ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ତତ୍ର ମାତ୍ରାତ୍ରଯଂ ସର୍ଵମସ୍ତି ଯଦ୍ଦେଵି ନାସ୍ତି ଚ । ତ୍ରଯୋ ଲୋକାସ୍ତ୍ରଯୋ ଵେଦାସ୍ତ୍ରୈଵିଦ୍ଯଂ ପାଵକତ୍ରଯମ୍ ॥ ୨୩.

ମା, ସେଠି ତିନି ମାତ୍ରାରେ ସମସ୍ତ ଯାହା ଅଛି ଓ ଯାହା ନାହିଁ, ସେ ସବୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ତିନି ଲୋକ, ତିନି ବେଦ, ତିନି ପ୍ରକାର ଜ୍ଞାନ ଓ ତିନି ପ୍ରକାର ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ଏହି ମାତ୍ରାରେ ଅଛି।

ତ୍ରୀଣି ଜ୍ଯୋତୀଂଷି ଵର୍ଣାଶ୍ଚ ତ୍ରଯୋ ଧର୍ମାଗମାସ୍ତଥା । ତ୍ରଯୋ ଗୁଣାସ୍ତ୍ରଯଃ ଶବ୍ଦସ୍ତ୍ରଯୋ ଵେଦାସ୍ତଥାଶ୍ରମାଃ ॥ ୨୩.

ତିନି ପ୍ରକାର ଆଲୋକ, ତିନି ରଙ୍ଗ, ତିନି ଧର୍ମର ଉତ୍ସ, ତିନି ଗୁଣ, ତିନି ଶବ୍ଦ, ତିନି ବେଦ ଓ ତିନି ଆଶ୍ରମ ଏହି ମାତ୍ରା ମଧ୍ୟରେ ଅଛି।

ତ୍ରଯଃ କାଲାସ୍ତଥାଵସ୍ଥାଃ ପିତରୋଽହର୍ନିଶାଦଯଃ । ଏତନ୍ମାତ୍ରାତ୍ରଯଂ ଦେଵି ! ତଵ ରୂପଂ ସରସ୍ଵତି ॥ ୨୩.

ତିନି କାଳ, ତିନି ଅବସ୍ଥା, ପିତୃଗଣ, ଦିନ ଓ ରାତି ଓ ଏହିପରି ସବୁ — ଏହି ତିନି ମାତ୍ରା ମା, ତୁମ ନିଜ ରୂପ, ହେ ସରସ୍ୱତୀ।

ଵିଭିନ୍ନଦର୍ଶିନାମାଦ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମଣୋ ହି ସନାତନାଃ । ସୋମସଂସ୍ଥା ହଵିଃ ସଂସ୍ଥାଃ ପାକସଂସ୍ଥାଶ୍ଚ ସପ୍ତ ଯାଃ ॥ ୨୩.

ବିଭିନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ପ୍ରାଚୀନ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମର ରୂପ ଅଛି; ସପ୍ତ ସୋମ ଯଜ୍ଞ, ସପ୍ତ ହବିଷ୍ୟ, ଓ ସପ୍ତ ପାକ ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଅଛି।

ତାସ୍ତ୍ଵଦୁଚ୍ଚାରଣାଦ୍ଦେଵି ! କ୍ରିଯନ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଭିଃ । ଅନିର୍ଦେଶ୍ଯଂ ତଥା ଚାନ୍ଯଦର୍ଧମାତ୍ରାନ୍ଵିତଂ ପରମ୍ ॥ ୨୩.

ହେ ଦେବୀ, ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନେ ତୁମର ଉଚ୍ଚାରଣ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସବୁ କ୍ରିୟା କରନ୍ତି। ଏହାଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ ଏକ ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ, ଅତିଶୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରୂପ ଅଛି, ଯାହାରେ ଅର୍ଧ ମାତ୍ରା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

ଅଵିକାର୍ଯକ୍ଷଯଂ ଦିଵ୍ଯଂ ପରିଣାମଵିଵର୍ଜିତମ୍ । ତଵୈତତ୍ପରମଂ ରୂପଂ ଯନ୍ନ ଶକ୍ଯଂ ମଯୋଦିତୁମ୍ ॥ ୨୩.

ଯେଉଁ ରୂପ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ଅକ୍ଷୟ, ଦିବ୍ୟ ଓ ପରିଣାମ ରହିତ, ସେଇ ତୁମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ରୂପ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବି ନାହିଁ।

ନ ଚାସ୍ଯେ ନ ଚ ତଜ୍ଜିହ୍ଵା ତାମ୍ରୋଷ୍ଠାଦିଭିରୁଚ୍ଯତେ । ଇନ୍ଦ୍ରୋଽପି ଵସଵୋ ବ୍ରହ୍ମା ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କୌ ଜ୍ଯୋତିରେଵ ଚ ॥ ୨୩.

ଏହାର ନ ଜିହ୍ୱା ଅଛି, ନ ଲାଲ ଠୋଠ ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅଙ୍ଗ ଅଛି; ଇନ୍ଦ୍ର, ବସୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆଲୋକ ମଧ୍ୟ ଏହି ରୂପକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

ଵିଶ୍ଵାଵାସଂ ଵିଶ୍ଵରୂପଂ ଵିଶ୍ଵେଶଂ ପରମେଶ୍ଵରମ୍ । ସାଂଖ୍ଯଵେଦାନ୍ତଵାଦୋକ୍ତଂ ବହୁଶାଖାସ୍ଥିରୀକୃତମ୍ ॥ ୨୩.

ଏହା ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଶ୍ରୟ, ସମସ୍ତ ରୂପର ଧାରୀ, ବିଶ୍ୱର ନାଥ ଓ ପରମେଶ୍ୱର; ସାଙ୍ଖ୍ୟ ଓ ବେଦାନ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବିବିଧ ଶାଖା ଦ୍ୱାରା ବର୍ଣ୍ଣିତ।

ଅନାଦିମଧ୍ଯନିଧନଂ ସଦସନ୍ନ ସଦେଵ ଯତ୍ । ଏକନ୍ତ୍ଵନେକଂ ନାପ୍ଯେକଂ ଭଵଭେଦସମାଶ୍ରୈତମ୍ ॥ ୨୩.

ଏହାର ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ ଓ ଶେଷ ନାହିଁ; ଏହା ଅଛି ଓ ନାହିଁ, ତଥାପି ସତ୍ୟ; ଏକ ଓ ଅନେକ, କିନ୍ତୁ ଏକ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ସମସ୍ତ ଭାବର ଆଶ୍ରୟ।

ଅନାଖ୍ଯଂ ଷଡ୍ଗୁଣାଖ୍ଯଞ୍ଚ ଵର୍ଗାଖ୍ଯଂ ତ୍ରିଗୁଣାଶ୍ରଯମ୍ । ନାନାଶକ୍ତିମତାମେକଂ ଶକ୍ତିଵୈଭଵିକଂ ପରମ୍ ॥ ୨୩.

ଏହା ନାମହୀନ, ଷଡ୍‌ଗୁଣ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ, ଶ୍ରେଣୀ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ, ତିନି ଗୁଣର ଆଧାର; ବିଭିନ୍ନ ଶକ୍ତି ଥିବାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ, ଶକ୍ତିର ମହିମାରେ ପରମ।

ସୁଖାସୁଖଂ ମହାସୌଖ୍ଯରୂପଂ ତ୍ଵଯି ଵିଭାଵ୍ଯତେ । ଏଵଂ ଦେଵି ! ତ୍ଵଯା ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ସକଲଂ ନିଷ୍କଲଞ୍ଚ ଯତ୍ । ଅଦ୍ଵୈତାଵସ୍ଥିତଂ ବ୍ରହ୍ମ ଯଚ୍ଚ ଦ୍ଵୈତେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍ ॥ ୨୩.

ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ, ମହାସୁଖର ରୂପ ତୁମରେ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ। ଏପରି ମା, ସମସ୍ତ ଯାହା ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ, ସେ ସବୁ ତୁମେ ବ୍ୟାପି ଅଛ; ଅଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପରେ ବ୍ରହ୍ମ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବରେ ଯାହା ଅଛି, ସେ ସବୁ ତୁମେ।

ଯେଽର୍ଥା ନିତ୍ଯା ଯେ ଵିନଶ୍ଯନ୍ତି ଚାନ୍ଯେ ଯେ ଵା ସ୍ଥୂଲା ଯେ ଚ ସୂକ୍ଷ୍ମାତିସୂକ୍ଷ୍ମାଃ । ଯେ ଵା ଭୂମୌ ଯେଽନ୍ତରୀକ୍ଷେଽନ୍ଯତୋ ଵା ତେଷାଂ ତେଷାଂ ତ୍ଵତ୍ତ ଏଵୋପଲବ୍ଧିଃ ॥ ୨୩.

ଯେଉଁ ସବୁ ବସ୍ତୁ ଚିରନ୍ତନ, ଯେଉଁମାନେ ନଶ୍ୱର, ଯେଉଁମାନେ ଦୃଢ଼, ଯେଉଁମାନେ ସୂକ୍ଷ୍ମ କିମ୍ବା ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଭୂମିରେ, ଆକାଶରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ଥିବା — ସେ ସବୁ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ।

ଯଚ୍ଚାମୂର୍ତଂ ଯଚ୍ଚ ମୂର୍ତଂ ସମସ୍ତଂ ଯଦ୍ଵା ଭୂତେଷ୍ଵେକମେକଞ୍ଚ କିଞ୍ଚିତ୍ । ଯଦ୍ଦିଵ୍ଯସ୍ତି କ୍ଷ୍ମାତଲେ ଖେଽନ୍ଯତୋ ଵା ତ୍ଵତ୍ସମ୍ବଦ୍ଧଂ ତ୍ଵତ୍ସ୍ଵରୈର୍ଵ୍ଯଞ୍ଜନୈଶ୍ଚ ॥ ୨୩.

ଯାହା ନିରାକାର ଓ ଯାହା ଆକାରବାନ୍, ସମସ୍ତ; ଭୂତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯାହା ଏକ କିମ୍ବା ଅନେକ; ଦିବ୍ୟ, ଭୂମିରେ, ଆକାଶରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ଥିବା — ସେ ସବୁ ତୁମ ସ୍ୱର ଓ ବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ସଂଯୁକ୍ତ।

ଜଡ ଉଵାଚ ଏଵଂ ସ୍ତୁତା ତଦା ଦେଵୀ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଜିହ୍ଵା ସରସ୍ଵତୀ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାତ୍ମାନଂ ନାଗମଶ୍ଵତରଂ ତତଃ ॥ ୨୩.

ଯଡ଼ କହିଲେ — ଏପରି ପ୍ରଶଂସା ପାଇଁ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଜିହ୍ୱା ସରସ୍ୱତୀ ଦେବୀ, ସେଇ ମହାତ୍ମା ନାଗ ଅଶ୍ୱତରଙ୍କୁ କହିଲେ।

ସରସ୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ ଵରଂ ତେ କମ୍ବଲଭ୍ରାତଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛାମ୍ଯୁରଗାଧିପ ! । ତଦୁଚ୍ଯତାଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ଯତ୍ତେ ମନସି ଵର୍ତତେ ॥ ୨୩.

ସରସ୍ୱତୀ କହିଲେ — କମ୍ବଳଙ୍କ ଭାଇ, ହେ ନାଗରାଜ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ବର ଦେଉଛି; ଯାହା ତୁମ ମନରେ ଅଛି, କହ, ମୁଁ ଦେଇଦେବି।

ଅଶ୍ଵତର ଉଵାଚ ସହାଯଂ ଦେହି ଦେଵି ! ତ୍ଵଂ ପୂର୍ଵଂ କମ୍ବଲମେଵ ମେ । ସମସ୍ତସ୍ଵରସମ୍ବନ୍ଧମୁଭଯୋଃ ସଂପ୍ରଯଚ୍ଛ ଚ ॥ ୨୩.

ଅଶ୍ୱତର କହିଲେ — ମା, ପ୍ରଥମେ କମ୍ବଳଙ୍କୁ ମୋ ସହାୟ ଭାବେ ଦିଅ। ଆମ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସ୍ୱର ସଂଯୋଗ ଦିଅ।

ସରସ୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ ସପ୍ତ ସ୍ଵରା ଗ୍ରାମରାଗାଃ ସପ୍ତ ପନ୍ନଗସତ୍ତମ ! । ଗୀତକାନି ଚ ସପ୍ତୈଵ ତାଵତୀଶ୍ଚାପି ମୂର୍ଚ୍ଛନାଃ ॥ ୨୩.

ସରସ୍ୱତୀ କହିଲେ — ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପନ୍ନଗ, ସପ୍ତ ସ୍ୱର, ଗ୍ରାମ ରାଗ, ସପ୍ତ ଗୀତ ଓ ସେଇପରି ସପ୍ତ ମୂର୍ଚ୍ଛନା ତୁମକୁ ଦେଉଛି।

ତାଲାଶ୍ଚୈକୋନପଞ୍ଚାଶତ୍ତଥା ଗ୍ରାମତ୍ରଯଞ୍ଚ ଯତ୍ । ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ଭଵାନ୍ ଗାତା କମ୍ବଲଶ୍ଚ ତଥାନଘ ! ॥ ୨୩.

ଏକାବନି ତାଳ ଓ ତିନିଟି ଗ୍ରାମର ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ, ହେ ନିଷ୍ପାପ, ତୁମେ ଏବଂ କମ୍ବଳ ଦୁହେଁ ପାଇବେ।

ଜ୍ଞାସ୍ଯସେ ମତ୍ପ୍ରସାଦେନ ଭୁଜଗେନ୍ଦ୍ରାପରଂ ତଥା । ଚତୁର୍ଵିଧଂ ପଦଂ ତାଲଂ ତ୍ରିଃ ପ୍ରକାରଂ ଲଯତ୍ରଯମ୍ ॥ ୨୩.

ମୋର କୃପାରେ, ତୁମେ ସର୍ପସଙ୍ଗୀତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ, ଚାରି ପ୍ରକାର ଚାଲି, ତାଳ, ତିନି ପ୍ରକାର ଲୟ ଓ ତିନି ପ୍ରକାର ତାଳ ଜାଣିପାରିବ।

ଗତିତ୍ରଯଂ ତଥା ତାଲଂ ମଯା ଦତ୍ତଂ ଚତୁର୍ଵିଧମ୍ । ଏତଦ୍ଭଵାନ୍ମତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ପନ୍ନଗେନ୍ଦ୍ରାପରଞ୍ଚ ଯତ୍ ॥ ୨୩.

ତିନି ପ୍ରକାର ଚାଲି ଓ ଚାରି ପ୍ରକାର ତାଳ ମୁଁ ଦେଇଛି; ଏହି ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ, ସହିତ ସର୍ପସଙ୍ଗୀତର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା, ମୋର କୃପାରେ ତୁମେ ପାଇବ।

ଅସ୍ଯାନ୍ତର୍ଗତମାଯତ୍ତଂ ସ୍ଵରଵ୍ଯଞ୍ଜନସଂମିତମ୍ । ତଦଶେଷଂ ମଯା ଦତ୍ତଂ ଭଵତଃ କମ୍ବଲସ୍ଯ ଚ ॥ ୨୩.

ଏହା ଭିତରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଓ ନୋଟ୍‌ ଏବଂ ଉଚ୍ଚାରଣ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନଟ, ସେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ମୁଁ ତୁମେ ଓ କମ୍ବଳଙ୍କୁ ଦେଇଛି।

ତଥା ନାନ୍ଯସ୍ଯ ଭୂର୍ଲୋକେ ପାତାଲେ ଚାପି ପନ୍ନଗ । ପ୍ରଣେତାରୌ ଭଵନ୍ତୌ ଚ ସର୍ଵସ୍ଯାସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତଃ । ପାତାଲେ ଦେଵଲୋକେ ଚ ଭୂର୍ଲୋକେ ଚୈଵ ପନ୍ନଗୌ ॥ ୨୩.

ହେ ସର୍ପ, ପୃଥିବୀ କିମ୍ବା ପାତାଳରେ ଅନ୍ୟ କେହି ଏହି ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ ହେବେନାହିଁ; ପାତାଳ, ଦେବଲୋକ ଓ ପୃଥିବୀରେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ କେବଳ ତୁମେ ଓ କମ୍ବଳ ହେବ।

ଜଡ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସା ତଦା ଦେଵୀ ସର୍ଵଜିହ୍ଵା ସରସ୍ଵତୀ । ଜଗାମାଦର୍ଶନଂ ସଦ୍ଯୋ ନାଗସ୍ଯ କମଲେକ୍ଷଣା ॥ ୨୩.

ଯଡ଼ କହିଲେ — ଏଭଳି କହି, ସମସ୍ତ ଭାଷାର ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ, କମଳନୟନୀ, ସେଇ ସମୟରେ ସର୍ପଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।

ତଯୋଶ୍ଚ ତଦ୍ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ଭ୍ରାତ୍ରୋଃ ସର୍ଵମଜାଯତ । ଵିଜ୍ଞାନମୁଭଯୋରଗ୍ର୍ଯଂ ପଦତାଲସ୍ଵରାଦିକମ୍ ॥ ୨୩.

ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଲା; ଦୁହେଁ ପାଖରେ ଛନ୍ଦ, ତାଳ, ସ୍ୱର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲା।

ତତଃ କୈଲାସଶୈଲେନ୍ଦ୍ରଶିଖରସ୍ଥିତମୀଶ୍ଵରମ୍ । ଗୀତକୈଃ ସପ୍ତଭିର୍ନାଗୌ ତନ୍ତ୍ରୀଲଯସମନ୍ଵିତୌ ॥ ୨୩.

ତାପରେ, ସପ୍ତ ପ୍ରକାର ଗୀତରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ତନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ଲୟରେ ଦକ୍ଷ ଦୁଇ ସର୍ପ କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ ବସିଥିବା ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ଆରିରାଧଯିଷୂ ଦେଵମନଙ୍ଗାଙ୍ଗହରଂ ହରମ୍ । ପ୍ରଚକ୍ରତୁଃ ପରଂ ଯତ୍ନମୁଭୌ ସଂହତଵାକ୍କଲୌ ॥ ୨୩.

କାମଦେବଙ୍କୁ ନାଶ କରୁଥିବା ଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ, ଦୁହେଁ ଏକାତ୍ମ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଓ ସ୍ୱର ଏକତ୍ର କରି, ଉତ୍ତମ ପ୍ରୟାସ କଲେ।

ପ୍ରାତର୍ନିଶାଯାଂ ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ସନ୍ଧ୍ଯଯୋଶ୍ଚାପି ତତ୍ପରୌ । ତଯୋଃ କାଲେନ ମହତା ସ୍ତୂଯମାନୋ ଵୃଷଧ୍ଵଜଃ ॥ ୨୩.

ସକାଳ, ରାତି, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ, ଦୁହେଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ରହିଲେ; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ତାଙ୍କର ସ୍ତୁତି କରିବା ସହ, ବୃଷଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

ତୁତୋଷ ଗୀତକୈସ୍ତୌ ଚ ପ୍ରାହେଶୋ ଗୃହ୍ଯତାଂ ଵରଃ । ତତଃ ପ୍ରଣମ୍ଯାଶ୍ଵତରଃ କମ୍ବଲେନ ସମଂ ତଦା ॥ ୨୩.

ତାଙ୍କର ଗୀତରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଭଗବାନ କହିଲେ: 'ଏବେ ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗ'; ତାପରେ, ଦୁହେଁ ଏକାସାଥି ନମସ୍କାର କରି, ଅଶ୍ୱତର ଓ କମ୍ବଳ ତାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପନା କଲେ।

ଵ୍ଯଜ୍ଞାପଯନ୍ମହାଦେଵଂ ଶିତିକଣ୍ଠମୁମାପତିମ୍ । ଯଦି ନୌ ଭଗଵାନ୍ ପ୍ରୀତୋ ଦେଵଦେଵସ୍ତ୍ରିଲୋଚନଃ ॥ ୨୩.

ସେମାନେ ନୀଳକଣ୍ଠ, ଉମାପତି ମହାଦେବଙ୍କୁ ବିନନ୍ତି କଲେ: 'ଯଦି ଦେବଦେବ, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଭଗବାନ ଆମେ ଦୁହେଁ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଅଛନ୍ତି—'