ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ନିଜରୂପଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ପକ୍ଷିଣୀରୂପଧାରିଣୀ । ଚତ୍ଵାରସ୍ତେ ଚ ତନଯା ଜନିଷ୍ଯନ୍ତେଽଧମାପ୍ସରାଃ॥୧.

ନିଜ ରୂପ ଛାଡ଼ି, ପକ୍ଷୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତୁମେ ଚାରିଜଣ ଛୁଆ ଜନ୍ମ ଦେବ, ହେ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ।

ଅପ୍ରାପ୍ଯ ତେଷୁ ଚ ପ୍ରୀତିଂ ଶସ୍ତ୍ରପୂତା ପୁନର୍ଦିଵି । ଵାସମାପ୍ସ୍ଯସି ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ନୋତ୍ତରଂ ତେ କଥଞ୍ଚନ॥୧.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ନ ପାଇ, ଏହି ଦଣ୍ଡରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ପୁଣି ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରିବ; ତୁମେ କେବେ ମୁଁଠାରେ ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ପାରିବ ନାହିଁ।

ଇତି ଵଚନମସହ୍ଯଂ କୋପସଂରକ୍ତଦୃଷ୍ଟିଶ୍ ଚଲକଲବଲଯାଂ ତାଂ ମାନିନୀଂ ଶ୍ରାଵଯିତ୍ଵା । ତରଲତରତରଙ୍ଗାଂ ଗାଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଵିପ୍ରଃ ପ୍ରଥିତଗୁଣଗଣୌଘାଂ ସଂପ୍ରଯାତାଃ ଖଗଙ୍ଗାମ୍॥୧.

ଏହି ଅସହ୍ୟ ଶାପ ଦେଇ, କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକୁ ହୋଇ, ମହାତ୍ମା ମୁନି ତାହାକୁ କମ୍ପିଥିବା ଗର୍ବିତାକୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ; ଏବଂ ସେ, ମନ ତରଙ୍ଗିତ ନଦୀର ତରଙ୍ଗ ପରି ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଗୁଣରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଲା।

; ଧର୍ମପକ୍ଷିଣ ଊଚୁଃ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରେତି ରାଜର୍ଷିରାସୀତ୍ ତ୍ରେତାଯୁଗେ ପୁରା । ଧର୍ମାତ୍ମା ପୃଥିଵୀପାଲଃ ପ୍ରୋଲ୍ଲସତ୍କୀର୍ତିରୁତ୍ତମଃ॥୭.

ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଏକ ସମୟରେ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ପୃଥିବୀର ଶାସକ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମହାନ କୀର୍ତ୍ତି ଦିଗଦିଗନ୍ତରେ ଚମକୁଥିଲା।

ନ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷଂ ନ ଚ ଵ୍ଯାଧିର୍ନାକାଲମରଣଂ ନୃଣାମ୍ । ନାଧର୍ମରୁଚଯଃ ପୌରାସ୍ତସ୍ମିନ୍ ଶାସତି ପାର୍ଥିଵେ॥୭.

ତାଙ୍କର ଶାସନକାଳରେ ଲୋକମାନେ କେବେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ରୋଗ ବା ଅକାଳମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିନଥିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ପୌରମାନେ ଅଧର୍ମରେ ଆସକ୍ତ ହେଉନଥିଲେ।

ବଭୂଵୁର୍ନ ତଥୋନ୍ମତ୍ତା ଧନ-ଵୀର୍ଯ-ତପୋମଦୈଃ । ନାଜାଯନ୍ତ ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚୈଵ କାଶ୍ଚିଦପ୍ରାପ୍ତଯୌଵନାଃ॥୭.

ସେଠାରେ କେହି ଧନ, ଶକ୍ତି ବା ତପସ୍ୟାର ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ ହେଉନଥିଲେ, ଏବଂ କୌଣସି ଝିଅ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୌବନରେ ଜନ୍ମ ନେଉନଥିଲେ।

ସ କଦାଚିନ୍ମହାବାହୁରରଣ୍ଯେଽନୁସରନ୍ ମୃଗମ୍ । ଶୁଶ୍ରାଵ ଶବ୍ଦମସକୃତ୍ ତ୍ରାଯସ୍ଵେତି ଚ ଯୋଷିତାମ୍॥୭.

ଏକ ଦିନ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧରୀ ରାଜା ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ମୃଗକୁ ଧାଉଥିବା ବେଳେ, ବାରମ୍ବାର ଝିଅମାନଙ୍କର 'ବଞ୍ଚାଅ, ବଞ୍ଚାଅ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର ଶୁଣିଲେ।

ସ ଵିହାଯ ମୃଗଂ ରାଜା ମା ଭୈଷୀରିତ୍ଯଭାଷତ । ମଯି ଶାସତି ଦୁର୍ମେଧାଃ କୋଽଯମନ୍ଯାଯଵୃତ୍ତିମାନ୍॥୭.

ସେ ମୃଗକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇ, 'ଭୟ କରିନାହଁ' ବୋଲି କହିଲେ; ମୋ ରାଜ୍ୟରେ ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଶାସନ କରୁଛି, ସେଠି ଏମିତି ଅନ୍ୟାୟ କିଏ କରିପାରିବ?

ତତ୍କ୍ରନ୍ଦିତାନୁସାରୀ ଚ ସର୍ଵାରମ୍ଭଵିଘାତକୃତ୍ । ଏକସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ରୌଦ୍ରୋ ଵିଘ୍ନରାଟ୍ ସମଚିନ୍ତଯତ୍॥୭.

ସେ ଚିତ୍କାରର ଶବ୍ଦକୁ ଅନୁସରଣ କରି ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ସମସ୍ତ ବାଧାର କାରଣ ଏକ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରାଣୀ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲା ଏବଂ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲା।

ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽଯମତୁଲଂ ତପ ଆସ୍ଥାଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ପ୍ରାଗସିଦ୍ଧାଭଵାଦୀନାଂ ଵିଦ୍ଯାଃ ସାଧ୍ଯତି ଵ୍ରତୀ॥୭.

ଏହିଅଟେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଅପୂର୍ବ ତପସ୍ୟା ଓ ଶକ୍ତିର ଧାରକ, ଯିଏ ଦେବତାମାନେ ପୂର୍ବରୁ ପାଇଥିବା ଜ୍ଞାନକୁ ନିଜ ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି।

ସାଧ୍ଯମାନାଃ କ୍ଷମାମୌନଚିତ୍ତସଂଯମିନାମୁନା । ତା ଵୈ ଭଯାର୍ତାଃ କ୍ରନ୍ଦନ୍ତି କଥଂ କାର୍ଯମିଦଂ ମଯା॥୭.

ସେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ନିରବତା ଓ ମନନିୟନ୍ତ୍ରଣା ସହିତ ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ ଅର୍ଜନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି, ଏହି ଭୟଭୀତ ଝିଅମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି—ମୁଁ ଏହାକୁ କିପରି ସମାଧାନ କରିବି?

ତେଜସ୍ଵୀ କୌଶିକଶ୍ଵେଷ୍ଠୋ ଵଯମସ୍ଯ ସୁଦୁର୍ବଲାଃ । କ୍ରୋଶନ୍ତ୍ଯେତାସ୍ତଥା ଭୀତା ଦୁଷ୍ପାରଂ ପ୍ରତିଭାତି ମେ॥୭.

ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୌଶିକ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କର ସୁରକ୍ଷାରେ ଅଛନ୍ତି, ଆମେ ବହୁତ ଦୁର୍ବଳ; ଏହି ଭୟଭୀତ ଝିଅମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ମୋ ପାଇଁ ଏହା ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଅସମ୍ଭବ ଲାଗୁଛି।

ଅଥଵାଯଂ ନୃପଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ମା ଭୈରିତି ଵଦନ୍ ମୁହୁଃ । ଇମମେଵ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଶୁ ସାଧଯିଷ୍ଯେ ଯଥେପ୍ସିତମ୍॥୭.

ନାହିଁଲେ ହେତେବା, ଏହି ରାଜା ଆସିଛନ୍ତି, ବାରମ୍ବାର 'ଭୟ କରିନାହଁ' ବୋଲୁଛନ୍ତି; ମୁଁ ତାଙ୍କ ଭିତରକୁ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରବେଶ କରି, ମୋ ଇଚ୍ଛାମତେ କାମ ସାଧିବି।

ଇତି ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ରୌଦ୍ରେଣ ଵିଘ୍ନରାଜେନ ଵୈ ତତଃ । ତେନାଵିଷ୍ଟୋ ନୃପଃ କୋପାଦିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍॥୭.

ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ଭୟଙ୍କର ବାଧାର ରାଜା ରାଜାଙ୍କୁ ଅଧିକାର କଲା, ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ରାଜା ଏହି କଥା କହିଲେ।

କୋଽଯଂ ବଘ୍ନାତି ଵସ୍ତ୍ରାନ୍ତେ ପାଵକଂ ପାପକୃନ୍ନରଃ । ବଲୋଷ୍ଣତେଜସା ଦୀପ୍ତେ ମଯି ପତ୍ଯାଵୁପସ୍ଥିତେ॥୭.

ମୁଁ ମାଲିକ ଥିବାବେଳେ, ଏହି ପାପୀ ମନୁଷ୍ୟ କିଏ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ବସ୍ତ୍ରର ଛାଡ଼ରେ ଅଗ୍ନି ଜଳାଇ, ଶକ୍ତି ଓ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଛନ୍ତି?

ସୋଽଦ୍ଯ ମତ୍କାର୍ମୁକାକ୍ଷେପ-ଵିଦୀପିତଦିଗନ୍ତରୈଃ । ଶରୈର୍ଵିଭିନ୍ନସର୍ଵାଙ୍ଗୋ ଦୀର୍ଘନିଦ୍ରାଂ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯତି॥୭.

ଆଜି ମୋର ଧନୁରୁ ଛୁଟିଥିବା ତୀର ଯାହା ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପ୍ରକାଶିତ କରେ, ସେ ତାର ଶରୀରକୁ ଭେଦି ଦୀର୍ଘ ନିଦ୍ରାରେ ପଡ଼ିଯିବ।

ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତନ୍ନୃପତେର୍ଵଚଃ । କ୍ରୁଦ୍ଧେ ଚର୍ଷିଵରେ ତସ୍ମିନ୍ ନେଶୁର୍ଵିଦ୍ଯାଃ କ୍ଷଣେନ ତାଃ॥୭.

ରାଜାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ଏବଂ ମହାମୁନି କ୍ରୋଧିତ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ସେହି ଜ୍ଞାନ ତୁରନ୍ତ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲା।

ସ ଚାପି ରାଜା ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ତପୋନିଧିମ୍ । ଭୀତଃ ପ୍ରାଵେପତାତ୍ଯର୍ଥଂ ସହସାଶ୍ଵତ୍ଥପର୍ଣଵତ୍॥୭.

ଏବଂ ରାଜା, ତପସ୍ୟାର ଧନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭୟରେ ବହୁତ କମ୍ପିଗଲେ ଏବଂ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛର ପତ୍ର ପରି ହଠାତ୍ କମ୍ପିତ ହେଲେ।

ସ ଦୁରାତ୍ମନ୍ନିତି ଯଦା ମୁନିସ୍ତିଷ୍ଠେତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍ । ତତଃ ସ ରାଜା ଵିନଯାତ୍ ପ୍ରଣିପତ୍ଯାଭ୍ଯଭାଷତ॥୭.

ମୁନି ଯେତେବେଳେ 'ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟ' ବୋଲି କହି, ସେଠି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, ତେବେ ରାଜା ବିନୟରେ ଶିର ନମାଇ କହିଲେ।

ଭଗଵନ୍ନେଷ ଧର୍ମୋ ମେ ନାପରାଧୋ ମମ ପ୍ରଭୋ । ନ କ୍ରୋଦ୍ଧୁମର୍ହସି ମୁନେ ନିଜଧର୍ମରତସ୍ଯ ମେ॥୭.

ଭଗବନ, ଏହା ମୋର ଧର୍ମ, ମୋର ଦୋଷ ନୁହେଁ, ପ୍ରଭୁ; ମୁଁ ନିଜ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ ଥିବା ଦେଖି, ମୁନି, ଆପଣ ମୋ ଉପରେ କ୍ରୋଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଦାତଵ୍ଯଂ ରକ୍ଷିତଵ୍ଯଂ ଚ ଧର୍ମଜ୍ଞେନ ମହୀକ୍ଷିତା । ଚାପଂ ଚୋଦ୍ଯମ୍ଯ ଯୋଦ୍ଧଵ୍ଯଂ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରତଃ॥୭.

ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ଦେବା ଓ ରକ୍ଷା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ, ଏବଂ ଧର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଧନୁ ଉଠାଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍।

; ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ର ଉଵାଚ ଦାତଵ୍ଯଂ କସ୍ଯ କେ ରକ୍ଷ୍ଯାଃ କୈର୍ଯୋଦ୍ଧଵ୍ଯଂ ଚ ତେ ନୃପ । କ୍ଷିପ୍ରମେତତ୍ ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ଯଦ୍ଯଧର୍ମଭଯଂ ତଵ॥୭.

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ: କାହାକୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ? କାହାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର? କିଏ ଯୁଦ୍ଧ କରିବ? ରାଜା, ଯଦି ତୁମେ ଅଧର୍ମକୁ ଭୟ କରୁଛ, ଏହି ସବୁ କଥା ଶୀଘ୍ର କହ।

; ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ ଦାତଵ୍ଯଂ ଵିପ୍ରମୁଖ୍ଯେଭ୍ଯୋ ଯେ ଚାନ୍ଯେ କୃଶଵୃତ୍ତଯଃ । ରକ୍ଷ୍ଯା ଭୀତାଃ ସଦା ଯୁଦ୍ଧଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ପରିପନ୍ଥିଭିଃ॥୭.

ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: ମୁଖ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଃଖୀ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ଯେମାନେ ଭୟଭୀତ, ସେମାନେ ସଦା ସୁରକ୍ଷିତ ରହିବା ଦରକାର। ଚୋର ଓ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ବିପକ୍ଷରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।

; ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ର ଉଵାଚ ଯଦି ରାଜା ଭଵାନ୍ ସମ୍ଯଗ୍ରାଜଧର୍ମମଵେକ୍ଷତେ । ନିର୍ଵେଷ୍ଟୁକାମୋ ଵିପ୍ରୋଽହଂ ଦୀଯତାମିଷ୍ଟଦକ୍ଷିଣା॥୭.

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ: ଯଦି ତୁମେ ଏକ ସଠିକ୍ ରାଜଧର୍ମ ପାଳନ କରୁଥିବା ରାଜା ଅଟୁଟ ରହ, ଏବଂ ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ତେବେ ମୋତେ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଦକ୍ଷିଣା ଦିଅ।

; ପକ୍ଷିଣ ଊଚୁଃ ଏତଦ୍ରାଜା ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରହୃଷ୍ଟେନାନ୍ତରାତ୍ମନା । ପୁନର୍ଜାତମିଵାତ୍ମାନଂ ମେନେ ପ୍ରାହ ଚ କୌଶିକମ୍॥୭.

ପକ୍ଷୀମାନେ କହିଲେ: ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ମନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ନିଜକୁ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବା ପରି ଅନୁଭବ କଲେ ଏବଂ କୌଶିକଙ୍କୁ ପୁଣି କହିଲେ।

ଉଚ୍ଯତାଂ ଭଗଵନ୍ ଯତ୍ତେ ଦାତଵ୍ଯମଵିଶଙ୍କିତମ୍ । ଦତ୍ତମିତ୍ଯେଵ ତଦ୍ଵିଦ୍ଧି ଯଦ୍ଯପି ସ୍ଯାତ୍ ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍॥୭.

ଭଗବନ୍ତୁ, ଆପଣ ଯାହା ଚାହାନ୍ତି ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ କହନ୍ତୁ। ଯାହା ଚାହିଲେ ତାହା ଦେଇଦେଲି ବୋଲି ଧାରଣା କରନ୍ତୁ, ଯଦିଓ ସେହି ଜିନିଷ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ହେଉ।

ହିରଣ୍ଯଂ ଵା ସୁଵର୍ଣଂ ଵା ପୁତ୍ରଃ ପତ୍ନୀ କଲେଵରମ୍ । ପ୍ରାଣା ରାଜ୍ଯଂ ପୁରଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଯଦଭିପ୍ରେତମାତ୍ମନଃ॥୭.

ସୁନା, ରତ୍ନ, ପୁଅ, ଜଣେ ପତ୍ନୀ, ଶରୀର, ପ୍ରାଣ, ରାଜ୍ୟ, ସହର, ଧନ—ଆପଣଙ୍କ ମନରେ ଯାହା ଆଛି, ଯାହା ଆପଣ ଚାହାନ୍ତି।

; ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ର ଉଵାଚ ରାଜନ୍ ପ୍ରତିଗୃହୀତୋଽଯଂ ଯସ୍ତେ ଦତ୍ତଃ ପ୍ରତିଗ୍ରହଃ । ପ୍ରଯଚ୍ଛ ପ୍ରଥମଂ ତାଵଦ୍ ଦକ୍ଷିଣାଂ ରାଜସୂଯିକୀମ୍॥୭.

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ: ରାଜା, ତୁମେ ଯେଉଁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଲ, ମୁଁ ଗ୍ରହଣ କରିଛି। ପ୍ରଥମେ ମୋତେ ରାଜସୂୟ ଦକ୍ଷିଣା ଦିଅ।

; ରାଜୋଵାଚ ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତାମପି ଦାସ୍ଯାମି ଦକ୍ଷିଣାଂ ଭଵତୋ ହ୍ଯହମ୍ । ଵ୍ରିଯତାଂ ଦ୍ଵିଜଶାର୍ଦୂଲ ଯସ୍ତଵେଷ୍ଟଃ ପ୍ରତିଗ୍ରହଃ॥୭.

ରାଜା କହିଲେ: ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଆପଣଙ୍କୁ ସେହି ଦକ୍ଷିଣା ଦେବି। ଦୟାକରି, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଯାହା ଚାହାନ୍ତି, ତାହା ଚୟନ କରନ୍ତୁ।