ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ତନ୍ନାସ୍ତି ସର୍ଵମେଵୈତଦ୍ଵିନୈଷାଂ ଵ୍ଯୁଷ୍ଟିସଂସ୍ଥୈତମ୍ । କଥଂ ନୁ ଦିନସର୍ଗଃ ସ୍ଯାଦନ୍ଯୋଽନ୍ଯମଵଦନ୍ ସୁରାଃ॥୧୬.

ଦିନ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇନଥିଲେ, ଏ ସବୁ କିଛି ଅଛି ନାହିଁ; ଦିନ ତିଆରି କିପରି ହେବ? ଏଭଳି ଭାବରେ ଦେବତାମାନେ ଆପସରେ କଥା ହେଲେ।

ତେଷାମେଵ ସମେତାନାଂ ଯଜ୍ଞଵ୍ଯୁଚ୍ଛିତ୍ତିଶଙ୍କିନାମ୍ । ଦେଵାନାଂ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରାହ ଦେଵଃ ପ୍ରଜାପତିଃ॥୧୬.

ଯଜ୍ଞ ନାଶ ହେବା ଭୟରେ, ଏଭଳି ଦେବତାମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ କଥା ଶୁଣିଲେ; ତେବେ ପ୍ରଜାପତି ଦେବତାମାନେ ଉପରେ କହିଲେ।

ତେଜଃ ପରଂ ତେଜସୈଵ ତପସା ଚ ତପସ୍ତଥା । ପ୍ରଶାମ୍ଯତେଽମରାସ୍ତସ୍ମାଚ୍ଛୃଣୁଧ୍ଵଂ ଵଚନଂ ମମ॥୧୬.

ଶକ୍ତିକୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ତପସ୍ୟାକୁ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ କରାଯାଏ; ଏହିଠାରୁ, ଅମର ଦେବମାନେ, ମୋ କଥା ଶୁଣ।

ପତିଵ୍ରତାଯା ମାହାତ୍ମ୍ଯାନ୍ନୋଦ୍ଗଚ୍ଛତି ଦିଵାକରଃ । ତସ୍ଯ ଚାନୁଦଯାଦ୍ଧାନିର୍ମର୍ତ୍ଯାନାଂ ଭଵତାଂ ତଥା॥୧୬.

ପତିବ୍ରତା ନାରୀଙ୍କ ମହିମାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ ନାହିଁ; ସେ ଉଦୟ ନ କରିବାରୁ, ମଣିଷମାନେ ଓ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଭୋକରେ ପଡ଼।

ତସ୍ମାତ୍ ପତିଵ୍ରତାମତ୍ରେରନୁଭୂଯାଂ ତପସ୍ଵିନୀମ୍ । ପ୍ରସାଦଯତ ଵୈ ପତ୍ନୀଂ ଭାନୋରୁଦଯକାମ୍ଯଯା॥୧୬.

ଏହିଠାରୁ, ସେଠାକୁ ଯାଇ, ସେ ପତିବ୍ରତା ତପସ୍ୱିନୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କର; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ପାଇଁ ଭାନୁଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କର।

ପୁତ୍ର ଉଵାଚ ତୈଃ ସା ପ୍ରସାଦିତା ଗତ୍ଵା ପ୍ରୋହେଷ୍ଟଂ ଵ୍ରିଯତାମିତି । ଅଯାଚନ୍ତ ଦିନଂ ଦେଵା ଭଵତ୍ଵିତି ଯଥା ପୁରା॥୧୬.

ପୁତ୍ର କହିଲେ: ସେମାନେ ଯାଇ, ସେଉଁଠି ପ୍ରସନ୍ନ କରି, 'ପୂର୍ବବତ୍ ଦିନ ହେଉ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ପୂର୍ବପରି ହେଉ' ବୋଲି ଅନୁରୋଧ କଲେ।

ଅନସୂଯୋଵାଚ ପତିଵ୍ରତାଯା ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ନ ହୀଯେତ କଥନ୍ତ୍ଵିତି । ସଂମାନ୍ଯ ତସ୍ମାତ୍ ତାଂ ସାଧ୍ଵୀମହଃ ସ୍ତ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ସୁରାଃ॥୧୬.

ଅନସୂୟା କହିଲେ: 'ପତିବ୍ରତା ନାରୀଙ୍କ ମହିମା କେବେ କମିପାରିବ ନାହିଁ; ଏହିଠାରୁ, ସେ ସାଧ୍ବୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ମୁଁ ଦିନ ସୃଷ୍ଟି କରିବି, ହେ ଦେବମାନେ।'

ଯଥା ପୁନରହୋରାତ୍ର-ସଂସ୍ଥାନମୁପଜାଯତେ । ଯଥା ଚ ତସ୍ଯାଃ ସ୍ଵପତିର୍ନ ସାଧ୍ଵ୍ଯା ନାଶମେଷ୍ଯତି॥୧୬.

ଯେପରି ଦିନ ଓ ରାତି ପୁଣିଥରେ ଆସେ, ସେପରି ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ କେବେ ନଶିଯିବେ ନାହିଁ।

ପୁତ୍ର ଉଵାଚ ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସୁରାଂସ୍ତସ୍ଯା ଗତ୍ଵା ସା ମନ୍ଦିରଂ ଶୁଭା । ଉଵାଚ କୁଶଲଂ ପୃଷ୍ଟା ଧର୍ମଂ ଭର୍ତୁସ୍ତଥାତ୍ମନଃ॥୧୬.

ପୁଅ କହିଲେ— ଏପରି କହି, ସେ ଶୁଭା ସ୍ତ୍ରୀ ନିଜ ଘରକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଭଲ ଅଛ କି ନାହିଁ ପଚାରିଲେ, ଏବଂ ସେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀ ଓ ନିଜର ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ଜାଣିଲେ।

ଅନସୂଯୋଵାଚ କଚ୍ଚିନ୍ନନ୍ଦସି କଲ୍ଯାଣି ସ୍ଵଭର୍ତୁର୍ମୁଖଦର୍ଶନାତ୍ । କଚ୍ଚିଚ୍ଚାଖିଲଦେଵେଭ୍ଯୋ ମନ୍ଯସେଽଭ୍ଯଧିକଂ ପତିମ୍॥୧୬.

ଅନସୂୟା କହିଲେ— ହେ ଶୁଭେ! ତୁମେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖି ଖୁସି ଅଛ କି? ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାଠାରୁ ତୁମେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅଧିକ ମନେ କରୁଛ କି?

ଭର୍ତୃଶୁଶ୍ରୂଷଣାଦେଵ ମଯା ପ୍ରାପ୍ତଂ ମହତ୍ ଫଲମ୍ । ସର୍ଵକାମଫଲାଵାପ୍ତ୍ଯା ପ୍ରତ୍ଯୂହାଃ ପରିଵର୍ତିତାଃ॥୧୬.

ମୁଁ ମାତ୍ର ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ସେବା କରି ବଡ଼ ଫଳ ପାଇଛି। ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବାରେ ସମସ୍ତ ବାଧା ଦୂର ହୋଇଯାଇଛି।

ପଞ୍ଚର୍ଣାନି ମନୁଷ୍ଯେଣ ସାଧ୍ଵି ! ଦେଯାନି ସର୍ଵଦା । ତଥାତ୍ମଵର୍ଣଧର୍ମେଣ କର୍ତଵ୍ଯୋ ଧନସଂଚଯଃ॥୧୬.

ହେ ସତୀ! ମନୁଷ୍ୟ ସବୁବେଳେ ପାଞ୍ଚଟି ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ଏବଂ ନିଜ ଜାତି ଓ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଧନ ସଞ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରାପ୍ତଶ୍ଚାର୍ଥସ୍ତତଃ ପାତ୍ରେ ଵିନିଯୋଜ୍ଯୋ ଵିଧାନତଃ । ସତ୍ଯାର୍ଜଵ-ତପୋ-ଦାନୈର୍ଦଯାଯୁକ୍ତୋ ଭଵେତ୍ ସଦା॥୧୬.

ଯେତେବେଳେ ଧନ ମିଳେ, ତାହା ଯୋଗ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ବଣ୍ଟିବା ଉଚିତ। ସଦା ସତ୍ୟ, ସରଳତା, ତପ, ଦାନ ଓ ଦୟାରେ ଭରିଥିବା ଦରକାର।

କ୍ରିଯାଶ୍ଚ ଶାସ୍ତ୍ରନିର୍ଦିଷ୍ଟା ରାଗଦ୍ଵେଷଵିଵର୍ଜିତାଃ । କର୍ତଵ୍ଯା ଅନ୍ଵହଂ ଶ୍ରଦ୍ଧା-ପୁରସ୍କାରେଣ ଶକ୍ତିତଃ॥୧୬.

ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଯେଉଁ କାମ କହାଯାଇଛି, ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷ ଛାଡ଼ି, ଦିନକୁ ଦିନ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଓ ଶକ୍ତିଅନୁଯାୟୀ କରିବା ଉଚିତ।

ସ୍ଵଜାତିଵିହିତାନେଵ ଲୋକାନାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ । କ୍ଲେଶେନ ମହତା ସାଧ୍ଵି ! ପ୍ରାଜାପତ୍ଯାଦିକାନ୍ କ୍ରମାତ୍॥୧୬.

ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ଜାତି ଅନୁଯାୟୀ ଲୋକକୁ ମାତ୍ର ପାଇପାରେ, ହେ ସତୀ! ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ପ୍ରଜାପତି ଆଦି ଲୋକକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

ସ୍ତ୍ରିଯସ୍ତ୍ଵେଵଂ ସମସ୍ତସ୍ଯ ନରୈର୍ଦୁଃ ଖାର୍ଜିତସ୍ଯ ଵୈ । ପୁଣ୍ଯସ୍ଯାର୍ଧାପହାରିଣ୍ଯଃ ପତିଶୁଶ୍ରୂଷଯୈଵ ହି॥୧୬.

କିନ୍ତୁ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସେବା କରି, ପୁରୁଷମାନେ କଷ୍ଟରେ କମାଇଥିବା ପୁଣ୍ୟର ଅର୍ଧାଂଶ ନେଇନଥାନ୍ତି।

ନାସ୍ତି ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ପୃଥଗ୍ଯଜ୍ଞୋ ନ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ନାପ୍ଯୁପୋଷିତମ୍ । ଭର୍ତୃଶୁଶ୍ରୂଷଯୈଵୈତାନ୍ ଲୋକାନିଷ୍ଟାନ୍ ଵ୍ରଜନ୍ତି ହି॥୧୬.

ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପାଇଁ ଆଲଗା କୌଣସି ଯଜ୍ଞ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଉପବାସ ନାହିଁ। ସେମାନେ କେବଳ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସେବା କରି, ଇଚ୍ଛିତ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

ତସ୍ମାତ୍ ସାଧ୍ଵି ! ମହାଭାଗେ ! ପତିଶୁଶ୍ରୂଷଣଂ ପ୍ରତି । ତ୍ଵଯା ମତିଃ ସଦା କାର୍ଯା ଯତୋ ଭର୍ତା ପରା ଗତିଃ॥୧୬.

ତେଣୁ, ହେ ସତୀ! ହେ ଭାଗ୍ୟବତୀ! ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସେବା ପ୍ରତି ତୁମର ମନ ସଦା ଲାଗି ରଖ। କାରଣ, ସ୍ୱାମୀ ହେଉଛନ୍ତି ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ।

ଯଦ୍ଦେଵେଭ୍ଯୋ ଯଚ୍ଚ ପିତ୍ରାଗତେଭ୍ଯଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଭର୍ତାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଚନଂ ସତ୍କ୍ରିଯାତଃ । ତସ୍ଯାପ୍ଯର୍ଧଂ କେଵଲାନନ୍ଯଚିତ୍ତା ନାରୀ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଭର୍ତୃଶୁଶ୍ରୂଷଯୈଵ॥୧୬.

ସ୍ୱାମୀ ଦେବତା କିମ୍ବା ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଯେଉଁ ପୂଜା କିମ୍ବା ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ନିଜ ମନ ଅନ୍ୟ କିଛି ନ ରଖିଥିବା ନାରୀ ସେମାନଙ୍କ ସେବା କରି ତାହାର ଅର୍ଧାଂଶ ପାଆନ୍ତି।

ପୁତ୍ର ଉଵାଚ ତସ୍ଯାସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରତିପୂଜ୍ଯ ତଥାଦରାତ୍ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାତ୍ରିପତ୍ନୀଂ ତାମନସୂଯାମିଦଂ ଵଚଃ॥୧୬.

ପୁଅ କହିଲେ— ସେ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଯଥାଯଥ ଆଦର ଦେଇ, ସେ ଅତ୍ରିଙ୍କର ଜଣେ ପତ୍ନୀ ଅନସୂୟାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

ଧନ୍ଯାସ୍ମ୍ଯନୁଗୃହୀତାସ୍ମି ଦେଵୈଶ୍ଚାପ୍ଯଵଲୋକିତା । ଯନ୍ମେ ପ୍ରକୃତିକଲ୍ଯାଣି ! ଶ୍ରଦ୍ଧାଂ ଵର୍ଧଯସେ ପୁନଃ॥୧୬.

ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୁଁ କୃପାପ୍ରାପ୍ତ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଦୟା ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇଛନ୍ତି। ହେ ସ୍ୱଭାବରେ ଶୁଭେ! ତୁମେ ପୁଣିଥରେ ମୋର ଶ୍ରଦ୍ଧା ବଢ଼ାଇଦେଲା।

ଜାନାମ୍ଯେତନ୍ନ ନାରୀଣାଂ କାଚିତ୍ ପତିସମା ଗତିଃ । ତତ୍ପ୍ରୀତିଶ୍ଚୋପକାରାଯ ଇହ ଲୋକେ ପରତ୍ର ଚ॥୧୬.

ମୁଁ ଜାଣେ— ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀ ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଗତି ନାହିଁ। ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ସ୍ନେହ ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ଉପକାର କରେ।

ପତିପ୍ରସାଦାଦିହ ଚ ପ୍ରେତ୍ଯ ଚୈଵ ଯଶସ୍ଵିନି । ନାରୀ ସୁଖମଵାପ୍ନୋତି ନାର୍ଯା ଭର୍ତା ହି ଦେଵତା॥୧୬.

ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଦୟାରୁ, ଏଠାରେ ଓ ପରେ, ନାରୀ ସୁଖ ପାଉଛି। ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀ ହେଉଛନ୍ତି ଦେବତା।

ସା ତ୍ଵଂ ବ୍ରୂହି ମହାଭାଗେ ! ପ୍ରାପ୍ତାଯା ମମ ମନ୍ଦିରମ୍ । ଆର୍ଯାଯା ଯନ୍ମଯା କାର୍ଯଂ ତଥାର୍ଯେଣାପି ଵା ଶୁଭେ॥୧୬.

ତେଣୁ, ହେ ଭାଗ୍ୟବତୀ! ତୁମେ ମୋ ଘରକୁ ଆସିଛ, ଏବେ କହ, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ କଣ କରିବି, କିମ୍ବା ତୁମେ ମୋତେ କଣ କରାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛ।

ଅନସୂଯୋଵାଚ ଏତେ ଦେଵାଃ ସହେନ୍ଦ୍ରେଣ ମାମୁପାଗମ୍ଯ ଦୁଃ ଖିତାଃ । ତ୍ଵଦ୍ଵାଖ୍ଯାପାସ୍ତସତ୍କର୍ମଦିନନକ୍ତନିରୂପଣାଃ॥୧୬.

ଅନସୂୟା କହିଲେ— ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ, ତୁମ କଥାରେ ଦିନ ରାତି ସତ୍କର୍ମ ହରାଇ, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଥିଲେ।

ଯାଚନ୍ତେଽହର୍ନିଶାସଂସ୍ଥାଂ ଯଥାଵଦଵିଖଣ୍ଡିତାମ୍ । ଅହଂ ତଦର୍ଥମାଯାତା ଶୃଣୁ ଚୈତଦ୍ଵଚୋ ମମ॥୧୬.

ସେମାନେ ଦିନ ଓ ରାତିର ଅବିରତ ଚଳାଚଳ ପାଇଁ ନିରନ୍ତର ଅନୁରୋଧ କରୁଛନ୍ତି । ମୁଁ ଏହି କାରଣରେ ଆସିଛି । ଏବେ ମୋ କଥା ଶୁଣ ।

ଦିନାଭାଵାତ୍ ସମସ୍ତାନାମଭାଵୋ ଯାଗକର୍ମଣାମ୍ । ତଦଭାଵାତ୍ ସୁରାଃ ପୁଷ୍ଟିଂ ନୋପଯାନ୍ତି ତପସ୍ଵିନି॥୧୬.

ଦିନ ନଥିବାରୁ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଓ କର୍ମ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଛି । ଏହି କର୍ମ ନଥିବାରୁ ଦେବତାମାନେ ପୂଷ୍ଟି ମିଳୁନାହିଁ ।

ଅହ୍ନଶ୍ଚୈଵ ସମୁଚ୍ଛେଦାଦୁଚ୍ଛେଦଃ ସର୍ଵକର୍ମଣାମ୍ । ତଦୁଚ୍ଛେଦାଦନାଵୃଷ୍ଟ୍ଯା ଜଗଦୁଚ୍ଛେଦମେଷ୍ଯତି॥୧୬.

ଦିନ ଅନ୍ତ ହେଇଯିବାରୁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଛି । ଏହାର ଫଳରେ ଭୂମିରେ ବର୍ଷା ହେଉନାହିଁ, ତେଣୁ ସମସ୍ତ ଜଗତ ନଶ୍ଟ ହେବ ।

ତତ୍ ତ୍ଵମିଚ୍ଛସି ଚେଦେତତ୍ ଜଗଦୁଦ୍ଧର୍ତୁମାପଦଃ । ପ୍ରସୀଦ ସାଧ୍ଵି ! ଲୋକାନାଂ ପୂର୍ଵଵଦ୍ଧର୍ତତାଂ ରଵିଃ॥୧୬.

ଯଦି ତୁମେ ଏହି ଆପଦରୁ ଜଗତକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଦୟା କର । ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବବତ୍ ଚଳାଚଳ କରୁ ।