ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ମତ୍ପ୍ରସାଦପରୌ ପ୍ରୀତ୍ଯା ଶାପିତୌ ହୃଦଯେନ ମେ । ତତଃ ସ୍ନେହାର୍ଦ୍ରଵଦନୌ ତାଵୁଭୌ ନାଗନନ୍ଦନୌ ॥ ୨୩.

"ମୋର ଦୟା ଓ ସ୍ନେହରେ, ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମୋ ହୃଦୟରେ ବନ୍ଧା।" ଏପରେ, ସ୍ନେହରେ ଭିଜା ମୁହଁ ନେଇ, ନାଗପତିଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ—

ଊଚତୁର୍ନୃପତେଃ ପୁତ୍ରଂ କିଞ୍ଚିତ୍ପ୍ରଣଯକୋପିତୌ । ଋତଧ୍ଵଜ ! ନ ସନ୍ଦେହୋ ଯଥୈଵାହ ଭଵାନିଦମ୍ ॥ ୨୩.

ସେମାନେ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ କିଛି ସ୍ନେହ ଓ ମାନ କରି କହିଲେ, "ଋତଧ୍ୱଜ, ଯେପରି ତୁମେ କହିଛ, ସେଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।"

ତଥୈଵ ଚାସ୍ମନ୍ମନସି ନାତ୍ର ଚିନ୍ତ୍ଯମତୋଽନ୍ଯଥା । କିନ୍ତ୍ଵାଵଯୋଃ ସ୍ଵଯଂ ପିତ୍ରା ପ୍ରୋକ୍ତମେତନ୍ମହାତ୍ମନା ॥ ୨୩.

"ଏହିଭଳି ଆମ ମନରେ ଅଛି, ଅନ୍ୟ କିଛି ଚିନ୍ତା ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଏହି କଥା ଆମ ପିତା, ମହାତ୍ମା, ନିଜେ କହିଥିଲେ।"

ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ କୁଵଲଯାଶ୍ଵଂ ତମିଚ୍ଛାମୀତି ପୁନଃ ପୁନଃ । ତତଃ କୁଵଲଯାଶ୍ଵୋଽସୌ ସମୁତ୍ଥାଯ ଵରାସନାତ୍ । ଯଥାହ ତାତେତି ଵଦନ୍ ପ୍ରଣାମମକରୋଦ୍ଭୁଵି ॥ ୨୩.

ସେ ପୁନିପୁନି କହିଲେ, 'ମୁଁ କୁବଳୟାଶ୍ୱଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ।' ତାପରେ କୁବଳୟାଶ୍ୱ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଆସନରୁ ଉଠି, 'ଯେପରି ଆପଣ ଆଦେଶ ଦେଉଛନ୍ତି, ବାପା,' ବୋଲି କହି, ଭୂମିରେ ଶିର ନମାଇଲେ।

କୁଵଲଯାଶ୍ଵ ଉଵାଚ ଧନ୍ଯୋଽହମତିପୁଣ୍ଯୋଽହଂ କୋଽନ୍ଯୋଽସ୍ତି ସଦୃଶୋ ମଯା । ଯତ୍ତାତୋ ମାମଭିଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ କରୋତି ପ୍ରଵଣଂ ମନଃ ॥ ୨୩.

କୁବଳୟାଶ୍ୱ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୁଁ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ—ମୋ ପିତା ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଏତେ ଆଗ୍ରହ କରୁଛନ୍ତି, ଏହି ଭାଗ୍ୟ ଆଉ କାହାରି ଅଛି?'

ତଦୁତ୍ତିଷ୍ଠତ ଗଚ୍ଛାମସ୍ତାତାଜ୍ଞାଂ କ୍ଷଣମପ୍ଯହମ୍ । ନାତିକ୍ରାନ୍ତୁମିହେଚ୍ଛାମି ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ତସ୍ଯ ଶପାମ୍ଯହମ୍ ॥ ୨୩.

'ଚଳ, ଆମେ ଚଳିବା। ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶ ପୂରଣ କରିବାରେ ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ବିଳମ୍ବ କରିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ। ମୁଁ ମୋ ପାଦରେ ଶପଥ କରୁଛି।'

ଜଡ ଉଵାଚ ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଯଯୌ ସୋଽଥ ସହ ତାଭ୍ଯାଂ ନୃପାତ୍ମଜଃ । ପ୍ରାପ୍ତଶ୍ଚ ଗୋମତୀଂ ପୁଣ୍ଯାଂ ନିର୍ଗମ୍ଯ ନଗରାଦ୍ବହିଃ ॥ ୨୩.

ଯଡ କହିଲେ: ଏଭଳି କହି, ରାଜପୁତ୍ର ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ, ଏବଂ ସହର ଛାଡ଼ି ପବିତ୍ର ଗୋମତୀ ନଦୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

ତନ୍ମଧ୍ଯେନ ଯଯୁସ୍ତେ ଵେ ନାଗେନ୍ଦ୍ରନୃପନନ୍ଦନାଃ । ମେନେ ଚ ରାଜପୁତ୍ରୋଽସୌ ପାରେ ତସ୍ଯାସ୍ତଯୋର୍ଗୃହମ୍ ॥ ୨୩.

ସେ ନାଗରାଜଙ୍କ ପୁଅମାନେ ନଦୀର ମଧ୍ୟ ଦିଆରେ ଯାଇଥିଲେ, ଏବଂ ରାଜପୁତ୍ର ଭାବିଲେ ତାଙ୍କର ଘର ନଦୀର ପାରେ ଅଛି।

ତତଶ୍ଚାକୃଷ୍ଯ ପାତାଲଂ ତାଭ୍ଯାଂ ନୀତୋ ନୃପାତ୍ମଜଃ । ପାତାଲେ ଦଦୃଶେ ଚୋଭୌ ସ ପନ୍ନଗକୁମାରକୌ ॥ ୨୩.

ତାପରେ, ସେ ଦୁଇଜଣ ତାଙ୍କୁ ତଳପାତାଳକୁ ଆଣିଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ରାଜପୁତ୍ର ଦୁଇଜଣ ପନ୍ନଗକୁମାରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

ଫଣାମଣିକୃତୋଦ୍ଯୋତୌ ଵ୍ଯକ୍ତସ୍ଵସ୍ତିକଲକ୍ଷଣୌ । ଵିଲୋକ୍ଯ ତୌ ସୁରୂପାଙ୍ଗୌ ଵିସ୍ମଯୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଲୋଚନଃ ॥ ୨୩.

ତାଙ୍କ ଫଣାରେ ମଣି ଚମକୁଥିଲା, ସ୍ପଷ୍ଟ ସ୍ୱସ୍ତିକ ଚିହ୍ନ ଥିଲା; ସେମାନଙ୍କ ଶୁଭ୍ର ଆକୃତି ଦେଖି, ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ବଡ଼ ହୋଇଗଲା।

ଵିହସ୍ଯ ଚାବ୍ରଵୀତ୍ପ୍ରେମ୍ଣା ସାଧୁ ଭୋ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମୌ । କଥଯାମାସତୁସ୍ତୌ ଚ ପିତରଂ ପନ୍ନଗେଶ୍ଵରମ୍ ॥ ୨୩.

ସେ ହସି ଭଲପାଇବା ସହ କହିଲେ, 'ବଡ଼ ଭଲ କଲା, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ!' ଏବଂ ସେ ଦୁଇଜଣ ତାଙ୍କ ପିତା ପନ୍ନଗେଶ୍ୱର ବିଷୟରେ କଥା ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ।

ଶାନ୍ତମଶ୍ଵତରଂ ନାମ ମାନନୀଯଂ ଦିଵୌକସାମ୍ । ରମଣୀଯଂ ତତୋଽପସ୍ଯତ୍ପାତାଲଂ ସ ନୃପାତ୍ମଜଃ ॥ ୨୩.

ସେଠାରେ ସେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗରିମାମୟ ଆଶ୍ୱତରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ତାପରେ ରାଜପୁତ୍ର ସୁନ୍ଦର ପାତାଳ ଦେଖିଲେ।

କୁମାରୈସ୍ତରୁଣୈର୍ଵୃଦ୍ଧୈରୁରଗୈରୁପଶୋଭିତମ୍ । ତଥୈଵ ନାଗକନ୍ଯାଭିଃ କ୍ରୀଡନ୍ତୀଭିରିତସ୍ତତଃ ॥ ୨୩.

ସେଠାରେ ତରୁଣ ଓ ବୃଦ୍ଧ ନାଗପୁଅମାନେ ରହିଥିଲେ, ଏବଂ ଏଭଳି ନାଗକନ୍ୟାମାନେ ଏଠୁ ସେଠୁ ଖେଳୁଥିଲେ।

ଚାରୁକୁଣ୍ଡଲହାରାଭିସ୍ତାରାଭିର୍ଗଗନଂ ଯଥା । ଗୀତଶବ୍ଦୈସ୍ତଥାନ୍ଯତ୍ର ଵୀଣାଵେଣୁସ୍ଵନାନୁଗୈଃ ॥ ୨୩.

ସେମାନଙ୍କ ରୂପ ଚମକୁଥିଲା ସୁନ୍ଦର କୁଣ୍ଡଳ ଓ ମାଳାରେ, ଆକାଶର ତାରାମାନେ ପରି; ଅନ୍ୟଏଠି ଗୀତ ଶବ୍ଦ ବାଜୁଥିଲା, ବୀଣା ଓ ବାଁଶୀର ସ୍ୱର ସହିତ।

ମୃଦଙ୍ଗପଣଵାତୋଦ୍ଯଂ ହାରିଵେଶ୍ମଶତାକୁଲମ୍ । ଵୀକ୍ଷମାଣଃ ସ ପାତାଲଂ ଯଯୌ ଶତ୍ରୁଜିତଃ ସୁତଃ ॥ ୨୩.

ନାଗମାନେ ଥିବା ଘରଗୁଡ଼ିକ ମୃଦଙ୍ଗ ଓ ପଣବ ରବେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; ଶତ୍ରୁଜିତଙ୍କ ପୁଅ ପାତାଳ ଦେଖିଦେଖି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲେ।

ସହ ତାଭ୍ଯାମଭୀଷ୍ଟାଭ୍ଯାଂ ପନ୍ନଗାଭ୍ଯାମରିନ୍ଦମଃ । ତତଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ତେ ସର୍ଵେ ନାଗରାଜନିଵେଶନମ୍ ॥ ୨୩.

ସେ ଦୁଇଜଣ ପ୍ରିୟ ପନ୍ନଗଙ୍କ ସହ ଶତ୍ରୁମାରି ରାଜପୁତ୍ର ସମସ୍ତେ ନାଗରାଜଙ୍କ ରାଜମହଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ଦଦୃଶୁସ୍ତେ ମହାତ୍ମାନମୁରଗାଧିପତିଂ ସ୍ଥିତମ୍ । ଦିଵ୍ଯମାଲ୍ଯାମ୍ବରଧରଂ ମଣିକୁଣ୍ଡଲଭୂଷଣମ୍ ॥ ୨୩.

ସେଠାରେ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ମହାତ୍ମା ଉରଗାଧିପତିଙ୍କୁ, ଯିଏ ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ମଣି କୁଣ୍ଡଳ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।

ସ୍ଵଚ୍ଛମୁକ୍ତାଫଲଲତାହାରିହାରୋପଶୋଭିତମ୍ । କେଯୂରିଣଂ ମହାଭାଗମାସନେ ସର୍ଵକାଞ୍ଚନେ ॥ ୨୩.

ସେ ପ୍ରଭାମୟ ଥିଲେ ସ୍ୱଚ୍ଛ ମୁକ୍ତା ଲତା ମାଳାରେ, କେୟୂର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ମହାମାନ୍ୟ ଥିଲେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆସନରେ ବସିଥିଲେ।

ମଣିଵିଦ୍ରୁମଵୈଦୂର୍ଯଜାଲାନ୍ତରିତରୂପକେ । ସ ତାଭ୍ଯାଂ ଦର୍ଶିତସ୍ତସ୍ଯ ତାତୋଽସ୍ମାକମସାଵିତି ॥ ୨୩.

ତାଙ୍କ ଦେହ ମଣି, ପାଗ, ବୈଦୂର୍ୟ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା; ସେ ଦୁଇଜଣ କୁହିଲେ, 'ଏହିଏ ଆମ ପିତା।'

ଵୀରଃ କୁଵଲଯାଶ୍ଵୋଽଯଂ ପିତ୍ରେ ଚାସୌ ନିଵେଦିତଃ । ତତୋ ନନାମ ଚରଣୌ ନାଗେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଋତଧ୍ଵଜଃ ॥ ୨୩.

ଏହି ବୀର କୁବଳୟାଶ୍ୱ, ତାଙ୍କୁ ସେମାନେ ପିତାଙ୍କୁ ପରିଚୟ କରାଇଲେ; ତାପରେ ଋତଧ୍ୱଜ ନାଗରାଜଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ନମସ୍କାର କଲେ।

ତମୁତ୍ଥାପ୍ଯ ବଲାଦ୍ଗାଢଂ ନାଗେନ୍ଦ୍ରଃ ପରିଷସ୍ଵଜେ । ମୂର୍ଧ୍ନି ଚୈନମୁପାଘ୍ରାଯ ଚିରଂ ଜୀଵେତ୍ଯୁଵାଚ ସଃ ॥ ୨୩.

ନାଗରାଜ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ଜୋରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ମୁଣ୍ଡରେ ଘ୍ରାଣ କରି, 'ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ହେଉ,' ବୋଲି ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ।

ନିହତାମିତ୍ରଵର୍ଗଶ୍ଚ ପିତ୍ରୋଃ ସୁଶ୍ରୂଷଣଂ କୁରୁ । ଵତ୍ସ ! ଧନ୍ଯସ୍ଯ କଥ୍ଯନ୍ତେ ପରୋକ୍ଷସ୍ଯାପି ତେ ଗୁଣାଃ ॥ ୨୩.

ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ହରାଇ, ତୁମେ ତମ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ସେବା କର, ପୁଅ! ଧନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କର ଗୁଣ ତାଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ କହନ୍ତି।

ଭଵତୋ ମମ ପୁତ୍ରାଭ୍ଯାମସାମାନ୍ଯା ନିଵେଦିତାଃ । ତ୍ଵମେଵାନେନ ଵର୍ଧେଥା ମନୋଵାକ୍କାଯଚେଷ୍ଟିତୈଃ ॥ ୨୩.

ତୁମେ ଓ ମୋ ପୁଅମାନେ ଅସାଧାରଣ ଗୁଣ ଦେଖାଇଛ; ଏହି ଗୁଣ ଭାବନା, କଥା ଓ କାମରେ ତୁମେ ଆଉ ବଢ଼ିବା।

ଜୀଵିତଂ ଗୁଣିନଃ ଶ୍ଲାଘ୍ଯଂ ଜୀଵନ୍ନେଵ ମୃତୋଽଗୁଣଃ । ଗୁଣଵାନ୍ନିର୍ଵୃତିଂ ପିତ୍ରୋଃ ଶତ୍ରୁଣାଂ ହୃଦଯଜ୍ଵରମ୍ ॥ ୨୩.

ଗୁଣୀ ଲୋକଙ୍କର ଜୀବନ ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ; ଯେଉଁଠାରେ ଗୁଣ ନାହିଁ, ସେ ଜୀବନ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୃତ ଭଳି। ଗୁଣୀ ପୁଅ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ଶତ୍ରୁମାନେର ହୃଦୟକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାଏ।

କରୋତ୍ଯାତ୍ମହିତଂ କୁର୍ଵନ୍ ଵିଶ୍ଵାସଞ୍ଚ ମହାଜନେ । ଦେଵତାଃ ପିତରୋ ଵିପ୍ରା ମିତ୍ରାର୍ଥିଵିକଲାଦଯଃ ॥ ୨୩.

ଯେଉଁଠି ନିଜ ଭଲ କାମ କରି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଭରସା ଜିତେ, ସେ ଦେବତା, ପିତୃ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବନ୍ଧୁ, ଆଶା କରୁଥିବା ଓ ଦୁଃଖିତ ଲୋକଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ।

ବାନ୍ଧଵାଶ୍ଚ ତଥେଚ୍ଛନ୍ତି ଜୀଵିତଂ ଗୁଣିନଶ୍ଚିରମ୍ । ପରିଵାଦନିଵୃତ୍ତାନାଂ ଦୁର୍ଗତେଷୁ ଦଯାଵତାମ୍ । ଗୁଣିନାଂ ସଫଲଂ ଜନ୍ମ ସଂଶ୍ରିତାନାଂ ଵିପଦ୍ଗତୈଃ ॥ ୨୩.

ଗୁଣୀ ଲୋକଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ପାଇଁ ବନ୍ଧୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଅପବାଦ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ଦୟା କରନ୍ତି—ଏମିତି ଗୁଣୀ ଲୋକଙ୍କର ଜନ୍ମ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିବା ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଫଳଦାୟକ।

ଜଡ ଉଵାଚ ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ତଂ ଵୀରଂ ପୁତ୍ରାଵିଦମଥାବ୍ରଵୀତ୍ । ପୂଜାଂ କୁଵଲଯାଶ୍ଵସ୍ଯ କର୍ତୁକାମୋ ଭୁଜଙ୍ଗମଃ ॥ ୨୩.

ଜଡ଼ କହିଲେ—ଏଭଳି କହି ସେ ଶୂର ପୁଅଙ୍କୁ ପୁନି କହିଲେ; କାରଣ ସେ ସର୍ପ କୁବଳୟାଶ୍ୱଙ୍କ ପୂଜା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ।

ସ୍ନାନାଦିକକ୍ରମଂ କୃତ୍ଵା ସର୍ଵମେଵ ଯଥାକ୍ରମମ୍ । ମଧୁପାନାଦିସମ୍ଭୋଗମାହାରଞ୍ଚ ଯଥେପ୍ସିତମ୍ ॥ ୨୩.

ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରମ ଠିକ୍ ଭାବେ କରି, ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ମଧୁପାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କଲେ, ଖାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କଲେ।

ତତଃ କୁଵଲଯାଶ୍ଵେନ ହୃଦଯୋତ୍ସଵଭୂତଯା । କଥଯା ସ୍ଵଲ୍ପକଂ କାଲଂ ସ୍ଥାସ୍ଯାମୋ ହୃଷ୍ଟଚେତସଃ ॥ ୨୩.

ତାପରେ କୁବଳୟାଶ୍ୱଙ୍କ ସହ ହୃଦୟରେ ଉଲ୍ଲାସ ଭରିଥିବା କଥାବାର୍ତ୍ତା କରି, ସେମାନେ କିଛି ସମୟ ଖୁସିରେ ରହିଲେ।