ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ଭର୍ତୃଶୁଶ୍ରୂଷଣାଦେଵ ମଯା ପ୍ରାପ୍ତଂ ମହତ୍ ଫଲମ୍ । ସର୍ଵକାମଫଲାଵାପ୍ତ୍ଯା ପ୍ରତ୍ଯୂହାଃ ପରିଵର୍ତିତାଃ॥୧୬.

ମୁଁ ମାତ୍ର ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ସେବା କରି ବଡ଼ ଫଳ ପାଇଛି। ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବାରେ ସମସ୍ତ ବାଧା ଦୂର ହୋଇଯାଇଛି।

ପଞ୍ଚର୍ଣାନି ମନୁଷ୍ଯେଣ ସାଧ୍ଵି ! ଦେଯାନି ସର୍ଵଦା । ତଥାତ୍ମଵର୍ଣଧର୍ମେଣ କର୍ତଵ୍ଯୋ ଧନସଂଚଯଃ॥୧୬.

ହେ ସତୀ! ମନୁଷ୍ୟ ସବୁବେଳେ ପାଞ୍ଚଟି ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ଏବଂ ନିଜ ଜାତି ଓ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଧନ ସଞ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରାପ୍ତଶ୍ଚାର୍ଥସ୍ତତଃ ପାତ୍ରେ ଵିନିଯୋଜ୍ଯୋ ଵିଧାନତଃ । ସତ୍ଯାର୍ଜଵ-ତପୋ-ଦାନୈର୍ଦଯାଯୁକ୍ତୋ ଭଵେତ୍ ସଦା॥୧୬.

ଯେତେବେଳେ ଧନ ମିଳେ, ତାହା ଯୋଗ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ବଣ୍ଟିବା ଉଚିତ। ସଦା ସତ୍ୟ, ସରଳତା, ତପ, ଦାନ ଓ ଦୟାରେ ଭରିଥିବା ଦରକାର।

କ୍ରିଯାଶ୍ଚ ଶାସ୍ତ୍ରନିର୍ଦିଷ୍ଟା ରାଗଦ୍ଵେଷଵିଵର୍ଜିତାଃ । କର୍ତଵ୍ଯା ଅନ୍ଵହଂ ଶ୍ରଦ୍ଧା-ପୁରସ୍କାରେଣ ଶକ୍ତିତଃ॥୧୬.

ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଯେଉଁ କାମ କହାଯାଇଛି, ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷ ଛାଡ଼ି, ଦିନକୁ ଦିନ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଓ ଶକ୍ତିଅନୁଯାୟୀ କରିବା ଉଚିତ।

ସ୍ଵଜାତିଵିହିତାନେଵ ଲୋକାନାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ । କ୍ଲେଶେନ ମହତା ସାଧ୍ଵି ! ପ୍ରାଜାପତ୍ଯାଦିକାନ୍ କ୍ରମାତ୍॥୧୬.

ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ଜାତି ଅନୁଯାୟୀ ଲୋକକୁ ମାତ୍ର ପାଇପାରେ, ହେ ସତୀ! ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ପ୍ରଜାପତି ଆଦି ଲୋକକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

ସ୍ତ୍ରିଯସ୍ତ୍ଵେଵଂ ସମସ୍ତସ୍ଯ ନରୈର୍ଦୁଃ ଖାର୍ଜିତସ୍ଯ ଵୈ । ପୁଣ୍ଯସ୍ଯାର୍ଧାପହାରିଣ୍ଯଃ ପତିଶୁଶ୍ରୂଷଯୈଵ ହି॥୧୬.

କିନ୍ତୁ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସେବା କରି, ପୁରୁଷମାନେ କଷ୍ଟରେ କମାଇଥିବା ପୁଣ୍ୟର ଅର୍ଧାଂଶ ନେଇନଥାନ୍ତି।

ନାସ୍ତି ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ପୃଥଗ୍ଯଜ୍ଞୋ ନ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ନାପ୍ଯୁପୋଷିତମ୍ । ଭର୍ତୃଶୁଶ୍ରୂଷଯୈଵୈତାନ୍ ଲୋକାନିଷ୍ଟାନ୍ ଵ୍ରଜନ୍ତି ହି॥୧୬.

ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପାଇଁ ଆଲଗା କୌଣସି ଯଜ୍ଞ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଉପବାସ ନାହିଁ। ସେମାନେ କେବଳ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସେବା କରି, ଇଚ୍ଛିତ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

ତସ୍ମାତ୍ ସାଧ୍ଵି ! ମହାଭାଗେ ! ପତିଶୁଶ୍ରୂଷଣଂ ପ୍ରତି । ତ୍ଵଯା ମତିଃ ସଦା କାର୍ଯା ଯତୋ ଭର୍ତା ପରା ଗତିଃ॥୧୬.

ତେଣୁ, ହେ ସତୀ! ହେ ଭାଗ୍ୟବତୀ! ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସେବା ପ୍ରତି ତୁମର ମନ ସଦା ଲାଗି ରଖ। କାରଣ, ସ୍ୱାମୀ ହେଉଛନ୍ତି ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ।

ଯଦ୍ଦେଵେଭ୍ଯୋ ଯଚ୍ଚ ପିତ୍ରାଗତେଭ୍ଯଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଭର୍ତାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଚନଂ ସତ୍କ୍ରିଯାତଃ । ତସ୍ଯାପ୍ଯର୍ଧଂ କେଵଲାନନ୍ଯଚିତ୍ତା ନାରୀ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଭର୍ତୃଶୁଶ୍ରୂଷଯୈଵ॥୧୬.

ସ୍ୱାମୀ ଦେବତା କିମ୍ବା ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଯେଉଁ ପୂଜା କିମ୍ବା ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ନିଜ ମନ ଅନ୍ୟ କିଛି ନ ରଖିଥିବା ନାରୀ ସେମାନଙ୍କ ସେବା କରି ତାହାର ଅର୍ଧାଂଶ ପାଆନ୍ତି।

ପୁତ୍ର ଉଵାଚ ତସ୍ଯାସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରତିପୂଜ୍ଯ ତଥାଦରାତ୍ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାତ୍ରିପତ୍ନୀଂ ତାମନସୂଯାମିଦଂ ଵଚଃ॥୧୬.

ପୁଅ କହିଲେ— ସେ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଯଥାଯଥ ଆଦର ଦେଇ, ସେ ଅତ୍ରିଙ୍କର ଜଣେ ପତ୍ନୀ ଅନସୂୟାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

ଧନ୍ଯାସ୍ମ୍ଯନୁଗୃହୀତାସ୍ମି ଦେଵୈଶ୍ଚାପ୍ଯଵଲୋକିତା । ଯନ୍ମେ ପ୍ରକୃତିକଲ୍ଯାଣି ! ଶ୍ରଦ୍ଧାଂ ଵର୍ଧଯସେ ପୁନଃ॥୧୬.

ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୁଁ କୃପାପ୍ରାପ୍ତ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଦୟା ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇଛନ୍ତି। ହେ ସ୍ୱଭାବରେ ଶୁଭେ! ତୁମେ ପୁଣିଥରେ ମୋର ଶ୍ରଦ୍ଧା ବଢ଼ାଇଦେଲା।

ଜାନାମ୍ଯେତନ୍ନ ନାରୀଣାଂ କାଚିତ୍ ପତିସମା ଗତିଃ । ତତ୍ପ୍ରୀତିଶ୍ଚୋପକାରାଯ ଇହ ଲୋକେ ପରତ୍ର ଚ॥୧୬.

ମୁଁ ଜାଣେ— ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀ ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଗତି ନାହିଁ। ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ସ୍ନେହ ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ଉପକାର କରେ।

ପତିପ୍ରସାଦାଦିହ ଚ ପ୍ରେତ୍ଯ ଚୈଵ ଯଶସ୍ଵିନି । ନାରୀ ସୁଖମଵାପ୍ନୋତି ନାର୍ଯା ଭର୍ତା ହି ଦେଵତା॥୧୬.

ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଦୟାରୁ, ଏଠାରେ ଓ ପରେ, ନାରୀ ସୁଖ ପାଉଛି। ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀ ହେଉଛନ୍ତି ଦେବତା।

ସା ତ୍ଵଂ ବ୍ରୂହି ମହାଭାଗେ ! ପ୍ରାପ୍ତାଯା ମମ ମନ୍ଦିରମ୍ । ଆର୍ଯାଯା ଯନ୍ମଯା କାର୍ଯଂ ତଥାର୍ଯେଣାପି ଵା ଶୁଭେ॥୧୬.

ତେଣୁ, ହେ ଭାଗ୍ୟବତୀ! ତୁମେ ମୋ ଘରକୁ ଆସିଛ, ଏବେ କହ, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ କଣ କରିବି, କିମ୍ବା ତୁମେ ମୋତେ କଣ କରାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛ।

ଅନସୂଯୋଵାଚ ଏତେ ଦେଵାଃ ସହେନ୍ଦ୍ରେଣ ମାମୁପାଗମ୍ଯ ଦୁଃ ଖିତାଃ । ତ୍ଵଦ୍ଵାଖ୍ଯାପାସ୍ତସତ୍କର୍ମଦିନନକ୍ତନିରୂପଣାଃ॥୧୬.

ଅନସୂୟା କହିଲେ— ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ, ତୁମ କଥାରେ ଦିନ ରାତି ସତ୍କର୍ମ ହରାଇ, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଥିଲେ।

ଯାଚନ୍ତେଽହର୍ନିଶାସଂସ୍ଥାଂ ଯଥାଵଦଵିଖଣ୍ଡିତାମ୍ । ଅହଂ ତଦର୍ଥମାଯାତା ଶୃଣୁ ଚୈତଦ୍ଵଚୋ ମମ॥୧୬.

ସେମାନେ ଦିନ ଓ ରାତିର ଅବିରତ ଚଳାଚଳ ପାଇଁ ନିରନ୍ତର ଅନୁରୋଧ କରୁଛନ୍ତି । ମୁଁ ଏହି କାରଣରେ ଆସିଛି । ଏବେ ମୋ କଥା ଶୁଣ ।

ଦିନାଭାଵାତ୍ ସମସ୍ତାନାମଭାଵୋ ଯାଗକର୍ମଣାମ୍ । ତଦଭାଵାତ୍ ସୁରାଃ ପୁଷ୍ଟିଂ ନୋପଯାନ୍ତି ତପସ୍ଵିନି॥୧୬.

ଦିନ ନଥିବାରୁ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଓ କର୍ମ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଛି । ଏହି କର୍ମ ନଥିବାରୁ ଦେବତାମାନେ ପୂଷ୍ଟି ମିଳୁନାହିଁ ।

ଅହ୍ନଶ୍ଚୈଵ ସମୁଚ୍ଛେଦାଦୁଚ୍ଛେଦଃ ସର୍ଵକର୍ମଣାମ୍ । ତଦୁଚ୍ଛେଦାଦନାଵୃଷ୍ଟ୍ଯା ଜଗଦୁଚ୍ଛେଦମେଷ୍ଯତି॥୧୬.

ଦିନ ଅନ୍ତ ହେଇଯିବାରୁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଛି । ଏହାର ଫଳରେ ଭୂମିରେ ବର୍ଷା ହେଉନାହିଁ, ତେଣୁ ସମସ୍ତ ଜଗତ ନଶ୍ଟ ହେବ ।

ତତ୍ ତ୍ଵମିଚ୍ଛସି ଚେଦେତତ୍ ଜଗଦୁଦ୍ଧର୍ତୁମାପଦଃ । ପ୍ରସୀଦ ସାଧ୍ଵି ! ଲୋକାନାଂ ପୂର୍ଵଵଦ୍ଧର୍ତତାଂ ରଵିଃ॥୧୬.

ଯଦି ତୁମେ ଏହି ଆପଦରୁ ଜଗତକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଦୟା କର । ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବବତ୍ ଚଳାଚଳ କରୁ ।

ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯୁଵାଚ ମାଣ୍ଡଵ୍ଯେନ ମହାଭାଗେ ! ଶପ୍ତୋ ଭର୍ତା ମମେଶ୍ଵରଃ । ସୂର୍ଯୋଦଯେ ଵିନାଶଂ ତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସୀତ୍ଯତିମନ୍ଯୁନା॥୧୬.

ବ୍ରାହ୍ମଣୀ କହିଲେ— ମାଣ୍ଡବ୍ୟଙ୍କ ଶାପରେ, ମୋ ପତି, ମୋର ଈଶ୍ୱର, ଦୁଃଖରେ ଏହି ଦଣ୍ଡ ଭୋଗିଛନ୍ତି— 'ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ନ ହେଲେ, ତୁମର ନଶ୍ୱରତା ଆସିବ' ।

ଅନସୂଯୋଵାଚ ଯଦି ଵା ରୋଚତେ ଭଦ୍ରେ ! ତତସ୍ତ୍ଵଦ୍ଵଚନାଦହମ୍ । କରୋମି ପୂର୍ଵଵଦ୍ଦେହଂ ଭର୍ତାରଞ୍ଚ ନଵଂ ତଵ॥୧୬.

ଅନସୂୟା କହିଲେ— ଯଦି ତୁମେ ଚାହୁଁଛ, ଭଦ୍ରେ, ତେବେ ତୁମ ଅନୁରୋଧରେ ମୁଁ ପୂର୍ବବତ୍ ଦେହ ଫେରାଇଦେବି, ଏବଂ ତୁମକୁ ନୂତନ ପତି ଦେବି ।

ମଯା ହି ସର୍ଵଥା ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵରଵର୍ଣିନି । ପତିଵ୍ରତାନାମାରାଧ୍ଯମିତି ସଂମାନଯାମି ତେ॥୧୬.

ମୁଁ ସମସ୍ତ ନାରୀଙ୍କ ମହିମାକୁ ସମ୍ମାନ କରେ, ବିଶେଷକରି ପତିବ୍ରତା ନାରୀଙ୍କ ଭକ୍ତିକୁ ।

ପୁତ୍ର ଉଵାଚ ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତେ ତଯା ସୂର୍ଯମାଜୁହାଵ ତପସ୍ଵିନୀ । ଅନସୂଯାର୍ଘ୍ଯମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଦଶରାତ୍ରେ ତଦା ନିଶି॥୧୬.

ପୁତ୍ର କହିଲେ— ତାଙ୍କ ଅନୁମତି ଦେବା ପରେ, ତପସ୍ୱିନୀ ଅନସୂୟା ଦଶମ ଦିନ ରାତିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ଆହ୍ୱାନ କଲେ ।

ତତୋ ଵିଵସ୍ଵାନ୍ ଭଗଵାନ୍ ଫୁଲ୍ଲପଦ୍ମାରୁଣାକୃତିଃ । ଶୈଲରାଜାନମୁଦଯମାରୁରୋହୋରୁମଣ୍ଡଲଃ॥୧୬.

ତାପରେ, ଭଗବାନ ବିବସ୍ବାନ, ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମ ପରି ଲାଲ ଆକାରରେ, ପାହାଡ଼ରାଜା ଉପରେ ବଡ଼ ଚକ୍ର ନେଇ ଉଦୟ କଲେ ।

ସମନନ୍ତରମେଵାସ୍ଯା ଭର୍ତା ପ୍ରାଣୈର୍ଵ୍ଯଯୁଜ୍ଯତ । ପପାତ ଚ ମହୀପୃଷ୍ଠେ ପତନ୍ତଂ ଜଗୃହେ ଚ ସା॥୧୬.

ସେହି ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ପତି ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଲେ । ସେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କୁ ଧରିଲେ ।

ଅନସୂଯୋଵାଚ ନ ଵିଷାଦସ୍ତ୍ଵଯା ଭଦ୍ରେ ! କର୍ତଵ୍ଯଃ ପଶ୍ଯ ମେ ବଲମ୍ । ପତିଶୁଶ୍ରୂଷଯାଵାପ୍ତଂ ତପସଃ କିଂ ଚିରେଣ ତେ॥୧୬.

ଅନସୂୟା କହିଲେ— ଭଦ୍ରେ, ତୁମେ ଦୁଃଖ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ । ମୋ ଶକ୍ତି ଦେଖ । ପତିକୁ ସେବା କରି, ତୁମେ କେଉଁ ଫଳ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ତାହା ଲାଭ କରିନଥିଲେ ?

ଯଥା ଭର୍ତୃସମଂ ନାନ୍ଯମପଶ୍ଯଂ ପୁରୁଷଂ କ୍ଵଚିତ୍ । ରୂପତଃ ଶୀଲତୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵାଙ୍ମାଧୁର୍ଂଯ୍ଯାଦିଭୂଷଣୈଃ॥୧୬.

ମୁଁ କେବେ ମୋ ପତି ପରି ରୂପ, ଚରିତ୍ର, ବୁଦ୍ଧି, ଓ ମିଠା କଥାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁରୁଷକୁ ଦେଖିନି ।

ତେନ ସତ୍ଯେନ ଵିପ୍ରୋଽଯଂ ଵ୍ଯାଧିମୁକ୍ତଃ ପୁନର୍ଯୁଵା । ପ୍ରାପ୍ନୋତୁ ଜୀଵିତଂ ଭାର୍ଯାସହାଯଃ ଶରଦାଂ ଶତମ୍॥୧୬.

ଏହି ସତ୍ୟର ଶକ୍ତିରେ, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୋଗମୁକ୍ତ ହେଉ, ପୁନଃ ଯୁବା ହେଉ, ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସହିତ ଶତ ବର୍ଷ ଜୀବନ ଲାଭ କରୁ ।

ଯଥା ଭର୍ତୃସମଂ ନାନ୍ଯମହଂ ପଶ୍ଯାମି ଦୈଵତମ୍ । ତେନ ସତ୍ଯେନ ଵିପ୍ରୋଽଯଂ ପୁନର୍ଜୋଵତ୍ଵନାମଯଃ॥୧୬.

ମୁଁ କେବେ ମୋ ପତି ପରି କୌଣସି ଦେବତାକୁ ଦେଖିନି । ଏହି ସତ୍ୟର ଶକ୍ତିରେ, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁନଃ ଯୁବା ଓ ରୋଗମୁକ୍ତ ହେଉ ।