ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ଗାଗ୍ଂ ପରିକରଂ ବଦ୍ଧ୍ଵା ଶୁଲ୍କମାଦାଯ ଚାଧିକମ୍ । ସ୍କନ୍ଧେ ଭର୍ତାରମାଦାଯ ଜଗାମ ମୃଦୁଗାମିନୀ॥୧୬.

ସେ ନିଜ ସାଡ଼ି ଗଠି ଧରି, ଅଧିକ ଦାମ ନେଇ, ପତିଙ୍କୁ କନ୍ଧରେ ଉଠାଇ, ମୃଦୁ ଚାଳିଯାଉଥିବା ସେ ଝିଅ ଚାଲିପଡ଼ିଲେ।

ନିଶି ମେଘାସ୍ତୃତେ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଚଲଦ୍ଵିଦ୍ଯୁତ୍ପ୍ରଦର୍ଶିତେ । ରାଜମାର୍ଗେ ପ୍ରିଯଂ ଭର୍ତୁଶ୍ଚିକୀର୍ଷନ୍ତୀ ଦ୍ଵିଜାଙ୍ଗନା॥୧୬.

ରାତିରେ, ମେଘରେ ଆକାଶ ଢାକିଯାଇଥିଲା, ବିଜୁଳି ଚମକୁଥିଲା; ସେ ଦ୍ୱିଜାତି ସ୍ତ୍ରୀ, ପତିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ରାଜପଥରେ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ।

ପଥି ଶୂଲେ ତଥା ପ୍ରୋତମଚୌରଂ ଯୌରଶଙ୍କଯା । ମାଣ୍ଡଵ୍ଯମତିଦୁଃ ଖାର୍ତମନ୍ଧକାରେଽଥ ସ ଦ୍ଵିଜଃ॥୧୬.

ପଥରେ ଏକ ଚୋରକୁ ଶୂଳରେ ଗାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ, ଚୋରି ଅଭିଯୋଗରେ; ମାଣ୍ଡବ୍ୟ, ଅନେକ ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ଧକାରରେ ଥିଲେ, ସେ ଦ୍ୱିଜ ଥିଲେ।

ପତ୍ନୀସ୍କନ୍ଧେ ସମାରୂଢଶ୍ଚାଲଯାମାସ କୌଶିକଃ । ପାଦାଵମର୍ଷଣାତ୍ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମାଣ୍ଡଵ୍ଯସ୍ତମୁଵାଚ ହ॥୧୬.

ପତି କନ୍ଧରେ ଚଢ଼ିଥିଲେ, କୌଶିକୀ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ; ମାଣ୍ଡବ୍ୟ, ପାଉଁ ଦୁଃଖରେ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ସେଉଁଠି କଥା କହିଲେ।

ଯେନାହମେଵମତ୍ଯର୍ଥଂ ଦୁଃ ଖିତଶ୍ଚାଲିତଃ ପଦା । ଦଶାଂ କଷ୍ଟାମନୁପ୍ରାପ୍ତଃ ସ ପାପାତ୍ମା ନରାଧମଃ॥୧୬.

'ଯିଏ ମୋତେ ଏପରି ଦୁଃଖ ଦେଇ, ପାଉଁ ଦ୍ୱାରା ହେଲାଇଦେଲେ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅବସ୍ଥାକୁ ଆଣିଦେଲେ—ସେ ପାପୀ ଏବଂ ନିଚ୍ଚ ମନୁଷ୍ୟ—'

ସୂର୍ଯୋଦଯେଽଵଶଃ ପ୍ରାଣୈର୍ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ । ଭାସ୍କରାଲୋକନାଦେଵ ସ ଵିନାଶମଵାପ୍ସ୍ଯତି॥୧୬.

'ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟବେଳେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେବ; ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିଲେ ମାତ୍ର ସେ ନଶ୍ଟ ହେଇଯିବ।'

ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯାତତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଂ ଶାପମତିଦାରୁଣମ୍ । ପ୍ରୋଵାଚ ଵ୍ଯଥିତା ସୂର୍ଯୋ ନୈଵୋଦଯମୁପୈଷ୍ଯତି॥୧୬.

ପତିଙ୍କୁ ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଶାପ ମିଳିବାକୁ ଶୁଣି, ସେ ସ୍ତ୍ରୀ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କହିଲେ, 'ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବ ନାହିଁ।'

ତତଃ ସୂର୍ଯୋଦଯାଭାଵାଦଭଵତ୍ ସନ୍ତତା ନିଶା । ବହୂନ୍ଯହଃ ପ୍ରମାଣାନି ତତୋ ଦେଵା ଭଯଂ ଯଯୁଃ॥୧୬.

ଏହାପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ନହେବାରୁ ରାତି ଅବିରତ ଚାଲିଗଲା; ଅନେକ ଦିନ ଏହିପରି ହେଲା, ଦେବତାମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।

ନିଃ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଵଷଟ୍କାର-ସ୍ଵଧାସ୍ଵାହାଵିଵର୍ଜିତମ୍ । କଥଂ ନୁ ଖଲ୍ଵିଦଂ ସର୍ଵଂ ନ ଗଚ୍ଛେତ୍ ସଂକ୍ଷଯଂ ଜଗତ୍॥୧୬.

ପାଠ, ହୋମ, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦାନ ନ ହେବାରୁ—ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ କିପରି ନଷ୍ଟ ହେବ ନାହିଁ?

ଅହୋରାତ୍ରଵ୍ଯଵସ୍ଥାଯା ଵିନା ମାସର୍ତୁସଂକ୍ଷଯଃ । ତତ୍ସଂକ୍ଷଯାନ୍ନ ତ୍ଵଯନେ ଜ୍ଞାଯେତେ ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରେ॥୧୬.

ଦିନ ଓ ରାତି ବିଭାଗ ନଥିଲେ, ମାସ ଓ ଋତୁ ଶେଷ ହେବେ ନାହିଁ; ଏହା ଶେଷ ହେବା ଛଡ଼ା, ଦକ୍ଷିଣାୟନ ଓ ଉତ୍ତରାୟନ କେବେ ଜଣାଯିବ ନାହିଁ।

ଵିନା ଚାଯନଵିଜ୍ଞାନାତ୍ କାଲଃ ସଂଵତ୍ସରଃ କୁତଃ । ସଂଵତ୍ସରଂ ଵିନା ନାନ୍ଯତ୍ କାଲଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ॥୧୬.

ଏହି ଆୟନ ଜ୍ଞାନ ଛଡ଼ା, ବର୍ଷ କିପରି ବୁଝିବାଯିବ? ବର୍ଷ ନଥିଲେ, କାଳ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅନ୍ୟ କିଛି ଜ୍ଞାନ ଆସିପାରିବ ନାହିଁ।

ପତିଵ୍ରତାଯା ଵଚସା ନୋଦ୍ଗଚ୍ଛତି ଦିଵାକରଃ । ସୂର୍ଯୋଦଯଂ ଵିନା ନୈଵ ସ୍ତ୍ରାନଦାନାଦିକାଃ କ୍ରିଯାଃ॥୧୬.

ପତିବ୍ରତା ନାରୀଙ୍କ କଥାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ ନାହିଁ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ନ ହେଲେ, ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ।

ନାଗ୍ନେର୍ଵିହରଣଞ୍ଚୈଵ କ୍ରାତ୍ଵଭାଵଶ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ । ନୈଵାପ୍ଯଯନମସ୍ମାକଂ ଵିନା ହୋମେନ ଜାଯତେ॥୧୬.

ଅଗ୍ନି ଚଳନ ନ ହେଲେ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ନାହିଁ; ହୋମ ଛଡ଼ା, ଆମର ଗତି ମଧ୍ୟ ଆଗକୁ ବଢ଼େ ନାହିଁ।

ଵଯମାପ୍ଯାଯିତା ମର୍ତ୍ଯୈର୍ଯଜ୍ଞଭାଗୈର୍ଯଥୋଚିତୈଃ । ଵୃଷ୍ଟ୍ଯା ତାନନୁଗୃହ୍ଣୀମୋ ମର୍ତ୍ଯାନ୍ ଶସ୍ଯାଦିସିଦ୍ଧଯେ॥୧୬.

ମଣିଷମାନେ ଯଥାଯଥିକ ଭାଗରେ ଯଜ୍ଞ କରି ଆମକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି; ଆମେ ବର୍ଷା ଦେଇ, ଚାଷ ଓ ଅନ୍ୟ ଫଳ ପାଇଁ ମଣିଷମାନେ ଉପକୃତ ହୁଅନ୍ତି।

ନିଷ୍ପାଦିତାସ୍ଵୋଷଧୀଷୁ ମର୍ତ୍ଯା ଯଜ୍ଞୈର୍ଯଜନ୍ତି ନଃ । ତେଷାଂ ଵଯଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛାମଃ କାମାନ୍ ଯଜ୍ଞାଦିପୂଜିତାଃ॥୧୬.

ମଣିଷମାନେ ନିଜେ ଉତ୍ପାଦିତ ଔଷଧି ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କରି ଆମକୁ ପୂଜନ୍ତି; ଯଜ୍ଞ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ, ଆମେ ସେମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଦେଉ।

ଅଧୋ ହି ଵର୍ଷାମ ଵଯଂ ମର୍ତ୍ଯାଶ୍ଚୋର୍ଧ୍ଵପ୍ରଵର୍ଷିଣଃ । ତୋଯଵର୍ଷେଣ ହି ଵଯଂ ହଵିର୍ଵର୍ଷେଣ ମାନଵାଃ॥୧୬.

ଆମେ ତଳକୁ ବର୍ଷା ପଠାଉ, ମଣିଷମାନେ ଉପରକୁ ହବି ଦେଉ; ଆମେ ଜଳ ଦେଇ, ମଣିଷମାନେ ହବି ଦେଇ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ଉପାୟରେ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି।

ଯେ ନାସ୍ମାକଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ନିତ୍ଯନୈମିତ୍ତକୀଃ କ୍ରିଯାଃ । କ୍ରତୁଭାଗଂ ଦୁରାତ୍ମାନଃ ସ୍ଵଯଞ୍ଚାଶ୍ନନ୍ତି ଲୋଲୁପାଃ॥୧୬.

ଯେମାନେ ଆମକୁ ନିୟମିତ ଓ ବିଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯେମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଲୋଭୀ ହୋଇ ଯଜ୍ଞ ଭାଗ ନିଜେ ଖାଇଯାନ୍ତି—

ଵିନାଶାଯ ଵଯଂ ତେଷାଂ ତୋଯସୂର୍ଯାଗ୍ନିମାରୁତାନ୍ । କ୍ଷିତିଞ୍ଚ ସନ୍ଦୂଷଯାମଃ ପାପାନାମପକାରିଣାମ୍॥୧୬.

ସେମାନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ, ଆମେ ସେମାନଙ୍କର ଜଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ ଓ ମାଟିକୁ ଦୂଷିତ କରିଦେଉ।

ଦୁଷ୍ଟତୋଯାଦିଭୋଗେନ ତେଷାଂ ଦୁଷ୍କୃତକର୍ମିଣାମ୍ । ଉପସର୍ଗାଃ ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ ମରଣାଯ ସୁଦାରୁଣାଃ॥୧୬.

ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଲୋକେ ଦୂଷିତ ଜଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଭୋଗ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଘଟନାରେ ପଡ଼ନ୍ତି, ଯାହା ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆଣେ।

ଯେ ତ୍ଵସ୍ମାନ୍ ପ୍ରୀଣଯିତ୍ଵା ତୁ ଭୁଞ୍ଜତେ ଶେଷମାତ୍ମନା । ତେଷାଂ ପୁଣ୍ଯାନ୍ ଵଯଂ ଯୋକାନ୍ ଵିଦଧାମ ମହାତ୍ମନାମ୍॥୧୬.

ଯେମାନେ ଆମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ପରେ ଶେଷ ଭାଗ ନିଜେ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମହାତ୍ମା ହେବାରୁ, ଆମେ ସେମାନଙ୍କୁ ପୁଣ୍ୟ ଲୋକ ଦେଇଥାଉ।

ତନ୍ନାସ୍ତି ସର୍ଵମେଵୈତଦ୍ଵିନୈଷାଂ ଵ୍ଯୁଷ୍ଟିସଂସ୍ଥୈତମ୍ । କଥଂ ନୁ ଦିନସର୍ଗଃ ସ୍ଯାଦନ୍ଯୋଽନ୍ଯମଵଦନ୍ ସୁରାଃ॥୧୬.

ଦିନ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇନଥିଲେ, ଏ ସବୁ କିଛି ଅଛି ନାହିଁ; ଦିନ ତିଆରି କିପରି ହେବ? ଏଭଳି ଭାବରେ ଦେବତାମାନେ ଆପସରେ କଥା ହେଲେ।

ତେଷାମେଵ ସମେତାନାଂ ଯଜ୍ଞଵ୍ଯୁଚ୍ଛିତ୍ତିଶଙ୍କିନାମ୍ । ଦେଵାନାଂ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରାହ ଦେଵଃ ପ୍ରଜାପତିଃ॥୧୬.

ଯଜ୍ଞ ନାଶ ହେବା ଭୟରେ, ଏଭଳି ଦେବତାମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ କଥା ଶୁଣିଲେ; ତେବେ ପ୍ରଜାପତି ଦେବତାମାନେ ଉପରେ କହିଲେ।

ତେଜଃ ପରଂ ତେଜସୈଵ ତପସା ଚ ତପସ୍ତଥା । ପ୍ରଶାମ୍ଯତେଽମରାସ୍ତସ୍ମାଚ୍ଛୃଣୁଧ୍ଵଂ ଵଚନଂ ମମ॥୧୬.

ଶକ୍ତିକୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ତପସ୍ୟାକୁ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ କରାଯାଏ; ଏହିଠାରୁ, ଅମର ଦେବମାନେ, ମୋ କଥା ଶୁଣ।

ପତିଵ୍ରତାଯା ମାହାତ୍ମ୍ଯାନ୍ନୋଦ୍ଗଚ୍ଛତି ଦିଵାକରଃ । ତସ୍ଯ ଚାନୁଦଯାଦ୍ଧାନିର୍ମର୍ତ୍ଯାନାଂ ଭଵତାଂ ତଥା॥୧୬.

ପତିବ୍ରତା ନାରୀଙ୍କ ମହିମାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ ନାହିଁ; ସେ ଉଦୟ ନ କରିବାରୁ, ମଣିଷମାନେ ଓ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଭୋକରେ ପଡ଼।

ତସ୍ମାତ୍ ପତିଵ୍ରତାମତ୍ରେରନୁଭୂଯାଂ ତପସ୍ଵିନୀମ୍ । ପ୍ରସାଦଯତ ଵୈ ପତ୍ନୀଂ ଭାନୋରୁଦଯକାମ୍ଯଯା॥୧୬.

ଏହିଠାରୁ, ସେଠାକୁ ଯାଇ, ସେ ପତିବ୍ରତା ତପସ୍ୱିନୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କର; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ପାଇଁ ଭାନୁଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କର।

ପୁତ୍ର ଉଵାଚ ତୈଃ ସା ପ୍ରସାଦିତା ଗତ୍ଵା ପ୍ରୋହେଷ୍ଟଂ ଵ୍ରିଯତାମିତି । ଅଯାଚନ୍ତ ଦିନଂ ଦେଵା ଭଵତ୍ଵିତି ଯଥା ପୁରା॥୧୬.

ପୁତ୍ର କହିଲେ: ସେମାନେ ଯାଇ, ସେଉଁଠି ପ୍ରସନ୍ନ କରି, 'ପୂର୍ବବତ୍ ଦିନ ହେଉ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ପୂର୍ବପରି ହେଉ' ବୋଲି ଅନୁରୋଧ କଲେ।

ଅନସୂଯୋଵାଚ ପତିଵ୍ରତାଯା ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ନ ହୀଯେତ କଥନ୍ତ୍ଵିତି । ସଂମାନ୍ଯ ତସ୍ମାତ୍ ତାଂ ସାଧ୍ଵୀମହଃ ସ୍ତ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ସୁରାଃ॥୧୬.

ଅନସୂୟା କହିଲେ: 'ପତିବ୍ରତା ନାରୀଙ୍କ ମହିମା କେବେ କମିପାରିବ ନାହିଁ; ଏହିଠାରୁ, ସେ ସାଧ୍ବୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ମୁଁ ଦିନ ସୃଷ୍ଟି କରିବି, ହେ ଦେବମାନେ।'

ଯଥା ପୁନରହୋରାତ୍ର-ସଂସ୍ଥାନମୁପଜାଯତେ । ଯଥା ଚ ତସ୍ଯାଃ ସ୍ଵପତିର୍ନ ସାଧ୍ଵ୍ଯା ନାଶମେଷ୍ଯତି॥୧୬.

ଯେପରି ଦିନ ଓ ରାତି ପୁଣିଥରେ ଆସେ, ସେପରି ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ କେବେ ନଶିଯିବେ ନାହିଁ।

ପୁତ୍ର ଉଵାଚ ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସୁରାଂସ୍ତସ୍ଯା ଗତ୍ଵା ସା ମନ୍ଦିରଂ ଶୁଭା । ଉଵାଚ କୁଶଲଂ ପୃଷ୍ଟା ଧର୍ମଂ ଭର୍ତୁସ୍ତଥାତ୍ମନଃ॥୧୬.

ପୁଅ କହିଲେ— ଏପରି କହି, ସେ ଶୁଭା ସ୍ତ୍ରୀ ନିଜ ଘରକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଭଲ ଅଛ କି ନାହିଁ ପଚାରିଲେ, ଏବଂ ସେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀ ଓ ନିଜର ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ଜାଣିଲେ।