ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ଯମପୁରୁଷ ଉଵାଚ ଏଷ ଧର୍ମଶ୍ଚ ଶକ୍ରଶ୍ଚ ତ୍ଵାଂ ନେତୁଂ ସମୁପାଗତୌ । ଅଵଶ୍ଯମସ୍ମାଦ୍ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ତସ୍ମାତ୍ପାର୍ଥିଵ ! ଗମ୍ଯତାମ୍ ॥ ୧୫.

ଯମର ଦୂତ କହିଲେ: ଏଠାରେ ଧର୍ମ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ତୁମକୁ ନେଇଯିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ରାଜନ୍, ଆମ ସହିତ ଯିବା ଆବଶ୍ୟକ, ଏହିଠାରୁ ଏବେ ଯାଆନ୍ତୁ।

ଧର୍ମ ଉଵାଚ ନଯାମି ତ୍ଵାମହଂ ସ୍ଵର୍ଗଂ ତ୍ଵଯା ସମ୍ଯଗୁପାସିତଃ । ଵିମାନମେତଦାରୁହ୍ଯ ମା ଵିଲମ୍ବସ୍ଵ ଗମ୍ଯତାମ୍ ॥ ୧୫.

ଧର୍ମ କହିଲେ: ତୁମେ ମୋତେ ଭଲଭାବେ ପୂଜିଛ, ଏହିଠାରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯିବି; ଏହି ଦେବ ରଥରେ ଚଢ଼, ବିଳମ୍ବ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଯାଆନ୍ତୁ।

ରାଜୋଵାଚ ନରକେ ମାନଵା ଧର୍ମ ପୀଡ୍ଯନ୍ତେଽତ୍ର ସହସ୍ରଶଃ । ତ୍ରାହୀତି ଚାର୍ତାଃ କ୍ରନ୍ଦନ୍ତି ମାମତୋ ନ ଵ୍ରଜାମ୍ଯହମ୍ ॥ ୧୫.

ରାଜା କହିଲେ: ଧର୍ମ, ନରକରେ ହଜାର-ହଜାର ଲୋକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ପାଉଛନ୍ତି; ଦୁଃଖିତମାନେ 'ଆମକୁ ବଞ୍ଚାଅ' ବୋଲି କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି—ଏହିଠାରୁ, ମୁଁ ଯିବି ନାହିଁ।

ଇନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ କର୍ମଣା ନରକପ୍ରାପ୍ତିରେତେଷାଂ ପାପକର୍ମିଣାମ୍ । ସ୍ଵର୍ଗସ୍ତ୍ଵଯାପି ଗନ୍ତଵ୍ଯୋ ନୃପ ! ପୁଣ୍ଯେନ କର୍ମଣା ॥ ୧୫.

ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: ଏମାନେ ନିଜ ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ନରକକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ରାଜନ୍, ତୁମେ ନିଜ ଶୁଭ କର୍ମରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ଉଚିତ।

ରାଜୋଵାଚ ଯଦି ଜାନାସି ଧର୍ମ ! ତ୍ଵଂ ତ୍ଵଂ ଵା ଶକ୍ର ! ଶଚୀପତେ । ମମ ଯାଵତ୍ପ୍ରମାଣନ୍ତୁ ଶୁଭଂ ତଦ୍ଵକ୍ତୁମର୍ହଥଃ ॥ ୧୫.

ରାଜା କହିଲେ: ଧର୍ମ, ତୁମେ ଜାଣିଥିଲେ କିମ୍ବା ଶଚୀପତି ଇନ୍ଦ୍ର, ମୋର ଯେତେ ଶୁଭ କର୍ମ ଅଛି, ତାହା ମୋତେ ଖୋଲି କହ।

ଧର୍ମ ଉଵାଚ ଅବ୍ବିନ୍ଦଵୋ ଯଥାମ୍ଭୋଧୌ ଯଥା ଵା ଦିଵି ତାରକାଃ । ଯଥା ଵା ଵର୍ଷତା ଧାରା ଗଡ୍ଗାଯାଂ ସିକତା ଯଥା ॥ ୧୫.

ଧର୍ମ କହିଲେ: ଯେପରି ଉପସାଗରରେ ଅନେକ ଜଳବିନ୍ଦୁ, ଆକାଶରେ ତାରା, ବର୍ଷାରେ ଧାରା, ଗଙ୍ଗାରେ ବାଲିକଣା ଅସଂଖ୍ୟ—

ଅସଂଖ୍ଯେଯା ମହାରାଜ ଯଥା ବିନ୍ଦ୍ଵାଦଯୋ ହ୍ଯପାମ୍ । ତଥା ତଵାପି ପୁଣ୍ଯସ୍ଯ ସଂଖ୍ଯା ନୈଵୋପପଦ୍ଯତେ ॥ ୧୫.

ସେପରି, ହେ ମହାରାଜ, ତୁମର ଶୁଭ କର୍ମର ଗଣନା କେବେ ହୁଏ ନାହିଁ, ଏହା ଅସଂଖ୍ୟ।

ଅନୁକମ୍ପାମିମାମଦ୍ଯ ନାରକେଷ୍ଵିହ କୁର୍ଵତଃ । ତଦେଵ ଶତସାହସ୍ତ୍ରଂ ସଂଖ୍ଯାମୁପଗତଂ ତଵ ॥ ୧୫.

ଆଜି ତୁମେ ନରକରେ ଥିବା ଏମାନଙ୍କୁ ଦୟା କରିଛ, ଏଥିରେ ତୁମର ପୁଣ୍ୟ ଶତ-ହଜାର ଗୁଣି ବଢ଼ିଗଲା।

ତଦ୍ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ତଦ୍ଭାକ୍ତୁମମରାଲଯମ୍ । ଏତେଽପି ପାପଂ ନରକେ କ୍ଷପଯନ୍ତୁ ସ୍ଵକର୍ମଜମ୍ ॥ ୧୫.

ଏହିଠାରୁ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଦେବଲୋକକୁ ଯାଅ, ଏଠାରେ ଫଳ ଭୋଗ କର; ଏହି ପାପୀମାନେ ନିଜ ଦୁଷ୍କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କରି ନରକରୁ ମୁକ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ।

ରାଜୋଵାଚ କଥଂ ସ୍ପୃହାଂ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ମତ୍ସମ୍ପର୍କେଷୁ ମାନଵାଃ । ଯଦି ସତ୍ସନ୍ନିଧାଵେଷାମୁକତ୍କର୍ଷୋ ନୋପଜାଯତେ ॥ ୧୫.

ରାଜା କହିଲେ: ଯଦି ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସମ୍ନିଧିରେ ଏମାନେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ମୋ ସାଙ୍ଗତ୍ୟ ପାଇଁ କିପରି ଆଗ୍ରହ ହେବ?

ତସ୍ମାଦ୍ଯତ୍ସୁକୃତଂ କିଞ୍ଚିନ୍ମମାସ୍ତି ତ୍ରିଦଶାଧିପ । ତେନ ମୁଚ୍ଯନ୍ତୁ ନରକାତ୍ପାପିନୋ ଯାତନାଂ ଗତାଃ ॥ ୧୫.

ଏହିଠାରୁ, ଦେବମାନ୍ୟ, ମୋର ଯେତେ ଶୁଭ କର୍ମ ଅଛି, ତାହାର ଫଳରେ ଏହି ନରକରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଥିବା ପାପୀମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ।

ଇନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ ଏଵମୂର୍ଧ୍ଵତରଂ ସ୍ଥାନଂ ତ୍ଵଯାଵାପ୍ତଂ ମହୀପତେ । ଏତାଂଶ୍ଚ ନରକାତ୍ପଶ୍ଯ ଵିମୁକ୍ତାନ୍ ପାପକାରିଣଃ ॥ ୧୫.

ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: ଏଭଳି ଭାବେ, ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଏଉଁଠାରୁ ଅଧିକ ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ ପାଇଛ; ଏହି ପାପୀମାନେ ନରକରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଛନ୍ତି, ଦେଖ।

ପୁତ୍ର ଉଵାଚ ତତୋଽପତତ୍ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିସ୍ତସ୍ଯୋପରି ମହୀପତେଃ । ଵିମାନଞ୍ଚାଧିରୋପ୍ଯୈନଂ ସ୍ଵର୍ଲୋକମନଯଦ୍ଧରିଃ ॥ ୧୫.

ପୁଅ କହିଲେ: ତାପରେ ସେଇ ରାଜାଙ୍କ ଉପରେ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲା, ଏବଂ ଦେବ ରଥରେ ବସାଇ ହରି ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଗଲେ।

ଅହଞ୍ଚାନ୍ଯେ ଚ ଯେ ତତ୍ର ଯାତନାଭ୍ଯଃ ପରିଚ୍ଯୁତାଃ । ସ୍ଵକର୍ମଫଲନିର୍ଦିଷ୍ଟଂ ତତୋ ଜାତ୍ଯନ୍ତରଂ ଗତାଃ ॥ ୧୫.

ମୁଁ ଏବଂ ସେଠାରେ ଥିବା ଅନ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସେହି ଯନ୍ତ୍ରଣାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଥିଲୁ, ଆମେ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଅନୁଯାୟୀ ଆଉ ଏକ ଜନ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲୁ।

ଏଵମେତେ ସମାଖ୍ଯାତା ନରକା ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । ଯେନ ଯେନ ଚ ପାପେନ ଯାଂ ଯାଂ ଯୋନିମୁପୈତି ଵୈ ॥ ୧୫.

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସେହି ସମସ୍ତ ନରକ ଓ କେଉଁ ପାପ ଦ୍ୱାରା କେଉଁ ଜନ୍ମ ମିଳେ, ସେ ସବୁ ବିସ୍ତାରରେ କହିଦେଲି।

ତତ୍ତତ୍ସର୍ଵଂ ସମାଖ୍ଯାତଂ ଯଥା ଦୃଷ୍ଟଂ ମଯା ପୁରା । ପୁରାନୁଭଵଜଂ ଜ୍ଞାନମଵାପ୍ଯାଵିତଥଂ ତଵ । ଅତଃ ପରଂ ମହାଭାଗ କିମନ୍ଯତ୍କଥଯାମି ତେ ॥ ୧୫.

ମୁଁ ଯେଉଁଭଳି ଦେଖିଥିଲି, ସେଭଳି ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଦେଲି। ଏହି ଜ୍ଞାନ ଆଗରୁ ଅନୁଭବ କରିଥିବା, ନିଶ୍ଚିତ ଓ ଅବିଫଳ। ଏହା ପରେ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଆଉ କଣ କହିବି?

16(16) ପିତୋଵାଚ କଥିତଂ ମେ ତ୍ଵଯା ଵତ୍ସ ସଂସାରସ୍ଯ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍ । ସ୍ଵରୂପମତିହେଯସ୍ଯ ଘଟୀଯନ୍ତ୍ରଵଦଵ୍ଯଯମ୍॥୧୬.

ପିତା କହିଲେ: ପୁଅ, ତୁମେ ମୋତେ ଏହି ସଂସାରର ନିୟମିତ ଅବସ୍ଥା, ତାହାର ସ୍ୱରୂପ, ଯାହା ମନକୁ ଭ୍ରମିତ କରେ ଓ ଜଳଘଡ଼ି ପରି ଅବିଚଳିତ, ସେସବୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଦେଲା।

ତଦେଵମେତଦଖିଲଂ ମଯାଵଗତମୀଦୃଶମ୍ । କିଂ ମଯା ଵଦ କର୍ତଵ୍ଯମେଵସ୍ମିନ୍ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତେ॥୧୬.

ଏଭଳି ତୁମେ ଯାହା କହିଲ, ସେସବୁ ମୁଁ ଭଲଭଳି ବୁଝିଗଲି। ଏହି ନିୟମିତ ଅବସ୍ଥାରେ ମୋର କଣ କରିବା ଉଚିତ, କୃପାକରି କହ।

ପୁତ୍ର ଉଵାଚ ଯଦି ମଦ୍ଵଚନଂ ତାତ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାସ୍ଯଵିଶଙ୍କିତଃ । ତତ୍ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ଯଂ ଵାନପ୍ରସ୍ଥପରୋ ଭଵ॥୧୬.

ପୁଅ କହିଲେ: ଯଦି ଆପଣ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବେ ମୋ କଥାରେ ଆସ୍ଥା ରଖନ୍ତି, ତେବେ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନକୁ ଛାଡ଼ି ଅରଣ୍ୟବାସୀ ହେବାକୁ ପ୍ରୟାସ କରନ୍ତୁ।

ତମନୁଷ୍ଠାଯ ଵିଧିଵଦ୍ ଵିହାଯାଗ୍ନିପରିଗ୍ରହମ୍ । ଆତ୍ମନ୍ଯାତ୍ମାନମାଧଯା ନିର୍ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵୋ ନିଷ୍ପରିଗ୍ରହଃ॥୧୬.

ଯଥାବିଧି ନିୟମ ମାନି, ଅଗ୍ନିର ସେବା ଛାଡ଼ି, ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଆତ୍ମାରେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ କରନ୍ତୁ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଓ ସମ୍ପତ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତୁ।

ଏକାନ୍ତରାଶୀ ଵଶ୍ଯାତ୍ମା ଭଵ ଭିକ୍ଷୁରତନ୍ଦ୍ରିତଃ । ତତ୍ର ଯୋଗାପରୋ ଭୂତ୍ଵା ବାହ୍ଯସ୍ପର୍ଶଵିଵର୍ଜିତଃ॥୧୬.

ଅଳ୍ପ ଖାଉଥିବା, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା, ଅକ୍ଷୟ ଭିକ୍ଷୁ ହୁଅନ୍ତୁ; ସେଠାରେ ଯୋଗରେ ଲଗ୍ନ ହୋଇ, ବାହ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂସ୍ପର୍ଶକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତୁ।

ତତଃ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତି ତଂ ଯୋଗଂ ଦୁଃ ଶସଂଯୋଗଭେଷଜମ୍ । ମୁକ୍ତିହେତୁମନୌପମ୍ଯମନାଖ୍ଯେଯମସଙ୍ଗିନମ୍ । ଯତ୍ସଂଯୋଗାନ୍ନ ତେ ଯୋଗୋ ଭୂଯୋ ଭୂତୈର୍ଭଵିଷ୍ଯତି॥୧୬.

ତାପରେ ଆପଣ ସେହି ଯୋଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ, ଯାହା ଦୁଃଖ ସଂଯୋଗର ଔଷଧ, ଅପୂର୍ବ ଓ ବର୍ଣ୍ଣନାତୀତ ମୋକ୍ଷର କାରଣ, ଅସଙ୍ଗୀ। ସେଠାରେ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ପୁଣି ଦେହ ଓ ଭୂତ ପଦାର୍ଥ ସହିତ ଜଡିତ ହେବେ ନାହିଁ।

ପିତୋଵାଚ ଵତ୍ସ ଯୋଗଂ ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ମୁକ୍ତିହେତୁମତଃ ପରମ୍ । ଯେନ ଭୂତୈଃ ପୁନର୍ଭୂତୋ ନେଦୃଗଃ ଖମଵାପ୍ନୁଯାମ୍॥୧୬.

ପିତା କହିଲେ: ପୁଅ, ମୋକୁ ସେହି ଯୋଗ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର, ଯାହା ଉତ୍ତମ ମୋକ୍ଷର କାରଣ; ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଭୂତପଦାର୍ଥରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଏପରି ଅବସ୍ଥାକୁ ପୁଣି ନ ପାଉ।

ଯତ୍ରାସକ୍ତିପରସ୍ଯାତ୍ମା ମମ ସଂସାରବନ୍ଧନୈଃ । ନୈତି ଯୋଗମଯୋଗୋଽପି ତଂ ଯୋଗମଧୁନା ଵଦ॥୧୬.

ଯେଉଁଠାରେ ଆସକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମା ସଂସାର ବନ୍ଧନରେ ପଡ଼େ ନାହିଁ, ଯୋଗ ଥିଲେ ବା ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେହି ଯୋଗକୁ ଏବେ କହ।

ସଂସାରାଦିତ୍ଯତାପାର୍ତି-ଵିପ୍ଲୁଷ୍ଯଦ୍ଦେହମାନସମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନାମ୍ବୁଶୀତେନ ସିଞ୍ଚ ମାଂ ଵାକ୍ଯଵାରିଣା॥୧୬.

ସଂସାରର ତାପ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ମୋର ଦେହ ଓ ମନ ଜଳିଯାଇଛି; ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନର ଶୀତଳ ଜଳ ଭଳି ତୁମର ମିଠା କଥାରେ ମୋତେ ସିଞ୍ଚନ କର।

ଅଵିଦ୍ଯାକୃଷ୍ଣସର୍ପେଣ ଦଷ୍ଟଂ ତଦ୍ଵିଷପୀଡିତମ୍ । ସ୍ଵଵାକ୍ଯାମୃତପାନେନ ମାଂ ଜୀଵଯ ପୁନର୍ମୃତମ୍॥୧୬.

ଅଜ୍ଞାନର କଳା ସାପ ଦ୍ୱାରା ଦଂଶିତ ହୋଇ, ତାହାର ବିଷରେ ପୀଡିତ, ମୁଁ ମୃତ ସମାନ; ତୁମର ମିଠା କଥାର ଅମୃତ ପାନ କରାଇ ମୋତେ ପୁଣି ଜୀବନ୍ତ କର।

ପୁତ୍ର-ଦାର-ଗୃହ-କ୍ଷେତ୍ର-ମମତ୍ଵନିଗଜଡାର୍ଦିତମ୍ । ମାଂ ମୋଚଯେଷ୍ଟସଦ୍ଭାଵ-ଵିଜ୍ଞାନୋଦ୍ଘାଟନୈସ୍ତ୍ଵରନ୍॥୧୬.

ପୁଅ, ଝିଅ, ଘର, ଜମି ଓ ମମତାର ହାତୀ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଅବୁଦ୍ଧ ହୋଇଛି; ତୁମେ ଏହି ଭୂତିକ ଓ ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ମୋତେ ମୁକ୍ତ କର।

ପୁତ୍ର ଉଵାଚ ଶୃଣୁ ତାତ ! ଯଥା ଯୋଗୋ ଦତ୍ତାତ୍ରେଯେଣ ଧୀମତା । ଅଲର୍କାଯ ପୁରା ପ୍ରୋକ୍ତଃ ସମ୍ଯକ୍ ପୃଷ୍ଟେନ ଵିସ୍ତରାତ୍॥୧୬.

ପୁଅ କହିଲେ: ହେ ବାପା, ଶୁଣ, ଯେଉଁ ଯୋଗକୁ ଧୀର ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ ଅଲର୍କଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ ବିସ୍ତାରରେ କହିଥିଲେ, ସେଥିରେ ମୁଁ କହୁଛି।

ପିତୋଵାଚ ଦତ୍ତାତ୍ରେଯଃ ସୁତଃ କସ୍ଯ କଥଂ ଵା ଯୋଗମୁକ୍ତଵାନ୍ । କଶ୍ଚାଲର୍କୋ ମହାଭାଗୋ ଯୋ ଯୌଗଂ ପରିପୃଷ୍ଟଵାନ୍॥୧୬.

ପିତା କହିଲେ: ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ କାହାର ପୁଅ ଏବଂ ସେ କିପରି ଯୋଗ ଶିଖାଇଥିଲେ? ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଅଲର୍କ କିଏ, ଯିଏ ଯୋଗ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ?