ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ପୁତ୍ର ଉଵାଚ ତତୋ ଵିପ୍ରଃ ସମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ଵ୍ଯାଧିମୁକ୍ତଃ ପୁନର୍ଯୁଵା । ସ୍ଵଭାଭିର୍ଭାସଯନ୍ ଵେଶ୍ମ ଵୃନ୍ଦାରକ ଇଵାଜରଃ॥୧୬.

ପୁତ୍ର କହିଲେ— ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୋଗମୁକ୍ତ ହୋଇ, ପୁନଃ ଯୁବା ହେଇ, ନିଜ ଚମକରେ ଘରକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅମର ଶିଶୁ ପରି ।

ତତୋଽପତତ୍ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିର୍ଦେଵଵାଦ୍ଯାଦିନିସ୍ଵନଃ । ଲେଭିରେ ଚ ମୁଦଂ ଦେଵା ଅନସୂଯାମଥାବ୍ରୁଵନ୍॥୧୬.

ତାପରେ ଫୁଲର ବର୍ଷା ପଡ଼ିଲା, ଦେବତାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀତ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିଲା, ଦେବତାମାନେ ଖୁସି ହେଲେ । ସେମାନେ ଅନସୂୟାଙ୍କୁ କହିଲେ ।

ଦେଵା ଊଚୁଃ ଵରଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵ କଲ୍ଯାଣି ଦେଵକାର୍ଯଂ ମହତ୍ କୃତମ୍ । ତ୍ଵଯା ଯସ୍ମାତ୍ ତତୋ ଦେଵା ଵରଦାସ୍ତେ ତପସ୍ଵିନି॥୧୬.

ଦେବତାମାନେ କହିଲେ— ଭଦ୍ରେ, ତୁମେ ଏକ ଭଲ ଦାନ ଚୟନ କର । ତୁମେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ । ତେଣୁ ତପସ୍ୱିନୀ, ଦେବତାମାନେ ତୁମକୁ ଦାନ ଦେବେ ।

ଅନସୂଯୋଵାଚ ଯଦି ଦେଵାଃ ପ୍ରସନ୍ନା ମେ ପିତାମହପୁରୋଗମାଃ । ଵରଦା ଵରଯୋଗ୍ଯା ଚ ଯଦ୍ଯହଂ ଭଵତାଂ ମତା॥୧୬.

ଅନସୂୟା କହିଲେ: ଯଦି ପିତାମହଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇ ଦେବତାମାନେ ମୋପ୍ରତି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଏବଂ ଯଦି ମୁଁ ତାଙ୍କର ଦୟା ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ଏବଂ ତୁମେମାନେ ମୋତେ ଭଲଭାବରେ ଦେଖ,

ତଦ୍ଯାନ୍ତୁ ମମ ପୁତ୍ରତ୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମ-ଵିଷ୍ଣୁ-ମହେଶ୍ଵରାଃ । ଯୋଗଞ୍ଚ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଂ ଭର୍ତୃସହିତା କ୍ଲେଶମୁକ୍ତଯେ॥୧୬.

ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର ମୋ ପୁଅ ହେଉନ୍ତୁ, ଏବଂ ମୁଁ ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗ ଲାଭ କରି, ସମସ୍ତ କଷ୍ଟରୁ ମୁକ୍ତି ପାଉଁ।

ଏଵମସ୍ତ୍ଵିତି ତାଂ ଦେଵା ବ୍ରହ୍ମ-ଵିଷ୍ଣୁ-ଶିଵାଦଯଃ । ପ୍ରୋକ୍ତ୍ଵା ଜଗ୍ମୁର୍ଯଥାନ୍ଯାଯମନୁମାନ୍ଯ ତପସ୍ଵିନୀମ୍॥୧୬.

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ 'ତେଣୁ ହେଉ' ବୋଲି କହି, ସେ ତପସ୍ୱିନୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ଚାଲିଗଲେ।

ତ୍ରଯୋଵିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ ପୁତ୍ରାଵୂଚତୁଃ ସ ରାଜପୁତ୍ରଃ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ଵେଗାଦାତ୍ମପୁରଂ ତତଃ । ପିତ୍ରୋର୍ଵଵନ୍ଦିଷୁଃ ପାଦୌ ଦିଦୃକ୍ଷୁଶ୍ଚ ମଦାଲସାମ୍ ॥ ୨୩.

ସେ ରାଜପୁତ୍ର ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ଭାବେ ନିଜ ସହରକୁ ପହଞ୍ଚି, ପିତାମାତାଙ୍କ ପାଦକୁ ଶିର ନମାଇଲେ, ଏବଂ ମଦାଲସାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହ କଲେ।

ଦଦର୍ଶ ଜନମୁଦ୍ଵିଗ୍ନମପ୍ରହୃଷ୍ଟମୁଖଂ ପୁରଃ । ପୁନଶ୍ଚ ଵିସ୍ମିତାକାରଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵଦନଂ ତତଃ ॥ ୨୩.

ସେ ଦେଖିଲେ, ଲୋକମାନେ ଚିନ୍ତିତ, ମୁହଁ ଅନନ୍ଦହୀନ; ପୁଣି ଦେଖିଲେ, ସେମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଥିବା ମୁହଁରେ ଆନନ୍ଦ ଫୁଟିଉଠିଛି।

ଅନ୍ଯମୁତ୍ଫୁଲ୍ଲନଯନଂ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଦିଷ୍ଟ୍ଯେତିଵାଦିନମ୍ । ପରିଷ୍ଵଜନ୍ତମନ୍ଯୋନ୍ଯମତିକୌତୂହଲାନ୍ଵିତମ୍ ॥ ୨୩.

ସେ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଚକ୍ଷୁ ଖୁସିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, 'ଭାଗ୍ୟରେ! ଭାଗ୍ୟରେ!' ବୋଲି କହୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ଅତି ଉତ୍ସାହରେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଛନ୍ତି।

ଚିରଂ ଜୀଵୋରୁକଲ୍ଯାଣ ! ହତାସ୍ତେ ପରିପନ୍ଥିନଃ । ପିତ୍ରୋଃ ପ୍ରହ୍ଲାଦଯ ମନସ୍ତଥାସ୍ମାକମକଣ୍ଟକମ୍ ॥ ୨୩.

'ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେଉ! ତୁମ ଶତ୍ରୁମାନେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି। ତୁମେ ତୁମ ପିତାମାତାଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଖୁସି କର, ଏବଂ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କର।'

ପୁତ୍ରାଵୂଚତୁଃ ଇତ୍ଯେଵଂ ଵାଦିଭିଃ ପୌରୈଃ ପୁରଃ ପୃଷ୍ଠେ ଚ ସଂଵୃତଃ । ତତ୍କ୍ଷଣପ୍ରଭଵାନନ୍ଦଃ ପ୍ରଵିଵେଶ ପିତୁର୍ଗୃହମ୍ ॥ ୨୩.

ଏଭଳି କଥା କହୁଥିବା ସହରବାସୀମାନେ ସାମ୍ନା ଓ ପଛରୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ତକ୍ଷଣାତ ଆନନ୍ଦରେ ଭରି, ପିତାଙ୍କ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ପିତା ଚ ତଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ମାତା ଚାନ୍ଯେ ଚ ବାନ୍ଧଵାଃ । ଚିରଂ ଜୀଵେତି କଲ୍ଯାଣୀର୍ଦଦୁସ୍ତସ୍ମୈ ତଦାଶିଷଃ ॥ ୨୩.

ତାଙ୍କ ପିତା ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ମାତା ଓ ଅନ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ।

ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ତତଃ ସୋଽଥ କିମେତଦିତି ଵିସ୍ମିତଃ । ପପ୍ରଚ୍ଛ ପିତରଂ ତାତ ! ସୋଽସ୍ମୈ ସମ୍ଯକ୍ତଦୁକ୍ତଵାନ୍ ॥ ୨୩.

ତାପରେ ସେ ଶିର ନମାଇ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ, 'ଏହା କଣ?' ବୋଲି ପିତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ। ପିତା ସବୁ କଥା ଠିକ୍ ଭାବେ କହିଦେଲେ।

ସ ଭାର୍ଯାଂ ତାଂ ମୃତାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହୃଦଯେଷ୍ଟାଂ ମଦାଲସାମ୍ । ପିତରୌ ଚ ପୁରୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଲଜ୍ଜାଶୋକାବ୍ଧିମଧ୍ଯଗଃ ॥ ୨୩.

ସେ ଶୁଣିଲେ ଯେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ମଦାଲସା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖି, ଲଜ୍ଜା ଓ ଶୋକର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବିଗଲେ।

ଚିନ୍ତଯାମାସ ସା ବାଲା ମାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନିଧନଂ ଗତମ୍ । ତତ୍ଯାଜ ଜୀଵିତଂ ସାଧ୍ଵୀ ଧିଙ୍ମାଂ ନିଷ୍ଠୁରମାନସମ୍ ॥ ୨୩.

ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ, 'ସେ ଜଣେ ଯୁବତୀ, ମୋ ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କଲେ—ଧନ୍ୟ ସେ ନାରୀ! ମୋ ନିଷ୍ଠୁର ହୃଦୟ ପାଇଁ ଲଜ୍ଜା।'

ନୃଶଂସୋଽହମନାର୍ଯୋଽହଂ ଵିନା ତାଂ ମୃଗଲୋଚନାମ୍ । ମତ୍କୃତେ ନିଧନଂ ପ୍ରାପ୍ତାଂ ଯଜ୍ଜୀଵାମ୍ଯତିନିର୍ଘୃଣଃ ॥ ୨୩.

'ମୁଁ ନିଷ୍ଠୁର, ମୁଁ ଅନାର୍ଯ୍ୟ, ମୃଗନୟନା ଛାଡ଼ି ମୁଁ ବଞ୍ଚି ରହିଛି, ଯିଏ ମୋ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ—ମୋ ଭିତରେ କେତେ ନିର୍ଦୟତା!'

ପୁନଃ ସ ଚିନ୍ତଯାମାସ ପରିସଂସ୍ତଭ୍ଯ ମାନସମ୍ । ମୋହୋଦ୍ଗମମପାସ୍ଯାଶୁ ନିଃ ଶ୍ଵସ୍ଯୋଚ୍ଛଵସ୍ଯ ଚାତରଃ ॥ ୨୩.

ପୁଣି ସେ ମନକୁ ସ୍ଥିର କରି, ମୂଢତାକୁ ଛାଡ଼ି, ଦୁଃଖରେ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

ମୃତେତି ସା ମନ୍ନିମିତ୍ତଂ ତ୍ଯଜାମି ଯଦି ଜୀଵିତମ୍ । କିଂ ମଯୋପକୃତଂ ତସ୍ଯାଃ ଶ୍ଲାଘ୍ଯମେତତ୍ତୁ ଯୋଷିତାମ୍ ॥ ୨୩.

'ଯଦି ସେ ମୋ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ, ତେବେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କଣ ଉତ୍ତମ କାମ କରିଛି? ଏହି କଥା ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ସତ୍ୟ ସ୍ତୁତିଯୋଗ୍ୟ।'

ଯଦି ରୋଦିମି ଵା ଦୀନୋ ହା ପ୍ରିଯେତି ! ଵଦନ୍ମୁହୁଃ । ତଥାପ୍ଯଶ୍ଲାଘ୍ଯମେତନ୍ନୋ ଵଯଂ ହି ପୁରୁଷାଃ କିଲ ॥ ୨୩.

'ଯଦି ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ବାରମ୍ବାର 'ହା, ପ୍ରିୟା!' ବୋଲି କାନ୍ଦିବି, ତଥାପି ଏହା ଗୌରବ ନୁହେଁ, କାରଣ ଆମେ ପୁରୁଷ।'

ଅଥ ଶୋକଜଡୋ ଦୀନୋଽସୃଜା ହୀନୋ ମଲାନ୍ଵିତଃ । ଵିପକ୍ଷସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯାମି ତତଃ ପରିଭଵାସ୍ପଦମ୍ ॥ ୨୩.

'ନହେଲେ ଯଦି ମୁଁ ଶୋକରେ ଅଚେତନ, ଦୁଃଖିତ, ଅପବିତ୍ର ଓ ଦୟନୀୟ ହେଉଛି, ତେବେ ଶତ୍ରୁମାନେ ମୋପ୍ରତି ହସିବେ, ମୋତେ ଉପହାସ କରିବେ।'

ମଯାରିଶାତନଂ କାର୍ଯଂ ରାଜ୍ଞଃ ଶୁଶ୍ରୁଷଣଂ ପିତୁଃ । ଜୀଵିତଂ ତସ୍ଯ ଚାଯତ୍ତଂ ସନ୍ତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ତତ୍କଥଂ ମଯା ॥ ୨୩.

'ମୋତେ ଶତ୍ରୁମାନେ ନଶ୍ଟ କରିବା, ରାଜା ଅର୍ଥାତ୍ ପିତାଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ଉଚିତ; ତାଙ୍କ ଜୀବନ ମୋପରି ନିର୍ଭର, ତେଣୁ କିପରି ମୁଁ ଏହା ଛାଡ଼ିପାରିବି?'

କିନ୍ତ୍ଵତ୍ର ମନ୍ଯେ କର୍ତଵ୍ଯସ୍ତ୍ଯାଗୋ ଭାଗସ୍ଯ ଯୋଷିତଃ । ସ ଚାପି ନୋପକାରାଯ ତନ୍ଵଙ୍ଗ୍ଯାଃ କିନ୍ତୁ ସର୍ଵଥା ॥ ୨୩.

ମୁଁ ଏଠାରେ ଭାବୁଛି, ଏହି ଅଂଶଟି ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଜିଉଁ ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ଥିଲା, ସେଠି ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ହିଁ ଉଚିତ। ଏହା କେବଳ ତାଙ୍କର ଉପକାର ପାଇଁ ନୁହେଁ, ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରରେ ଏଭଳି ହେବ।

ମଯା ନୃଶଂସ୍ଯଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ନୋପକାର୍ଯପକାରି ଚ । ଯା ମଦର୍ଥେଽତ୍ଯଜତ୍ପ୍ରାଣାଂସ୍ତଦର୍ଥେଽଲ୍ପମିଦଂ ମମ ॥ ୨୩.

ମୋତେ ଦୟା କରିବାକୁ ହେବ, ଏହା ନ ଉପକାର ପାଇଁ, ନ ଅପକାର ପାଇଁ। ସେ ମୋ ପାଇଁ ନିଜ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ—ଏହି ଛୋଟ କାମ ତାଙ୍କ ପାଇଁ।

ପୁତ୍ରାଵୂଚତୁଃ ଇତି କୃତ୍ଵା ମତିଂ ସୋଽଥ ନିଷ୍ପାଦ୍ଯୋଦକଦାନିକମ୍ । କ୍ରିଯାଶ୍ଚାନନ୍ତରଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଋତଧ୍ଵଜଃ ॥ ୨୩.

ପୁଅମାନେ ଏଭଳି କହିଲେ। ତାପରେ ସେ ନିଜ ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଜଳାଞ୍ଜଳି ଦେଲେ; ପରେ ଯେଉଁ ଆବଶ୍ୟକ କ୍ରିୟା ଥିଲା, ସେସବୁ କରି, ଋତଧ୍ୱଜ କହିଲେ।

ଋତଧ୍ଵଜ ଉଵାଚ ଯଦି ସା ମମ ତନ୍ଵଙ୍ଗୀ ନ ସ୍ଯାଦ୍ଭାର୍ଯା ମଦାଲସା । ଅସ୍ମିନ୍ ଜନ୍ମନି ନାନ୍ଯା ମେ ଭଵିତ୍ରୀ ସହଚାରିଣୀ ॥ ୨୩.

ଋତଧ୍ୱଜ କହିଲେ: ଯଦି ସେ ସୁସ୍ଳିମ ଦେହବତୀ ମଦାଲସା ମୋର ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ନୁହଁନ୍ତି, ତେବେ ଏହି ଜନ୍ମରେ ମୋ ପାଖରେ ଆଉ କୌଣସି ସହଚାରିଣୀ ହେବେ ନାହିଁ।

ତାମୃତେ ମୃଗଶାଵାକ୍ଷୀଂ ଗନ୍ଧର୍ଵତନଯାମହମ୍ । ନ ଭୋକ୍ଷ୍ଯେ ଯୋଷିତଂ କାଞ୍ଚିଦିତି ସତ୍ଯଂ ମଯୋଦିତମ୍ ॥ ୨୩.

ସେ ମୃଗଶାବାକ୍ଷୀ ଗନ୍ଧର୍ବକନ୍ୟା ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ଆଉ କୌଣସି ଜିଉଁ ସହ ଭୋଗ କରିବି ନାହିଁ—ଏହି କଥା ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।

ସଦ୍ଧର୍ମଚାରିଣୀଂ ପତ୍ନୀଂ ତାଂ ମୁକ୍ତ୍ଵା ଗଜଗାମିନୀମ୍,। କାଞ୍ଚିନ୍ନାଙ୍ଗୀକରିଷ୍ଯାମୀତ୍ଯେତତ୍ସତ୍ଯଂ ମଯୋଦିତମ୍ ॥ ୨୩.

ଧର୍ମରେ ଚାଲୁଥିବା, ହାତୀ ଚାଲିବା ପରି ଚାଲୁଥିବା ମୋ ପତ୍ନୀକୁ ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ଆଉ କୌଣସି ଜିଉଁକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବି ନାହିଁ—ଏହି କଥା ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।

ପୁତ୍ରାଵୂଚତୁଃ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଚ ସ୍ତ୍ରୀଭୋଗାନ୍ ତାତ ! ସର୍ଵଂସ୍ତଯା ଵିନା । କ୍ରୀଡନ୍ନାସ୍ତେ ସମଂ ତୁଲ୍ଯୈର୍ଵଯସ୍ଯୈଃ ଶୀଲସମ୍ପଦା ॥ ୨୩.

ପୁଅମାନେ କହିଲେ: ତାତା! ସେ ସମସ୍ତ ଜିଉଁ ସହ ଭୋଗ ତ୍ୟାଗ କରି, ତାଙ୍କ ବିନା, ସମାନ ଗୁଣ ଥିବା ସହପାଠୀମାନେ ସହ ଖେଳି ରହୁଛନ୍ତି।

ଏତତ୍ତସ୍ଯ ପରଂ କାର୍ଯଂ ତାତ ! ତତ୍କେନ ଶକ୍ଯତେ । କର୍ତୁମତ୍ଯର୍ଥଦୁଷ୍ପ୍ରାପ୍ଯମୀଶ୍ଵରୈଃ କିମୁତେତରୈଃ ॥ ୨୩.

ଏହା ତାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ତାତା! ଏହା କିଏ କରିପାରିବ? ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହା ବହୁତ କଷ୍ଟକର, ଆଉ ଅନ୍ୟମାନେ ତ କଥା ଛାଡ଼।