ଯାଦ୍ଗୃହେଭ୍ଯଶ୍ଚ ସମନ୍ତତଃ ॥ ୨୯.

ଘର ଦ୍ୱାରରେ ଧାତୃ ଓ ବିଧାତୃଙ୍କୁ ବଳି ଦେବା, ବାହାରେ ଅର୍ୟମାନଙ୍କୁ ଓ ଘର ଚାରିପାଖରେ ଗୃହଦେବତାଙ୍କୁ ବଳି ଦେବା ଉଚିତ।

ନକ୍ତଞ୍ଚରେଭ୍ଯୋ ଭୂତେଭ୍ଯୋ ବଲିମାକାଶତୋ ହରେତ୍ । ପିତୄଣାଂ ନିର୍ଵପେଚ୍ଚୈଵ ଦକ୍ଷିଣାଭିମୁଖସ୍ଥିତଃ ॥ ୨୯.

ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ଭୂତମାନେ ପାଇଁ ଖୋଲା ଆକାଶରେ ବଳି ରଖିବା ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ବଳି ଦେବା ଉଚିତ।

ଗୃହସ୍ଥସ୍ତତ୍ପରୋ ଭୂତ୍ଵା ସୁସମାହିତମାନସଃ । ତତସ୍ତୋଯମୁପାଦାଯ ତେଷ୍ଵେଵାଚମନାଯ ଵୈ ॥ ୨୯.

ଗୃହସ୍ଥ ମନୁଷ୍ୟ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ମନ ଲଗାଇ ଏବଂ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ, ପରେ ସେମାନଙ୍କର ଆଚମନ ପାଇଁ ପାଣି ନେବା ଉଚିତ।

ସ୍ଥାନେଷୁ ନିକ୍ଷିପେତ୍ପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତାସ୍ତା ଉଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଦେଵତାଃ । ଏଵଂ ଗୃହବଲିଂ କୃତ୍ଵା ଗୃହେ ହୃହପତିଃ ଶୁଚିଃ ॥ ୨୯.

ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସ୍ଥାନରେ ଉଚିତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ବଳି ରଖିବା ଉଚିତ। ଏପରି ଗୃହବଳି କରି ଗୃହସ୍ଥ ଶୁଦ୍ଧ ରହନ୍ତି।

ଆପ୍ଯାଯନାଯ ଭୂତାନାଂ କୁର୍ଯାଦୁତ୍ସର୍ଗମାଦରାତ୍ । ଶ୍ଵଭ୍ଯଶ୍ଚ ଶ୍ଵପଚେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଵଯୋଭ୍ଯଶ୍ଚାଵପେଦ୍ଭୁଵି ॥ ୨୯.

ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ ପାଇଁ ପୋଷଣ ନିମିତ୍ତେ ସମ୍ମାନ ସହିତ ବଳି ଦେବା ଓ କୁକୁର, ଚଣ୍ଡାଳ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ପାଇଁ ଭୂମିରେ ଖାଦ୍ୟ ଛିଟିବା ଉଚିତ।

ଵୈଶ୍ଵଦେଵଂ ହି ନାମୈତତ୍ସାଯଂ ପ୍ରାତରୁଦାହୃତମ୍ । ଆଚମ୍ଯ ଚ ତତଃ କୁର୍ଯାତ୍ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଦ୍ଵାରାଵଲୋକନମ୍ ॥ ୨୯.

ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ 'ୱୈଶ୍ୱଦେବ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାତରେ କରାଯାଏ। ପରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ୱାର ଦେଖିବା ଉଚିତ।

ମୁହୂର୍ତସ୍ଯାଷ୍ଟମଂ ଭାଗମୁଦୀକ୍ଷ୍ଯୋଽପ୍ଯତିଥିର୍ଭଵେତ୍ । ଅତିଥିଂ ତତ୍ର ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତମନ୍ନାଦ୍ଯେନୋଦକେନ ଚ ॥ ୨୯.

ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତର ଅଷ୍ଟମ ଭାଗ ଦେଖିବା ଉଚିତ; ଯଦି କୌଣସି ଅତିଥି ଆସନ୍ତି, ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାଣି ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।

ସମ୍ପୂଜଯେଦ୍ଯଥାଶକ୍ତି ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପାଦିଭିସ୍ତଥା । ନ ମିତ୍ରମତିଥିଂ କୁର୍ଯାନ୍ନୈକଗ୍ରାମନିଵାସିନମ୍ ॥ ୨୯.

ଯେତେକି ସମ୍ଭବ, ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅତିଥିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ବନ୍ଧୁ କିମ୍ବା ଏକେ ଗାଁର ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ କଦାପି ଅତିଥି ଭାବେ ଦେଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ଅଜ୍ଞାତକୁଲନାମାନଂ ତତ୍କାଲସମୁପସ୍ଥିତମ୍ । ବୁଭୁକ୍ଷୁମାଗତଂ ଶ୍ରାନ୍ତଂ ଯାଚମାନମକିଞ୍ଚନମ୍ ॥ ୨୯.

ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର ବଂଶ ବା ନାମ ଅଜଣା, ସେ ସମୟରେ ଆସିଥିବା, ଭୋକା, କ୍ଲାନ୍ତ, ମାଗୁଥିବା ଏବଂ କିଛି ନଥିବା ଲୋକ—

ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ପ୍ରାହୁରତିଥିଂ ସ ପୂଜ୍ଯଃ ଶକ୍ତିତୋ ବୁଧୈଃ । ନ ପୃଚ୍ଛେଦ୍ଗୋତ୍ରଚରଣଂ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଞ୍ଚାପି ପଣ୍ଡିତଃ ॥ ୨୯.

ଏପରି ଲୋକଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତିଥି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ସେଉଁଠି ଯେତେପରି ଶକ୍ତି ଥାଏ, ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ। ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ ତାଙ୍କର ବଂଶ, ଗୋତ୍ର ବା ପାଠ ନେଇ ପଚାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଶୋଭନାଶୋଭନାକାରଂ ତଂ ମନ୍ଯେତ ପ୍ରଜାପତିମ୍ । ଅନିତ୍ଯଂ ହି ସ୍ଥିତୋ ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାଦତିଥିରୁଚ୍ଯତେ ॥ ୨୯.

ସେ ଦେଖିବାକୁ ଭଲ ବା ଖରାପ ଯେପରି ହେଉ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଜାପତି ବୋଲି ମନେ କରିବା ଉଚିତ। କାରଣ, ଅତିଥି ନାମ ତାଙ୍କର ଅସ୍ଥାୟୀ ଥିବା ପାଇଁ।

ତସ୍ମିଂସ୍ତୃପ୍ତେ ନୃଯଜ୍ଞୋତ୍ଥାଦୃଣାନ୍ମୁଚ୍ଯେଦ୍ଗୃହାଶ୍ରମୀ । ତସ୍ମାଦଦତ୍ତ୍ଵା ଯୋ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ସ୍ଵଯଂ କିଲ୍ଵିଷଭୁଙ୍ନରଃ ॥ ୨୯.

ଯେତେବେଳେ ଅତିଥି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ଗୃହସ୍ଥ ମାନବ ଯଜ୍ଞର ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଲୋକ ଦେଇନାହିଁ ଖାଏ, ସେ ନିଜେ ପାପ ଭୋଗ କରେ।

ସ ପାପଂ କେଵଲଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ପୁରୀଷଞ୍ଚାନ୍ଯଜନ୍ମନି । ଅତିଥିର୍ଯସ୍ଯ ଭଗ୍ନାଶୋ ଗୃହାତ୍ପ୍ରତିନିଵର୍ତତେ ॥ ୨୯.

ଯଦି ଅତିଥି ଆଶା ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଘରୁ ଫେରିଯାନ୍ତି, ତେବେ ଗୃହସ୍ଥ ପାପ ଭୋଗ କରେ, ପରଜନ୍ମରେ ମଳ ଭୋଗ କରିବ।

ସ ଦତ୍ତ୍ଵା ଦୁଷ୍କୃତଂ ତସ୍ମୈ ପୁଣ୍ଯମାଦାଯ ଗଚ୍ଛତି । ଅପ୍ଯମ୍ବୁଶାକଦାନେନ ଯଦ୍ଵାପ୍ଯଶ୍ନାତି ସ ସ୍ଵଯମ୍ ॥ ୨୯.

ଅତିଥିକୁ ଜଳ ବା ଶାକ ଦେଲେ, ଯେତେ ନିଷ୍ଠାରେ ଦିଏ, ସେ ପୁଣ୍ୟ ଅତିଥି ନେଇଯାଏ, ଗୃହସ୍ଥ ପାଖରେ ପାପ ରହିଯାଏ।

ପୂଜଯେତ୍ତୁ ନରଃ ଶକ୍ତ୍ଯା ତେନୈଵାତିଥିମାଦରାତ୍ । କୁର୍ଯାଚ୍ଚାହରହଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧମନ୍ନାଦ୍ଯେନୋଦକେନ ଚ ॥ ୨୯.

ସେଉଁଠି ଯେତେପରି ଶକ୍ତି ଥାଏ, ମନୁଷ୍ୟ ଅତିଥିକୁ ଆଦର ସହିତ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଭାବେ ଦିନେ ଦିନେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାଣି ଦେଇ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।

ପିତୄନୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଵିପ୍ରାଂଶ୍ଚ ଭୋଜଯେଦ୍ଵିପ୍ରମେଵ ଵା । ଅନ୍ନସ୍ଯାଗ୍ରଂ ତଦୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯୋପପାଦଯେତ୍ ॥ ୨୯.

ପିତୃମାନେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଭୋଜନ କରାଯିବା ଉଚିତ, କିମ୍ବା ଅତିକମରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ମଧ୍ୟ। ଖାଦ୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଂଶ ପ୍ରଥମେ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦେବା ଉଚିତ।

ଭିକ୍ଷାଞ୍ଚ ଯାଚତାଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ପରିଵ୍ରାଡ୍ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣାମ୍ । ଗ୍ରାସପ୍ରମାଣା ଭିକ୍ଷା ସ୍ଯାଦଗ୍ରଂ ଗ୍ରାସଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ ॥ ୨୯.

ଯେଉଁମାନେ ଭିକ୍ଷା ମାଗନ୍ତି, ପରିବ୍ରାଜକ ବା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ସେମାନେ ପାଇଁ ଭିକ୍ଷା ଦେବା ଉଚିତ। ଭିକ୍ଷାର ମାପ ହେଉଛି ଚାରି ମୁଠି, ଏବଂ ପ୍ରଥମ ଅଂଶ ଦେବା ଉଚିତ।

ଅଗ୍ରଂ ଚତୁର୍ଗୁଣଂ ପ୍ରାହୁର୍ହନ୍ତକାରଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ଭୋଜନଂ ହନ୍ତକାରଂ ଵା ଅଗ୍ରଂ ଭିକ୍ଷାମଥାପି ଵା ॥ ୨୯.

ଦ୍ୱିଜମାନେ କହନ୍ତି, ପ୍ରଥମ ଅଂଶ ଚାରିଗୁଣା ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଯେଉଁଠି ଭୋଜନ ବା ଭିକ୍ଷା ଦିଆଯାଏ, ପ୍ରଥମ ଅଂଶ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଅଦତ୍ତ୍ଵା ତୁ ନ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ଯଥାଵିଭଵମାତ୍ମନଃ । ପୂଜଯିତ୍ଵାତିଥୀନିଷ୍ଟାନ୍ ଜ୍ଞାତୀନ୍ ବନ୍ଧୂଂସ୍ତଥାର୍ଥିନଃ ॥ ୨୯.

ଅତିଥି, ଗୃହଦେବତା, ଜଣା-ଅଜଣା, ବନ୍ଧୁ ବା ମାଗୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି ଦେଇନାହିଁ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଦେଇନାହିଁ, ତେବେ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଵିକଲାନ୍ ବାଲଵୃଦ୍ଧାଂଶ୍ଚ ଭୋଜଯେଚ୍ଚାତୁରାଂସ୍ତଥା । ଵାଞ୍ଛତେ କ୍ଷୁତ୍ପରୀତାତ୍ମା ଯଚ୍ଚାନ୍ଯୋଽନ୍ନମକିଞ୍ଚନଃ ॥ ୨୯.

ଅସହାୟ, ପିଲା, ବୃଦ୍ଧ ଓ ଚତୁର୍ ଲୋକମାନେ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଭୋକରେ ଅତିଷ୍ଠିତ ଏବଂ କିଛି ନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଚାହିଲେ ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ।