ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ଵିନା ଚାଯନଵିଜ୍ଞାନାତ୍ କାଲଃ ସଂଵତ୍ସରଃ କୁତଃ । ସଂଵତ୍ସରଂ ଵିନା ନାନ୍ଯତ୍ କାଲଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ॥୧୬.

ଏହି ଆୟନ ଜ୍ଞାନ ଛଡ଼ା, ବର୍ଷ କିପରି ବୁଝିବାଯିବ? ବର୍ଷ ନଥିଲେ, କାଳ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅନ୍ୟ କିଛି ଜ୍ଞାନ ଆସିପାରିବ ନାହିଁ।

ପତିଵ୍ରତାଯା ଵଚସା ନୋଦ୍ଗଚ୍ଛତି ଦିଵାକରଃ । ସୂର୍ଯୋଦଯଂ ଵିନା ନୈଵ ସ୍ତ୍ରାନଦାନାଦିକାଃ କ୍ରିଯାଃ॥୧୬.

ପତିବ୍ରତା ନାରୀଙ୍କ କଥାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ ନାହିଁ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ନ ହେଲେ, ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ।

ନାଗ୍ନେର୍ଵିହରଣଞ୍ଚୈଵ କ୍ରାତ୍ଵଭାଵଶ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ । ନୈଵାପ୍ଯଯନମସ୍ମାକଂ ଵିନା ହୋମେନ ଜାଯତେ॥୧୬.

ଅଗ୍ନି ଚଳନ ନ ହେଲେ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ନାହିଁ; ହୋମ ଛଡ଼ା, ଆମର ଗତି ମଧ୍ୟ ଆଗକୁ ବଢ଼େ ନାହିଁ।

ଵଯମାପ୍ଯାଯିତା ମର୍ତ୍ଯୈର୍ଯଜ୍ଞଭାଗୈର୍ଯଥୋଚିତୈଃ । ଵୃଷ୍ଟ୍ଯା ତାନନୁଗୃହ୍ଣୀମୋ ମର୍ତ୍ଯାନ୍ ଶସ୍ଯାଦିସିଦ୍ଧଯେ॥୧୬.

ମଣିଷମାନେ ଯଥାଯଥିକ ଭାଗରେ ଯଜ୍ଞ କରି ଆମକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି; ଆମେ ବର୍ଷା ଦେଇ, ଚାଷ ଓ ଅନ୍ୟ ଫଳ ପାଇଁ ମଣିଷମାନେ ଉପକୃତ ହୁଅନ୍ତି।

ନିଷ୍ପାଦିତାସ୍ଵୋଷଧୀଷୁ ମର୍ତ୍ଯା ଯଜ୍ଞୈର୍ଯଜନ୍ତି ନଃ । ତେଷାଂ ଵଯଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛାମଃ କାମାନ୍ ଯଜ୍ଞାଦିପୂଜିତାଃ॥୧୬.

ମଣିଷମାନେ ନିଜେ ଉତ୍ପାଦିତ ଔଷଧି ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କରି ଆମକୁ ପୂଜନ୍ତି; ଯଜ୍ଞ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ, ଆମେ ସେମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଦେଉ।

ଅଧୋ ହି ଵର୍ଷାମ ଵଯଂ ମର୍ତ୍ଯାଶ୍ଚୋର୍ଧ୍ଵପ୍ରଵର୍ଷିଣଃ । ତୋଯଵର୍ଷେଣ ହି ଵଯଂ ହଵିର୍ଵର୍ଷେଣ ମାନଵାଃ॥୧୬.

ଆମେ ତଳକୁ ବର୍ଷା ପଠାଉ, ମଣିଷମାନେ ଉପରକୁ ହବି ଦେଉ; ଆମେ ଜଳ ଦେଇ, ମଣିଷମାନେ ହବି ଦେଇ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ଉପାୟରେ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି।

ଯେ ନାସ୍ମାକଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ନିତ୍ଯନୈମିତ୍ତକୀଃ କ୍ରିଯାଃ । କ୍ରତୁଭାଗଂ ଦୁରାତ୍ମାନଃ ସ୍ଵଯଞ୍ଚାଶ୍ନନ୍ତି ଲୋଲୁପାଃ॥୧୬.

ଯେମାନେ ଆମକୁ ନିୟମିତ ଓ ବିଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯେମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଲୋଭୀ ହୋଇ ଯଜ୍ଞ ଭାଗ ନିଜେ ଖାଇଯାନ୍ତି—

ଵିନାଶାଯ ଵଯଂ ତେଷାଂ ତୋଯସୂର୍ଯାଗ୍ନିମାରୁତାନ୍ । କ୍ଷିତିଞ୍ଚ ସନ୍ଦୂଷଯାମଃ ପାପାନାମପକାରିଣାମ୍॥୧୬.

ସେମାନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ, ଆମେ ସେମାନଙ୍କର ଜଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ ଓ ମାଟିକୁ ଦୂଷିତ କରିଦେଉ।

ଦୁଷ୍ଟତୋଯାଦିଭୋଗେନ ତେଷାଂ ଦୁଷ୍କୃତକର୍ମିଣାମ୍ । ଉପସର୍ଗାଃ ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ ମରଣାଯ ସୁଦାରୁଣାଃ॥୧୬.

ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଲୋକେ ଦୂଷିତ ଜଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଭୋଗ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଘଟନାରେ ପଡ଼ନ୍ତି, ଯାହା ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆଣେ।

ଯେ ତ୍ଵସ୍ମାନ୍ ପ୍ରୀଣଯିତ୍ଵା ତୁ ଭୁଞ୍ଜତେ ଶେଷମାତ୍ମନା । ତେଷାଂ ପୁଣ୍ଯାନ୍ ଵଯଂ ଯୋକାନ୍ ଵିଦଧାମ ମହାତ୍ମନାମ୍॥୧୬.

ଯେମାନେ ଆମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ପରେ ଶେଷ ଭାଗ ନିଜେ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମହାତ୍ମା ହେବାରୁ, ଆମେ ସେମାନଙ୍କୁ ପୁଣ୍ୟ ଲୋକ ଦେଇଥାଉ।

ତନ୍ନାସ୍ତି ସର୍ଵମେଵୈତଦ୍ଵିନୈଷାଂ ଵ୍ଯୁଷ୍ଟିସଂସ୍ଥୈତମ୍ । କଥଂ ନୁ ଦିନସର୍ଗଃ ସ୍ଯାଦନ୍ଯୋଽନ୍ଯମଵଦନ୍ ସୁରାଃ॥୧୬.

ଦିନ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇନଥିଲେ, ଏ ସବୁ କିଛି ଅଛି ନାହିଁ; ଦିନ ତିଆରି କିପରି ହେବ? ଏଭଳି ଭାବରେ ଦେବତାମାନେ ଆପସରେ କଥା ହେଲେ।

ତେଷାମେଵ ସମେତାନାଂ ଯଜ୍ଞଵ୍ଯୁଚ୍ଛିତ୍ତିଶଙ୍କିନାମ୍ । ଦେଵାନାଂ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରାହ ଦେଵଃ ପ୍ରଜାପତିଃ॥୧୬.

ଯଜ୍ଞ ନାଶ ହେବା ଭୟରେ, ଏଭଳି ଦେବତାମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ କଥା ଶୁଣିଲେ; ତେବେ ପ୍ରଜାପତି ଦେବତାମାନେ ଉପରେ କହିଲେ।

ତେଜଃ ପରଂ ତେଜସୈଵ ତପସା ଚ ତପସ୍ତଥା । ପ୍ରଶାମ୍ଯତେଽମରାସ୍ତସ୍ମାଚ୍ଛୃଣୁଧ୍ଵଂ ଵଚନଂ ମମ॥୧୬.

ଶକ୍ତିକୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ତପସ୍ୟାକୁ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ କରାଯାଏ; ଏହିଠାରୁ, ଅମର ଦେବମାନେ, ମୋ କଥା ଶୁଣ।

ପତିଵ୍ରତାଯା ମାହାତ୍ମ୍ଯାନ୍ନୋଦ୍ଗଚ୍ଛତି ଦିଵାକରଃ । ତସ୍ଯ ଚାନୁଦଯାଦ୍ଧାନିର୍ମର୍ତ୍ଯାନାଂ ଭଵତାଂ ତଥା॥୧୬.

ପତିବ୍ରତା ନାରୀଙ୍କ ମହିମାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ ନାହିଁ; ସେ ଉଦୟ ନ କରିବାରୁ, ମଣିଷମାନେ ଓ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଭୋକରେ ପଡ଼।

ତସ୍ମାତ୍ ପତିଵ୍ରତାମତ୍ରେରନୁଭୂଯାଂ ତପସ୍ଵିନୀମ୍ । ପ୍ରସାଦଯତ ଵୈ ପତ୍ନୀଂ ଭାନୋରୁଦଯକାମ୍ଯଯା॥୧୬.

ଏହିଠାରୁ, ସେଠାକୁ ଯାଇ, ସେ ପତିବ୍ରତା ତପସ୍ୱିନୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କର; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ପାଇଁ ଭାନୁଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କର।

ପୁତ୍ର ଉଵାଚ ତୈଃ ସା ପ୍ରସାଦିତା ଗତ୍ଵା ପ୍ରୋହେଷ୍ଟଂ ଵ୍ରିଯତାମିତି । ଅଯାଚନ୍ତ ଦିନଂ ଦେଵା ଭଵତ୍ଵିତି ଯଥା ପୁରା॥୧୬.

ପୁତ୍ର କହିଲେ: ସେମାନେ ଯାଇ, ସେଉଁଠି ପ୍ରସନ୍ନ କରି, 'ପୂର୍ବବତ୍ ଦିନ ହେଉ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ପୂର୍ବପରି ହେଉ' ବୋଲି ଅନୁରୋଧ କଲେ।

ଅନସୂଯୋଵାଚ ପତିଵ୍ରତାଯା ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ନ ହୀଯେତ କଥନ୍ତ୍ଵିତି । ସଂମାନ୍ଯ ତସ୍ମାତ୍ ତାଂ ସାଧ୍ଵୀମହଃ ସ୍ତ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ସୁରାଃ॥୧୬.

ଅନସୂୟା କହିଲେ: 'ପତିବ୍ରତା ନାରୀଙ୍କ ମହିମା କେବେ କମିପାରିବ ନାହିଁ; ଏହିଠାରୁ, ସେ ସାଧ୍ବୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ମୁଁ ଦିନ ସୃଷ୍ଟି କରିବି, ହେ ଦେବମାନେ।'

ଯଥା ପୁନରହୋରାତ୍ର-ସଂସ୍ଥାନମୁପଜାଯତେ । ଯଥା ଚ ତସ୍ଯାଃ ସ୍ଵପତିର୍ନ ସାଧ୍ଵ୍ଯା ନାଶମେଷ୍ଯତି॥୧୬.

ଯେପରି ଦିନ ଓ ରାତି ପୁଣିଥରେ ଆସେ, ସେପରି ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ କେବେ ନଶିଯିବେ ନାହିଁ।

ପୁତ୍ର ଉଵାଚ ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସୁରାଂସ୍ତସ୍ଯା ଗତ୍ଵା ସା ମନ୍ଦିରଂ ଶୁଭା । ଉଵାଚ କୁଶଲଂ ପୃଷ୍ଟା ଧର୍ମଂ ଭର୍ତୁସ୍ତଥାତ୍ମନଃ॥୧୬.

ପୁଅ କହିଲେ— ଏପରି କହି, ସେ ଶୁଭା ସ୍ତ୍ରୀ ନିଜ ଘରକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଭଲ ଅଛ କି ନାହିଁ ପଚାରିଲେ, ଏବଂ ସେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀ ଓ ନିଜର ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ଜାଣିଲେ।

ଅନସୂଯୋଵାଚ କଚ୍ଚିନ୍ନନ୍ଦସି କଲ୍ଯାଣି ସ୍ଵଭର୍ତୁର୍ମୁଖଦର୍ଶନାତ୍ । କଚ୍ଚିଚ୍ଚାଖିଲଦେଵେଭ୍ଯୋ ମନ୍ଯସେଽଭ୍ଯଧିକଂ ପତିମ୍॥୧୬.

ଅନସୂୟା କହିଲେ— ହେ ଶୁଭେ! ତୁମେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖି ଖୁସି ଅଛ କି? ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାଠାରୁ ତୁମେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅଧିକ ମନେ କରୁଛ କି?

ଭର୍ତୃଶୁଶ୍ରୂଷଣାଦେଵ ମଯା ପ୍ରାପ୍ତଂ ମହତ୍ ଫଲମ୍ । ସର୍ଵକାମଫଲାଵାପ୍ତ୍ଯା ପ୍ରତ୍ଯୂହାଃ ପରିଵର୍ତିତାଃ॥୧୬.

ମୁଁ ମାତ୍ର ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ସେବା କରି ବଡ଼ ଫଳ ପାଇଛି। ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବାରେ ସମସ୍ତ ବାଧା ଦୂର ହୋଇଯାଇଛି।

ପଞ୍ଚର୍ଣାନି ମନୁଷ୍ଯେଣ ସାଧ୍ଵି ! ଦେଯାନି ସର୍ଵଦା । ତଥାତ୍ମଵର୍ଣଧର୍ମେଣ କର୍ତଵ୍ଯୋ ଧନସଂଚଯଃ॥୧୬.

ହେ ସତୀ! ମନୁଷ୍ୟ ସବୁବେଳେ ପାଞ୍ଚଟି ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ଏବଂ ନିଜ ଜାତି ଓ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଧନ ସଞ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରାପ୍ତଶ୍ଚାର୍ଥସ୍ତତଃ ପାତ୍ରେ ଵିନିଯୋଜ୍ଯୋ ଵିଧାନତଃ । ସତ୍ଯାର୍ଜଵ-ତପୋ-ଦାନୈର୍ଦଯାଯୁକ୍ତୋ ଭଵେତ୍ ସଦା॥୧୬.

ଯେତେବେଳେ ଧନ ମିଳେ, ତାହା ଯୋଗ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ବଣ୍ଟିବା ଉଚିତ। ସଦା ସତ୍ୟ, ସରଳତା, ତପ, ଦାନ ଓ ଦୟାରେ ଭରିଥିବା ଦରକାର।

କ୍ରିଯାଶ୍ଚ ଶାସ୍ତ୍ରନିର୍ଦିଷ୍ଟା ରାଗଦ୍ଵେଷଵିଵର୍ଜିତାଃ । କର୍ତଵ୍ଯା ଅନ୍ଵହଂ ଶ୍ରଦ୍ଧା-ପୁରସ୍କାରେଣ ଶକ୍ତିତଃ॥୧୬.

ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଯେଉଁ କାମ କହାଯାଇଛି, ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷ ଛାଡ଼ି, ଦିନକୁ ଦିନ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଓ ଶକ୍ତିଅନୁଯାୟୀ କରିବା ଉଚିତ।

ସ୍ଵଜାତିଵିହିତାନେଵ ଲୋକାନାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ । କ୍ଲେଶେନ ମହତା ସାଧ୍ଵି ! ପ୍ରାଜାପତ୍ଯାଦିକାନ୍ କ୍ରମାତ୍॥୧୬.

ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ଜାତି ଅନୁଯାୟୀ ଲୋକକୁ ମାତ୍ର ପାଇପାରେ, ହେ ସତୀ! ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ପ୍ରଜାପତି ଆଦି ଲୋକକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

ସ୍ତ୍ରିଯସ୍ତ୍ଵେଵଂ ସମସ୍ତସ୍ଯ ନରୈର୍ଦୁଃ ଖାର୍ଜିତସ୍ଯ ଵୈ । ପୁଣ୍ଯସ୍ଯାର୍ଧାପହାରିଣ୍ଯଃ ପତିଶୁଶ୍ରୂଷଯୈଵ ହି॥୧୬.

କିନ୍ତୁ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସେବା କରି, ପୁରୁଷମାନେ କଷ୍ଟରେ କମାଇଥିବା ପୁଣ୍ୟର ଅର୍ଧାଂଶ ନେଇନଥାନ୍ତି।

ନାସ୍ତି ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ପୃଥଗ୍ଯଜ୍ଞୋ ନ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ନାପ୍ଯୁପୋଷିତମ୍ । ଭର୍ତୃଶୁଶ୍ରୂଷଯୈଵୈତାନ୍ ଲୋକାନିଷ୍ଟାନ୍ ଵ୍ରଜନ୍ତି ହି॥୧୬.

ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପାଇଁ ଆଲଗା କୌଣସି ଯଜ୍ଞ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଉପବାସ ନାହିଁ। ସେମାନେ କେବଳ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସେବା କରି, ଇଚ୍ଛିତ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

ତସ୍ମାତ୍ ସାଧ୍ଵି ! ମହାଭାଗେ ! ପତିଶୁଶ୍ରୂଷଣଂ ପ୍ରତି । ତ୍ଵଯା ମତିଃ ସଦା କାର୍ଯା ଯତୋ ଭର୍ତା ପରା ଗତିଃ॥୧୬.

ତେଣୁ, ହେ ସତୀ! ହେ ଭାଗ୍ୟବତୀ! ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସେବା ପ୍ରତି ତୁମର ମନ ସଦା ଲାଗି ରଖ। କାରଣ, ସ୍ୱାମୀ ହେଉଛନ୍ତି ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ।

ଯଦ୍ଦେଵେଭ୍ଯୋ ଯଚ୍ଚ ପିତ୍ରାଗତେଭ୍ଯଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଭର୍ତାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଚନଂ ସତ୍କ୍ରିଯାତଃ । ତସ୍ଯାପ୍ଯର୍ଧଂ କେଵଲାନନ୍ଯଚିତ୍ତା ନାରୀ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଭର୍ତୃଶୁଶ୍ରୂଷଯୈଵ॥୧୬.

ସ୍ୱାମୀ ଦେବତା କିମ୍ବା ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଯେଉଁ ପୂଜା କିମ୍ବା ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ନିଜ ମନ ଅନ୍ୟ କିଛି ନ ରଖିଥିବା ନାରୀ ସେମାନଙ୍କ ସେବା କରି ତାହାର ଅର୍ଧାଂଶ ପାଆନ୍ତି।