ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ଋତଧ୍ଵଜେନ ସହିତୌ ଚିକ୍ରୀଡାତେଽମରାଵିଵ । ଏକଦା ତୁ ସୁତୌ ପ୍ରାହ ନାଗରାଜୋ ମୁଦାନ୍ଵିତଃ ॥ ୨୩.

ଋତଧ୍ୱଜଙ୍କ ସହିତ ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପରି ଖେଳୁଥିଲେ। ଏକଦିନ ନାଗରାଜ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନୋଁକୁ କହିଲେ।

ଯନ୍ମଯା ପୂର୍ଵମୁକ୍ତନ୍ତୁ କ୍ରିଯତେ କିଂ ନ ତତ୍ତଥା । ସ ରାଜପୁତ୍ରୋ ଯୁଵଯୋରୁପକାରୀ ମମାନ୍ତିକମ୍ ॥ ୨୩.

"ମୁଁ ପୂର୍ବେ ଯାହା କହିଥିଲି, ସେ କାହିଁକି କରାଯାଉନାହିଁ? ସେ ରାଜପୁତ୍ର, ତୁମମାନେଙ୍କ ଉପକାରୀ, ତାଙ୍କୁ ମୋ ପାଖକୁ ଆଣିବା ଉଚିତ।"

କସ୍ମାନ୍ନାନୀଯତେ ଵତ୍ସାଵୁପକାରାଯ ମାନଦଃ । ଏଵମୁକ୍ତୌ ତତସ୍ତେନ ପିତ୍ରା ସ୍ନେହଵତା ତୁ ତୌ ॥ ୨୩.

"ମୋ ପ୍ରିୟ ପୁଅମାନେ, ଉପକାର ପାଇଁ ମାନଦାତା ସେ ରାଜପୁତ୍ର କାହିଁକି ଆଣାଯାଉନାହିଁ?" ଏଭଳି ମମତାରେ ପିତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ—

ଗତ୍ଵା ତସ୍ଯ ପୁରଂ ସଖ୍ଯୂ ରେମାତେ ତେନ ଧୀମତା । ତତଃ କୁଵଲଯାଶ୍ଵଂ ତୌ କୃତ୍ଵା କିଞ୍ଚିତ୍କଥାନ୍ତରମ୍ ॥ ୨୩.

ସେ ରାଜଧାନୀକୁ ଯାଇ, ସେ ଧୀର ରାଜପୁତ୍ର ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱରେ ଖୁସିରେ ରହିଲେ। ପରେ କୁବଳୟାଶ୍ୱ ସହ କିଛି ଆଲୋଚନା କରି—

ଅବ୍ରୂତାଂ ପ୍ରଣଯୋପେତଂ ସ୍ଵଗେହଗମନଂ ପ୍ରତି । ତାଵାହ ନୃପପୁତ୍ରୋଽସୌ ନନ୍ଵିଦଂ ଭଵତୋର୍ଗୃହମ୍ ॥ ୨୩.

ସେମାନେ ସ୍ନେହରେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିବା କଥା କହିଲେ। କିନ୍ତୁ ରାଜପୁତ୍ର କହିଲେ, "ଏହି ଘର କଣ ତୁମମାନେଙ୍କ ନୁହେଁ କି?"

ଧନଵାହନଵସ୍ତ୍ରାଦି ଯନ୍ମଦୀଯଂ ତଦେଵ ଵାମ୍ । ଯତ୍ତୁ ଵାଂ ଵାଞ୍ଛିତଂ ଦାତୁଂ ଧନଂ ରତ୍ନମଥାପି ଵା ॥ ୨୩.

"ମୋ ସମସ୍ତ ଧନ, ଯାନ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସବୁ ତୁମମାନେଙ୍କ। ତୁମେ ଯେଉଁ ଧନ, ରତ୍ନ କିମ୍ବା ଯାହା ଚାହଁ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଦେଉଛି।"

ତଦ୍ଦୀଯତାଂ ଦ୍ଵିଜସୁତୌ ଯଦି ଵାଂ ପ୍ରଣଯୋ ମଯି । ଏତାଵତାହଂ ଦୈଵେନ ଵଞ୍ଚିତୋଽସ୍ମି ଦୁରାତ୍ମନା ॥ ୨୩.

"ଯଦି ତୁମମାନେ ମୋତେ ସ୍ନେହ କର, ଏହି ସବୁ ତୁମେ ନେଉ। ଏଠିରେ ମୁଁ ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଠକାଯାଇଛି, ଦୁଷ୍ଟ ଭାଗ୍ୟ।"

ଯଦ୍ଭଵଦ୍ଭ୍ଯାଂ ମମତ୍ଵଂ ନୋ ମଦୀଯେ କ୍ରିଯତେ ଗୃହେ । ଯଦି ଵାଂ ମତ୍ପ୍ରିଯଂ କାର୍ଯମନୁଗ୍ରାହ୍ଯୋଽସ୍ମି ଵାଂ ଯଦି ॥ ୨୩.

"ତୁମେ ମୋ ଘରକୁ ନିଜ ଘର ଭାବେ ଦେଖୁନାହାଁ। ଯଦି ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କ ପ୍ରିୟ, କିମ୍ବା ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କ ଦୟାର ଯୋଗ୍ୟ—"

ତଦ୍ଧନେ ମମ ଗେହେ ଚ ମମତ୍ଵମନୁକଲ୍ପ୍ଯତାମ୍ । ଯୁଵଯୋର୍ଯନ୍ମଦୀଯଂ ତନ୍ମାମକଂ ଯୁଵଯୋଃ ସ୍ଵକମ୍ ॥ ୨୩.

"ତେବେ ମୋ ଧନ ଓ ଘରକୁ ତୁମେ ନିଜର ଭାବେ ଗଣନ୍ତୁ। ମୋ ଯାହା ଅଛି, ସେ ତୁମର; ତୁମର ଯାହା ଅଛି, ସେ ମୋର।"

ଏତତ୍ସତ୍ଯଂ ଵିଜାନୀତଂ ଯୁଵାଂ ପ୍ରାଣା ବହିଶ୍ଚରାଃ । ପୁନର୍ନୈଵଂ ଵିଭିନ୍ନାର୍ଥଂ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମୌ ॥ ୨୩.

"ଏହି କଥାକୁ ସତ୍ୟ ଭାବେ ଜାଣ; ତୁମେ ମୋ ପ୍ରାଣ ସମାନ। ପୁଣି କେବେ ଏଭଳି ବିଚ୍ଛିନ୍ନତାର କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।"

ମତ୍ପ୍ରସାଦପରୌ ପ୍ରୀତ୍ଯା ଶାପିତୌ ହୃଦଯେନ ମେ । ତତଃ ସ୍ନେହାର୍ଦ୍ରଵଦନୌ ତାଵୁଭୌ ନାଗନନ୍ଦନୌ ॥ ୨୩.

"ମୋର ଦୟା ଓ ସ୍ନେହରେ, ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମୋ ହୃଦୟରେ ବନ୍ଧା।" ଏପରେ, ସ୍ନେହରେ ଭିଜା ମୁହଁ ନେଇ, ନାଗପତିଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ—

ଊଚତୁର୍ନୃପତେଃ ପୁତ୍ରଂ କିଞ୍ଚିତ୍ପ୍ରଣଯକୋପିତୌ । ଋତଧ୍ଵଜ ! ନ ସନ୍ଦେହୋ ଯଥୈଵାହ ଭଵାନିଦମ୍ ॥ ୨୩.

ସେମାନେ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ କିଛି ସ୍ନେହ ଓ ମାନ କରି କହିଲେ, "ଋତଧ୍ୱଜ, ଯେପରି ତୁମେ କହିଛ, ସେଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।"

ତଥୈଵ ଚାସ୍ମନ୍ମନସି ନାତ୍ର ଚିନ୍ତ୍ଯମତୋଽନ୍ଯଥା । କିନ୍ତ୍ଵାଵଯୋଃ ସ୍ଵଯଂ ପିତ୍ରା ପ୍ରୋକ୍ତମେତନ୍ମହାତ୍ମନା ॥ ୨୩.

"ଏହିଭଳି ଆମ ମନରେ ଅଛି, ଅନ୍ୟ କିଛି ଚିନ୍ତା ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଏହି କଥା ଆମ ପିତା, ମହାତ୍ମା, ନିଜେ କହିଥିଲେ।"

ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ କୁଵଲଯାଶ୍ଵଂ ତମିଚ୍ଛାମୀତି ପୁନଃ ପୁନଃ । ତତଃ କୁଵଲଯାଶ୍ଵୋଽସୌ ସମୁତ୍ଥାଯ ଵରାସନାତ୍ । ଯଥାହ ତାତେତି ଵଦନ୍ ପ୍ରଣାମମକରୋଦ୍ଭୁଵି ॥ ୨୩.

ସେ ପୁନିପୁନି କହିଲେ, 'ମୁଁ କୁବଳୟାଶ୍ୱଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ।' ତାପରେ କୁବଳୟାଶ୍ୱ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଆସନରୁ ଉଠି, 'ଯେପରି ଆପଣ ଆଦେଶ ଦେଉଛନ୍ତି, ବାପା,' ବୋଲି କହି, ଭୂମିରେ ଶିର ନମାଇଲେ।

କୁଵଲଯାଶ୍ଵ ଉଵାଚ ଧନ୍ଯୋଽହମତିପୁଣ୍ଯୋଽହଂ କୋଽନ୍ଯୋଽସ୍ତି ସଦୃଶୋ ମଯା । ଯତ୍ତାତୋ ମାମଭିଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ କରୋତି ପ୍ରଵଣଂ ମନଃ ॥ ୨୩.

କୁବଳୟାଶ୍ୱ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୁଁ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ—ମୋ ପିତା ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଏତେ ଆଗ୍ରହ କରୁଛନ୍ତି, ଏହି ଭାଗ୍ୟ ଆଉ କାହାରି ଅଛି?'

ତଦୁତ୍ତିଷ୍ଠତ ଗଚ୍ଛାମସ୍ତାତାଜ୍ଞାଂ କ୍ଷଣମପ୍ଯହମ୍ । ନାତିକ୍ରାନ୍ତୁମିହେଚ୍ଛାମି ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ତସ୍ଯ ଶପାମ୍ଯହମ୍ ॥ ୨୩.

'ଚଳ, ଆମେ ଚଳିବା। ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶ ପୂରଣ କରିବାରେ ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ବିଳମ୍ବ କରିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ। ମୁଁ ମୋ ପାଦରେ ଶପଥ କରୁଛି।'

ଜଡ ଉଵାଚ ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଯଯୌ ସୋଽଥ ସହ ତାଭ୍ଯାଂ ନୃପାତ୍ମଜଃ । ପ୍ରାପ୍ତଶ୍ଚ ଗୋମତୀଂ ପୁଣ୍ଯାଂ ନିର୍ଗମ୍ଯ ନଗରାଦ୍ବହିଃ ॥ ୨୩.

ଯଡ କହିଲେ: ଏଭଳି କହି, ରାଜପୁତ୍ର ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ, ଏବଂ ସହର ଛାଡ଼ି ପବିତ୍ର ଗୋମତୀ ନଦୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

ତନ୍ମଧ୍ଯେନ ଯଯୁସ୍ତେ ଵେ ନାଗେନ୍ଦ୍ରନୃପନନ୍ଦନାଃ । ମେନେ ଚ ରାଜପୁତ୍ରୋଽସୌ ପାରେ ତସ୍ଯାସ୍ତଯୋର୍ଗୃହମ୍ ॥ ୨୩.

ସେ ନାଗରାଜଙ୍କ ପୁଅମାନେ ନଦୀର ମଧ୍ୟ ଦିଆରେ ଯାଇଥିଲେ, ଏବଂ ରାଜପୁତ୍ର ଭାବିଲେ ତାଙ୍କର ଘର ନଦୀର ପାରେ ଅଛି।

ତତଶ୍ଚାକୃଷ୍ଯ ପାତାଲଂ ତାଭ୍ଯାଂ ନୀତୋ ନୃପାତ୍ମଜଃ । ପାତାଲେ ଦଦୃଶେ ଚୋଭୌ ସ ପନ୍ନଗକୁମାରକୌ ॥ ୨୩.

ତାପରେ, ସେ ଦୁଇଜଣ ତାଙ୍କୁ ତଳପାତାଳକୁ ଆଣିଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ରାଜପୁତ୍ର ଦୁଇଜଣ ପନ୍ନଗକୁମାରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

ଫଣାମଣିକୃତୋଦ୍ଯୋତୌ ଵ୍ଯକ୍ତସ୍ଵସ୍ତିକଲକ୍ଷଣୌ । ଵିଲୋକ୍ଯ ତୌ ସୁରୂପାଙ୍ଗୌ ଵିସ୍ମଯୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଲୋଚନଃ ॥ ୨୩.

ତାଙ୍କ ଫଣାରେ ମଣି ଚମକୁଥିଲା, ସ୍ପଷ୍ଟ ସ୍ୱସ୍ତିକ ଚିହ୍ନ ଥିଲା; ସେମାନଙ୍କ ଶୁଭ୍ର ଆକୃତି ଦେଖି, ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ବଡ଼ ହୋଇଗଲା।

ଵିହସ୍ଯ ଚାବ୍ରଵୀତ୍ପ୍ରେମ୍ଣା ସାଧୁ ଭୋ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମୌ । କଥଯାମାସତୁସ୍ତୌ ଚ ପିତରଂ ପନ୍ନଗେଶ୍ଵରମ୍ ॥ ୨୩.

ସେ ହସି ଭଲପାଇବା ସହ କହିଲେ, 'ବଡ଼ ଭଲ କଲା, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ!' ଏବଂ ସେ ଦୁଇଜଣ ତାଙ୍କ ପିତା ପନ୍ନଗେଶ୍ୱର ବିଷୟରେ କଥା ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ।

ଶାନ୍ତମଶ୍ଵତରଂ ନାମ ମାନନୀଯଂ ଦିଵୌକସାମ୍ । ରମଣୀଯଂ ତତୋଽପସ୍ଯତ୍ପାତାଲଂ ସ ନୃପାତ୍ମଜଃ ॥ ୨୩.

ସେଠାରେ ସେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗରିମାମୟ ଆଶ୍ୱତରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ତାପରେ ରାଜପୁତ୍ର ସୁନ୍ଦର ପାତାଳ ଦେଖିଲେ।

କୁମାରୈସ୍ତରୁଣୈର୍ଵୃଦ୍ଧୈରୁରଗୈରୁପଶୋଭିତମ୍ । ତଥୈଵ ନାଗକନ୍ଯାଭିଃ କ୍ରୀଡନ୍ତୀଭିରିତସ୍ତତଃ ॥ ୨୩.

ସେଠାରେ ତରୁଣ ଓ ବୃଦ୍ଧ ନାଗପୁଅମାନେ ରହିଥିଲେ, ଏବଂ ଏଭଳି ନାଗକନ୍ୟାମାନେ ଏଠୁ ସେଠୁ ଖେଳୁଥିଲେ।

ଚାରୁକୁଣ୍ଡଲହାରାଭିସ୍ତାରାଭିର୍ଗଗନଂ ଯଥା । ଗୀତଶବ୍ଦୈସ୍ତଥାନ୍ଯତ୍ର ଵୀଣାଵେଣୁସ୍ଵନାନୁଗୈଃ ॥ ୨୩.

ସେମାନଙ୍କ ରୂପ ଚମକୁଥିଲା ସୁନ୍ଦର କୁଣ୍ଡଳ ଓ ମାଳାରେ, ଆକାଶର ତାରାମାନେ ପରି; ଅନ୍ୟଏଠି ଗୀତ ଶବ୍ଦ ବାଜୁଥିଲା, ବୀଣା ଓ ବାଁଶୀର ସ୍ୱର ସହିତ।

ମୃଦଙ୍ଗପଣଵାତୋଦ୍ଯଂ ହାରିଵେଶ୍ମଶତାକୁଲମ୍ । ଵୀକ୍ଷମାଣଃ ସ ପାତାଲଂ ଯଯୌ ଶତ୍ରୁଜିତଃ ସୁତଃ ॥ ୨୩.

ନାଗମାନେ ଥିବା ଘରଗୁଡ଼ିକ ମୃଦଙ୍ଗ ଓ ପଣବ ରବେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; ଶତ୍ରୁଜିତଙ୍କ ପୁଅ ପାତାଳ ଦେଖିଦେଖି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲେ।

ସହ ତାଭ୍ଯାମଭୀଷ୍ଟାଭ୍ଯାଂ ପନ୍ନଗାଭ୍ଯାମରିନ୍ଦମଃ । ତତଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ତେ ସର୍ଵେ ନାଗରାଜନିଵେଶନମ୍ ॥ ୨୩.

ସେ ଦୁଇଜଣ ପ୍ରିୟ ପନ୍ନଗଙ୍କ ସହ ଶତ୍ରୁମାରି ରାଜପୁତ୍ର ସମସ୍ତେ ନାଗରାଜଙ୍କ ରାଜମହଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ଦଦୃଶୁସ୍ତେ ମହାତ୍ମାନମୁରଗାଧିପତିଂ ସ୍ଥିତମ୍ । ଦିଵ୍ଯମାଲ୍ଯାମ୍ବରଧରଂ ମଣିକୁଣ୍ଡଲଭୂଷଣମ୍ ॥ ୨୩.

ସେଠାରେ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ମହାତ୍ମା ଉରଗାଧିପତିଙ୍କୁ, ଯିଏ ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ମଣି କୁଣ୍ଡଳ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।

ସ୍ଵଚ୍ଛମୁକ୍ତାଫଲଲତାହାରିହାରୋପଶୋଭିତମ୍ । କେଯୂରିଣଂ ମହାଭାଗମାସନେ ସର୍ଵକାଞ୍ଚନେ ॥ ୨୩.

ସେ ପ୍ରଭାମୟ ଥିଲେ ସ୍ୱଚ୍ଛ ମୁକ୍ତା ଲତା ମାଳାରେ, କେୟୂର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ମହାମାନ୍ୟ ଥିଲେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆସନରେ ବସିଥିଲେ।

ମଣିଵିଦ୍ରୁମଵୈଦୂର୍ଯଜାଲାନ୍ତରିତରୂପକେ । ସ ତାଭ୍ଯାଂ ଦର୍ଶିତସ୍ତସ୍ଯ ତାତୋଽସ୍ମାକମସାଵିତି ॥ ୨୩.

ତାଙ୍କ ଦେହ ମଣି, ପାଗ, ବୈଦୂର୍ୟ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା; ସେ ଦୁଇଜଣ କୁହିଲେ, 'ଏହିଏ ଆମ ପିତା।'