ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ତେନୈଵ ଵଯସା ସଦ୍ଯୋ ଦୁହିତୃତ୍ଵଂ ପ୍ରଯାତୁ ମେ । ଜାତିସ୍ମରା ଯଥା ପୂର୍ଵଂ ତଦ୍ଵତ୍କାନ୍ତିସମନ୍ଵିତା । ଯୋଗିନୀ ଯୋଗମାତା ଚ ମଦ୍ଗେହେ ଜାଯତାଂ ଭଵ ॥ ୨୩.

'ସେଇ ଦିନରେ ଯେଉଁ ବୟସରେ ଥିଲେ, ସେଇ ବୟସରେ, ପୂର୍ବଜନ୍ମର ସ୍ମୃତି ସହିତ, ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଥିଲା, ସେହିପରି ରୂପରେ, ମୋ ଘରେ ଯୋଗିନୀ ଓ ଯୋଗୀମାତା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନିଅନ୍ତୁ।'

ମହାଦେଵ ଉଵାଚ ଯଥୋକ୍ତଂ ପନ୍ନଗଶ୍ରେଷ୍ଠ ! ସର୍ଵେମେତଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି । ମତ୍ପ୍ରସାଦାଦସନ୍ଦିଗ୍ଧଂ ଶ୍ରୁଣୁ ଚେଦଂ ଭୁଜଙ୍ଗମ ॥ ୨୩.

ମହାଦେବ କହିଲେ: 'ହେ ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ମୋର କୃପାରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେହିପରି ହେବ; ଏବେ ଏହା ଶୁଣ।'

ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ତୁ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତେ ମଧ୍ଯମଂ ପିଣ୍ଡମାତ୍ମନା । ଭକ୍ଷଯେଥାଃ ଫଣିଶ୍ରେଷ୍ଠ ! ଶୁଚିଃ ପ୍ରଯତମାନସଃ ॥ ୨୩.

'ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାଳରେ, ମଧ୍ୟମ ପିଣ୍ଡଟି ନିଜେ ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଖାଅ, ହେ ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।'

ଭକ୍ଷିତେ ତୁ ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ ଭଵତୋ ମଧ୍ଯମାତ୍ଫଣାତ୍ । ସମୁତ୍ପତ୍ସ୍ଯତି କଲ୍ଯାଣୀ ତଥାରୂପା ଯଥାମୃତା ॥ ୨୩.

'ତୁମେ ଏହା ଖାଇଲେ, ତୁମ ଫଣର ମଧ୍ୟଭାଗରୁ, ସେ ଶୁଭ ରୂପାବତୀ, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଥିଲେ, ସେହିପରି ଉଦ୍ଭବିତ ହେବେ।'

କାମଞ୍ଚେମମଭିଧ୍ଯାଯ କୁରୁ ତ୍ଵଂ ପିତୃତର୍ପଣମ୍ । ତତ୍କ୍ଷଣାଦେଵ ସା ସୁଭ୍ରୂଃ ଶ୍ଵସତୋ ମଧ୍ଯମାତ୍ଫଣାତ୍ ॥ ୨୩.

'ତାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି, ପିତୃତର୍ପଣ କର; ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ସୁନ୍ଦର ଭୃକୁଟି ଥିବା ସେ, ତୁମ ଫଣର ମଧ୍ୟଭାଗରୁ ଶ୍ୱାସ ନେଇ ବାହାରିବେ।'

ସମୁତ୍ପତ୍ସ୍ଯତି କଲ୍ଯାଣୀ ତଥାରୂପା ଯଥାମୃତା । ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତତସ୍ତୌ ତୁ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ମହେଶ୍ଵରମ୍ ॥ ୨୩.

ଏମିତି ଏକ ଶୁଭ ନାରୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବେ, ଯିଏ ଅମୃତର ପରି ସୁନ୍ଦର। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ।

ରସାତଲଂ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତୌ ପରିତୋଷସମନ୍ଵିତୌ । ତଥା ଚ କୃତଵାନ୍ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ସ ନାଗଃ କମ୍ବଲାନୁଜଃ ॥ ୨୩.

ସେମାନେ ପୁଣି ରସାତଳକୁ ଫେରିଗଲେ, ମନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୋଷ ନେଇ। ଏଭଳି ଭାବରେ କମ୍ବଳଙ୍କ ଭାଉଣୀ ନାଗ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଲେ।

ପିଣ୍ଡଞ୍ଚ ମଧ୍ଯମଂ ତଦ୍ଵଦ୍ଯଥାଵଦୁପଭୁକ୍ତଵାନ୍ । ତଞ୍ଚାପି ଧ୍ଯାଯଃ କାମଂ ତତଃ ସା ତନୁମଧ୍ଯମା ॥ ୨୩.

ସେ ମଧ୍ୟମ ଭାଗର ପିଣ୍ଡଟି ଠିକ୍ ଭଳି ଭୋଗ କଲେ। ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛାରେ ଧ୍ୟାନ କରିଥିବାବେଳେ, ସେ ତନୁମଧ୍ୟମା ନାରୀ—

ଜଜ୍ଞେ ନିଶ୍ଵସତଃ ସଦ୍ଯସ୍ତଦ୍ରୂପା ମଧ୍ଯମାତ୍ଫଣାତ୍ । ନ ଚାପି କଥଯାମାସ କସ୍ଯଚିତ୍ସ ଭୁଜଙ୍ଗମଃ ॥ ୨୩.

ସେ ନାଗ ଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିବା ସହିତ, ମଧ୍ୟମ ଫଣାରୁ ସେଇ ରୂପରେ ତୁରନ୍ତ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏବଂ ସେ ନାଗ କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଏହି କଥା କହିଲେ ନାହିଁ।

ଅନ୍ତର୍ଗୃହେ ତାଂ ସୁଦତୀଂ ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ଗୁପ୍ତାମଧାରଯତ୍ । ତୌ ଚାନୁଦିନମାଗମ୍ଯ ପୁତ୍ରୌ ନାଗପତେଃ ସୁଖମ୍ ॥ ୨୩.

ସେ ସୁନ୍ଦର ଦାନ୍ତ ଥିବା ନାରୀକୁ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଜଣେ ଜନାନୀ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ କରି, ଘରର ଭିତରେ ରଖିଲେ। ଏବଂ ନାଗପତିଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ପ୍ରତିଦିନ ଆସି, ଆନନ୍ଦରେ ରହୁଥିଲେ।

ଋତଧ୍ଵଜେନ ସହିତୌ ଚିକ୍ରୀଡାତେଽମରାଵିଵ । ଏକଦା ତୁ ସୁତୌ ପ୍ରାହ ନାଗରାଜୋ ମୁଦାନ୍ଵିତଃ ॥ ୨୩.

ଋତଧ୍ୱଜଙ୍କ ସହିତ ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପରି ଖେଳୁଥିଲେ। ଏକଦିନ ନାଗରାଜ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନୋଁକୁ କହିଲେ।

ଯନ୍ମଯା ପୂର୍ଵମୁକ୍ତନ୍ତୁ କ୍ରିଯତେ କିଂ ନ ତତ୍ତଥା । ସ ରାଜପୁତ୍ରୋ ଯୁଵଯୋରୁପକାରୀ ମମାନ୍ତିକମ୍ ॥ ୨୩.

"ମୁଁ ପୂର୍ବେ ଯାହା କହିଥିଲି, ସେ କାହିଁକି କରାଯାଉନାହିଁ? ସେ ରାଜପୁତ୍ର, ତୁମମାନେଙ୍କ ଉପକାରୀ, ତାଙ୍କୁ ମୋ ପାଖକୁ ଆଣିବା ଉଚିତ।"

କସ୍ମାନ୍ନାନୀଯତେ ଵତ୍ସାଵୁପକାରାଯ ମାନଦଃ । ଏଵମୁକ୍ତୌ ତତସ୍ତେନ ପିତ୍ରା ସ୍ନେହଵତା ତୁ ତୌ ॥ ୨୩.

"ମୋ ପ୍ରିୟ ପୁଅମାନେ, ଉପକାର ପାଇଁ ମାନଦାତା ସେ ରାଜପୁତ୍ର କାହିଁକି ଆଣାଯାଉନାହିଁ?" ଏଭଳି ମମତାରେ ପିତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ—

ଗତ୍ଵା ତସ୍ଯ ପୁରଂ ସଖ୍ଯୂ ରେମାତେ ତେନ ଧୀମତା । ତତଃ କୁଵଲଯାଶ୍ଵଂ ତୌ କୃତ୍ଵା କିଞ୍ଚିତ୍କଥାନ୍ତରମ୍ ॥ ୨୩.

ସେ ରାଜଧାନୀକୁ ଯାଇ, ସେ ଧୀର ରାଜପୁତ୍ର ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱରେ ଖୁସିରେ ରହିଲେ। ପରେ କୁବଳୟାଶ୍ୱ ସହ କିଛି ଆଲୋଚନା କରି—

ଅବ୍ରୂତାଂ ପ୍ରଣଯୋପେତଂ ସ୍ଵଗେହଗମନଂ ପ୍ରତି । ତାଵାହ ନୃପପୁତ୍ରୋଽସୌ ନନ୍ଵିଦଂ ଭଵତୋର୍ଗୃହମ୍ ॥ ୨୩.

ସେମାନେ ସ୍ନେହରେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିବା କଥା କହିଲେ। କିନ୍ତୁ ରାଜପୁତ୍ର କହିଲେ, "ଏହି ଘର କଣ ତୁମମାନେଙ୍କ ନୁହେଁ କି?"

ଧନଵାହନଵସ୍ତ୍ରାଦି ଯନ୍ମଦୀଯଂ ତଦେଵ ଵାମ୍ । ଯତ୍ତୁ ଵାଂ ଵାଞ୍ଛିତଂ ଦାତୁଂ ଧନଂ ରତ୍ନମଥାପି ଵା ॥ ୨୩.

"ମୋ ସମସ୍ତ ଧନ, ଯାନ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସବୁ ତୁମମାନେଙ୍କ। ତୁମେ ଯେଉଁ ଧନ, ରତ୍ନ କିମ୍ବା ଯାହା ଚାହଁ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଦେଉଛି।"

ତଦ୍ଦୀଯତାଂ ଦ୍ଵିଜସୁତୌ ଯଦି ଵାଂ ପ୍ରଣଯୋ ମଯି । ଏତାଵତାହଂ ଦୈଵେନ ଵଞ୍ଚିତୋଽସ୍ମି ଦୁରାତ୍ମନା ॥ ୨୩.

"ଯଦି ତୁମମାନେ ମୋତେ ସ୍ନେହ କର, ଏହି ସବୁ ତୁମେ ନେଉ। ଏଠିରେ ମୁଁ ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଠକାଯାଇଛି, ଦୁଷ୍ଟ ଭାଗ୍ୟ।"

ଯଦ୍ଭଵଦ୍ଭ୍ଯାଂ ମମତ୍ଵଂ ନୋ ମଦୀଯେ କ୍ରିଯତେ ଗୃହେ । ଯଦି ଵାଂ ମତ୍ପ୍ରିଯଂ କାର୍ଯମନୁଗ୍ରାହ୍ଯୋଽସ୍ମି ଵାଂ ଯଦି ॥ ୨୩.

"ତୁମେ ମୋ ଘରକୁ ନିଜ ଘର ଭାବେ ଦେଖୁନାହାଁ। ଯଦି ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କ ପ୍ରିୟ, କିମ୍ବା ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କ ଦୟାର ଯୋଗ୍ୟ—"

ତଦ୍ଧନେ ମମ ଗେହେ ଚ ମମତ୍ଵମନୁକଲ୍ପ୍ଯତାମ୍ । ଯୁଵଯୋର୍ଯନ୍ମଦୀଯଂ ତନ୍ମାମକଂ ଯୁଵଯୋଃ ସ୍ଵକମ୍ ॥ ୨୩.

"ତେବେ ମୋ ଧନ ଓ ଘରକୁ ତୁମେ ନିଜର ଭାବେ ଗଣନ୍ତୁ। ମୋ ଯାହା ଅଛି, ସେ ତୁମର; ତୁମର ଯାହା ଅଛି, ସେ ମୋର।"

ଏତତ୍ସତ୍ଯଂ ଵିଜାନୀତଂ ଯୁଵାଂ ପ୍ରାଣା ବହିଶ୍ଚରାଃ । ପୁନର୍ନୈଵଂ ଵିଭିନ୍ନାର୍ଥଂ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମୌ ॥ ୨୩.

"ଏହି କଥାକୁ ସତ୍ୟ ଭାବେ ଜାଣ; ତୁମେ ମୋ ପ୍ରାଣ ସମାନ। ପୁଣି କେବେ ଏଭଳି ବିଚ୍ଛିନ୍ନତାର କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।"

ମତ୍ପ୍ରସାଦପରୌ ପ୍ରୀତ୍ଯା ଶାପିତୌ ହୃଦଯେନ ମେ । ତତଃ ସ୍ନେହାର୍ଦ୍ରଵଦନୌ ତାଵୁଭୌ ନାଗନନ୍ଦନୌ ॥ ୨୩.

"ମୋର ଦୟା ଓ ସ୍ନେହରେ, ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମୋ ହୃଦୟରେ ବନ୍ଧା।" ଏପରେ, ସ୍ନେହରେ ଭିଜା ମୁହଁ ନେଇ, ନାଗପତିଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ—

ଊଚତୁର୍ନୃପତେଃ ପୁତ୍ରଂ କିଞ୍ଚିତ୍ପ୍ରଣଯକୋପିତୌ । ଋତଧ୍ଵଜ ! ନ ସନ୍ଦେହୋ ଯଥୈଵାହ ଭଵାନିଦମ୍ ॥ ୨୩.

ସେମାନେ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ କିଛି ସ୍ନେହ ଓ ମାନ କରି କହିଲେ, "ଋତଧ୍ୱଜ, ଯେପରି ତୁମେ କହିଛ, ସେଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।"

ତଥୈଵ ଚାସ୍ମନ୍ମନସି ନାତ୍ର ଚିନ୍ତ୍ଯମତୋଽନ୍ଯଥା । କିନ୍ତ୍ଵାଵଯୋଃ ସ୍ଵଯଂ ପିତ୍ରା ପ୍ରୋକ୍ତମେତନ୍ମହାତ୍ମନା ॥ ୨୩.

"ଏହିଭଳି ଆମ ମନରେ ଅଛି, ଅନ୍ୟ କିଛି ଚିନ୍ତା ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଏହି କଥା ଆମ ପିତା, ମହାତ୍ମା, ନିଜେ କହିଥିଲେ।"

ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ କୁଵଲଯାଶ୍ଵଂ ତମିଚ୍ଛାମୀତି ପୁନଃ ପୁନଃ । ତତଃ କୁଵଲଯାଶ୍ଵୋଽସୌ ସମୁତ୍ଥାଯ ଵରାସନାତ୍ । ଯଥାହ ତାତେତି ଵଦନ୍ ପ୍ରଣାମମକରୋଦ୍ଭୁଵି ॥ ୨୩.

ସେ ପୁନିପୁନି କହିଲେ, 'ମୁଁ କୁବଳୟାଶ୍ୱଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ।' ତାପରେ କୁବଳୟାଶ୍ୱ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଆସନରୁ ଉଠି, 'ଯେପରି ଆପଣ ଆଦେଶ ଦେଉଛନ୍ତି, ବାପା,' ବୋଲି କହି, ଭୂମିରେ ଶିର ନମାଇଲେ।

କୁଵଲଯାଶ୍ଵ ଉଵାଚ ଧନ୍ଯୋଽହମତିପୁଣ୍ଯୋଽହଂ କୋଽନ୍ଯୋଽସ୍ତି ସଦୃଶୋ ମଯା । ଯତ୍ତାତୋ ମାମଭିଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ କରୋତି ପ୍ରଵଣଂ ମନଃ ॥ ୨୩.

କୁବଳୟାଶ୍ୱ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୁଁ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ—ମୋ ପିତା ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଏତେ ଆଗ୍ରହ କରୁଛନ୍ତି, ଏହି ଭାଗ୍ୟ ଆଉ କାହାରି ଅଛି?'

ତଦୁତ୍ତିଷ୍ଠତ ଗଚ୍ଛାମସ୍ତାତାଜ୍ଞାଂ କ୍ଷଣମପ୍ଯହମ୍ । ନାତିକ୍ରାନ୍ତୁମିହେଚ୍ଛାମି ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ତସ୍ଯ ଶପାମ୍ଯହମ୍ ॥ ୨୩.

'ଚଳ, ଆମେ ଚଳିବା। ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶ ପୂରଣ କରିବାରେ ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ବିଳମ୍ବ କରିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ। ମୁଁ ମୋ ପାଦରେ ଶପଥ କରୁଛି।'

ଜଡ ଉଵାଚ ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଯଯୌ ସୋଽଥ ସହ ତାଭ୍ଯାଂ ନୃପାତ୍ମଜଃ । ପ୍ରାପ୍ତଶ୍ଚ ଗୋମତୀଂ ପୁଣ୍ଯାଂ ନିର୍ଗମ୍ଯ ନଗରାଦ୍ବହିଃ ॥ ୨୩.

ଯଡ କହିଲେ: ଏଭଳି କହି, ରାଜପୁତ୍ର ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ, ଏବଂ ସହର ଛାଡ଼ି ପବିତ୍ର ଗୋମତୀ ନଦୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

ତନ୍ମଧ୍ଯେନ ଯଯୁସ୍ତେ ଵେ ନାଗେନ୍ଦ୍ରନୃପନନ୍ଦନାଃ । ମେନେ ଚ ରାଜପୁତ୍ରୋଽସୌ ପାରେ ତସ୍ଯାସ୍ତଯୋର୍ଗୃହମ୍ ॥ ୨୩.

ସେ ନାଗରାଜଙ୍କ ପୁଅମାନେ ନଦୀର ମଧ୍ୟ ଦିଆରେ ଯାଇଥିଲେ, ଏବଂ ରାଜପୁତ୍ର ଭାବିଲେ ତାଙ୍କର ଘର ନଦୀର ପାରେ ଅଛି।

ତତଶ୍ଚାକୃଷ୍ଯ ପାତାଲଂ ତାଭ୍ଯାଂ ନୀତୋ ନୃପାତ୍ମଜଃ । ପାତାଲେ ଦଦୃଶେ ଚୋଭୌ ସ ପନ୍ନଗକୁମାରକୌ ॥ ୨୩.

ତାପରେ, ସେ ଦୁଇଜଣ ତାଙ୍କୁ ତଳପାତାଳକୁ ଆଣିଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ରାଜପୁତ୍ର ଦୁଇଜଣ ପନ୍ନଗକୁମାରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।