ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ଅପସ୍ମାରୀ ଚ ଭଵତି ଶୂଦ୍ରତ୍ଵଂ ଚ ସ ଗଚ୍ଛତି । ଏଷ ଏଵ କ୍ରମୋ ଦୃଷ୍ଟୋ ଗୋସୁଵର୍ଣାପହାରିଣାମ୍ ॥ ୧୫.

ସେ ମୃଗୀ ରୋଗରେ ପୀଡିତ ହୋଇଯାଏ, ପରେ ଶୂଦ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମିଥାଏ; ଏହି ଅନୁକ୍ରମ ଗାଈ ବା ସୁନା ଚୋରି କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଦେଖାଯାଏ।

ଵିଦ୍ଯାପହାରିଣଶ୍ଚୋଗ୍ରା ନିଷ୍କ୍ରଯଭ୍ରଂଶିନୋ ଗୁରୋଃ । ଜାଯାମନ୍ଯସ୍ଯ ପୁରୁଷଃ ପାରଖ୍ଯାଂ ପ୍ରତିପାଦଯନ୍ ॥ ୧୫.

ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନ ଚୋରି କରନ୍ତି, ଭୟଙ୍କର ଠକେଇ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟର ଝିଅ କିମ୍ବା ଝିଅକୁ ଅନ୍ୟକୁ ଦେଇଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦଳରେ ଗଣାଯାନ୍ତି।

ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଷଣ୍ଢତାଂ ମୂଢୋ ଯାତନାଭ୍ଯଃ ପରିଚ୍ଯୁତଃ । ଯଃ କରୋତି ନରୋ ହୋମମସମିଦ୍ଧେ ଵିଭାଵସୌ ॥ ୧୫.

ଏମିତି କାମ କରୁଥିବା ମୂଢ଼ ଲୋକ ନପୁଂସକ ହୋଇଯାଏ, ଯନ୍ତ୍ରଣାରୁ ବହିର୍ଗତ ହୁଏ; ଯିଏ ଅଗ୍ନି ଜଳିନଥିବାବେଳେ ହୋମ କରେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭୋଗ ଭୋଗନ୍ତି।

ସୋଽଜିର୍ଣଵ୍ଯାଧିଦୁଃ ଖାର୍ତୋ ମନ୍ଦାଗ୍ନିଃ ସଂପ୍ରଜାଯତେ । ପରନିନ୍ଦା କୃତଘ୍ରତ୍ଵଂ ପରମର୍ମାଵଘଟ୍ଟନମ୍ ॥ ୧୫.

ସେ ଅଜୀର୍ଣ୍ଣ, ରୋଗ ଓ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ଜନ୍ମିଥାଏ, ତାଙ୍କର ଜଠରାଗ୍ନି ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଏ; ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା, କୃତଘ୍ନତା ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ହାନି କରିବା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ।

ନୈଷ୍ଠୁର୍ଯଂ ନିର୍ଘୃଣତ୍ଵଞ୍ଚ ପରଦାରୋପସେଵନମ୍ । ପରସ୍ଵହରଣାଶୌଚଂ ଦେଵତାନାଞ୍ଚ କୁତ୍ସନମ୍ ॥ ୧୫.

କଠୋରତା, ନିଷ୍ଠୁରତା, ପରସ୍ତ୍ରୀ ସଂଗ, ଚୋରି, ଅଶୁଚି ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉପହାସ କରିବା ମଧ୍ୟ ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଆସେ।

ନିକୃତ୍ଯା କଞ୍ଚନଂ ନୃଣାଂ କାର୍ପଣ୍ଯଂ ଚ ନୃଣାଂ ଵଧଃ । ଯାନି ଚ ପ୍ରତିଷିଦ୍ଧାନି ତତ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତିଶ୍ଚ ସନ୍ତତା ॥ ୧୫.

ଠକେଇ କରି ଲୋକଙ୍କ ଠାରୁ ସୁନା ନେଇବା, କଞ୍ଚନ ଲୋଭରେ ଲୋକ ମାରିବା, ଏବଂ ନିଷିଦ୍ଧ କାମରେ ପୁନିପୁନି ଲିପ୍ତ ହେବା ମଧ୍ୟ ଏହି ଦଳରେ ଗଣାଯାଏ।

ଉପଲକ୍ଷ୍ଯାଣି ଜାନୀଯାନ୍ମୁକ୍ତାନାଂ ନରକାଦନୁ । ଦଯା ଭୂତେଷୁ ସଂଵାଦଃ ପରଲୋକପ୍ରତିକ୍ରିଯା ॥ ୧୫.

ଏହି ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ନରକରୁ ମୁକ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଭାବେ ଜାଣିବା ଉଚିତ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ଦୟା, ସତ୍ୟବାଦିତା ଓ ପରଲୋକ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଏହାର ଉପାୟ।

ସତ୍ଯଂ ଭୂତହିତାର୍ଥୋକ୍ତିର୍ଵେଦପ୍ରାମାଣ୍ଯଦର୍ଶନମ୍ । ଗୁରୁଦେଵର୍ଷିସିଦ୍ଧର୍ଷିପୂଜନଂ ସାଧୁସଙ୍ଗମଃ ॥ ୧୫.

ସତ୍ୟ କଥା କହିବା, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ନିମିତ୍ତେ ଉପଦେଶ ଦେବା, ବେଦର ସତ୍ୟତାକୁ ମାନିବା, ଗୁରୁ, ଦେବତା, ଋଷି ଓ ସିଦ୍ଧ ମହାପୁରୁଷମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା, ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗ କରିବା—ଏହି ସବୁ ଗୁଣ ମହାନ ବୋଲି କହାଯାଏ।

ସତ୍କ୍ରିଯାଭାଯସନଂ ମୈତ୍ରୀମିତି ବୁଧ୍ଯତେ ପଣ୍ଡିତଃ । ଅନ୍ଯାନି ଚୈଵ ସଦ୍ଧର୍ମଙ୍କ୍ରିଯାଭୂତାନି ଯାନି ଚ ॥ ୧୫.

ଯିଏ ନିତ୍ୟ ଭଲ କାମ କରେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ମିତ୍ରତା ରଖେ, ଏବଂ ଯେଉଁ କାମ ନିଜେ ଭଲ ଓ ଧର୍ମ ହୁଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରୟୋଗ କରେ—ପଣ୍ଡିତମାନେ ଏହି ସବୁକୁ ନିଜର ଧର୍ମ ବୋଲି ବୁଝନ୍ତି।

ସ୍ଵର୍ଗଚ୍ଯୁତାନାଂ ଲିଙ୍ଗାନି ପୁରୁଷାଣାମପାପିନାମ୍ । ଏତଦୁଦ୍ଦେଶତୋ ରାଜନ୍ ଭଵତଃ କଥିତଂ ମଯା ॥ ୧୫.

ହେ ରାଜା, ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପଡ଼ିଥିବା ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଲୋକମାନେଙ୍କର ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ସାରାଂଶରେ କହିଦେଲି।

ସ୍ଵକର୍ମଫଲଭୋକ୍ତୄଣାଂ ପୁଣ୍ଯାନାଂ ପାପିନାଂ ତଥା । ତଦେହ୍ଯନ୍ଯତ୍ର ଗଚ୍ଛାମୋ ଦୃଷ୍ଟଂ ସର୍ଵଂ ତ୍ଵଯାଧୁନା । ତ୍ଵଯା ଦୃଷ୍ଟୋ ହି ନରକସ୍ତଦେହ୍ଯନ୍ଯତ୍ର ଗମ୍ଯତାମ୍ ॥ ୧୫.

ଯେଉଁମାନେ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି—ସେଉଁଠି ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ—ଏବେ ଆମେ ଅନ୍ୟଠାରେ ଚଳିବା। ତୁମେ ସବୁ ଦେଖିନେଲ, ନରକ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲ। ଚଳ, ଆଉ ଅଗ୍ରକୁ ଯିବା।

ପୁତ୍ର ଉଵାଚ ତତସ୍ତମଗ୍ରତଃ କୃତ୍ଵା ସ ରାଜା ଗନ୍ତୁମୁଦ୍ଯତଃ । ତତଶ୍ଚ ସର୍ଵୈରୁତ୍କ୍ରୁଷ୍ଟଂ ଯାତନାସ୍ଥାଯିଭିର୍ନୃଭିଃ ॥ ୧୫.

ପୁଅ କହିଲେ: ତାପରେ ସେ ରାଜା ସେଉଁଠି ଲୋକଟିକୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ଚାଲିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ସେ ସମୟରେ ଯେଉଁମାନେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ଚିତ୍କାର କରିଉଠିଲେ।

ପ୍ରସାଦଂ କୁରୁ ଭୂପେତି ତିଷ୍ଠ ତାଵନ୍ମୁହୂର୍ତକମ୍ । ତ୍ଵଦଙ୍ଗସଙ୍ଗୀ ପଵନୋ ମନୋ ହ୍ଲାଦଯତେ ହି ନଃ ॥ ୧୫.

ହେ ରାଜା, ଦୟା କରନ୍ତୁ! ଦୟାକରି ଏଠାରେ କିଛି ଖଣ୍ଡ ରୁହନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଛୁଇଁଥିବା ପବନ ଆମ ମନକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି।

ପରିତାପଞ୍ଚ ଗାତ୍ରେଭ୍ଯଃ ପୀଡାବାଧାଶ୍ଚ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ । ଅପହନ୍ତି ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ଯଦାଂ କୁର ମହୀପତେ ॥ ୧୫.

ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ହେ ପୃଥିବୀର ମାଲିକ, ଯେତେବେଳେ ଆପଣଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଛୁଇଁଥିବା ପବନ ଆମ ପାଖକୁ ଆସେ, ସେତେବେଳେ ଆମ ଦେହର ସମସ୍ତ ପୀଡ଼ା ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦୂରିଯାଏ।

ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତେଷାଂ ତଂ ଯାମ୍ଯପୁରୁଷଂ ନୃପଃ । ପପ୍ରଚ୍ଛ କଥମେତେଷାମାହ୍ଲାଦୋ ମଯି ତିଷ୍ଠତି ॥ ୧୫.

ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଯମର ସେବକଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: "ମୋ ଦ୍ୱାରା କିପରି ସେମାନେ ଏପରି ସୁଖ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି?"

କିଂ ମଯା କର୍ମ ତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ମର୍ତ୍ଯଲୋକେ ମହତ୍କୃତମ୍ । ଆହ୍ଲାଦଦାଯିନୀ ଵ୍ଯୁଷ୍ଟିର୍ଯେନେଯଂ ତଦୁଦୀରଯ ॥ ୧୫.

"ମୁଁ ମଣିଷ ଲୋକରେ କେଉଁ ଏମିତି ମହା ପୁଣ୍ୟ କାମ କରିଥିଲି, ଯାହାର ଫଳରେ ଏଠାରେ ଏପରି ଆନନ୍ଦ ଓ ଶାନ୍ତି ମିଳୁଛି? ଦୟାକରି ଏହି କଥା ମୋତେ କହ।"

ଯମପୁରୁଷ ଉଵାଚ ପିତୃଦେଵାତିଥିପ୍ରୈଷ୍ଯଶିଷ୍ଟେନାନ୍ନେନ ତେ ତନୁଃ । ପୁଷ୍ଟିମଭ୍ଯାଗତା ଯସ୍ମାତ୍ତଦ୍ଗତଂ ଚ ମନୋ ଯତଃ ॥ ୧୫.

ଯମର ସେବକ କହିଲେ: "ତୁମର ଶରୀର ପିତୃ, ଦେବତା, ଅତିଥି, ଦୂତ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଅନ୍ନ ଦ୍ୱାରା ପୁଷ୍ଟି ପାଇଥିଲା, ଏବଂ ତୁମର ମନ ଏହି କାମରେ ଲାଗିଥିଲା।"

ତତସ୍ତ୍ଵଦ୍ଗାତ୍ରସଂସର୍ଗୋ ପଵନୋ ହ୍ଲାଦଦାଯକଃ । ପାପକର୍ମକୃତୋ ରାଜନ୍ ଯାତନା ନ ପ୍ରବାଧତେ ॥ ୧୫.

"ସେଇଠୁ, ରାଜନ୍, ତୁମର ଦେହକୁ ଛୁଇଁଥିବା ପବନ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି। ଯେଉଁମାନେ ପାପ କାମ କରିଛନ୍ତି, ତୁମ ସାନିଧ୍ୟରେ ସେମାନେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରୁନାହାନ୍ତି।"

ଅଶ୍ଵମେଧାଦଯୋ ଯଜ୍ଞାସ୍ତ୍ଵଯେଷ୍ଟା ଵିଧିଵଦ୍ଯତଃ । ତତସ୍ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନାଦ୍ଯାମ୍ଯା ଯନ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ରାଗ୍ନିଵାଯସାଃ ॥ ୧୫.

"ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ତୁମେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କରିଥିଲ, ଏବଂ ତୁମକୁ ଦେଖିବା ମାତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଯମର ଯନ୍ତ୍ର, ଶସ୍ତ୍ର, ଅଗ୍ନି ଓ ପବନର ଯନ୍ତ୍ରଣା କମିଯାଇଛି।"

ପୀଡନଚ୍ଛେଦଦାହାଦିମହାଦୁଃ ଖସ୍ଯ ହେତଵଃ । ମୃଦୁତ୍ଵମାଗତା ରାଜନ୍ ତେଜସାପହତାସ୍ତଵ ॥ ୧୫.

"ମାରିବା, କାଟିବା, ପୋଡ଼ିବା ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣାର କାରଣଗୁଡ଼ିକ ରାଜନ୍, ତୁମ ତେଜରେ ମୃଦୁ ହୋଇଯାଇଛି।"

ରାଜୋଵାଚ ନ ସ୍ଵର୍ଗେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ଵା ତତ୍ସୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ନରୈଃ । ଯଦାର୍ତଜନ୍ତୁନିର୍ଵାଣଦାନୋତ୍ଥମିତି ମେ ମତିଃ ॥ ୧୫.

ରାଜା କହିଲେ: "ଯେଉଁ ସୁଖ ଦୁଃଖିତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ ମିଳେ, ସେ ସୁଖ ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ମିଳେନାହିଁ—ମୋର ଏହି ଧାରଣା।"

ଯଦି ମତ୍ସନ୍ନିଧାଵେତାନ୍ ଯାତନା ନ ପ୍ରବାଧତେ । ତତୋ ଭଦ୍ରମୁଖାତ୍ରାହଂ ସ୍ଥାସ୍ଯେ ସ୍ଥାଣୁରିଵାଚଲଃ ॥ ୧୫.

"ଯଦି ମୋ ସାନିଧ୍ୟରେ ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଣା ସେମାନେ ଭୋଗୁନାହାନ୍ତି, ତେବେ ହେ ଶୁଭମୁଖୀ, ମୁଁ ଏଠାରେ ପାହାଡ଼ ପରି ଅଚଳ ରହିବି।"

ଯମପୁରୁଷ ଉଵାଚ ଏହି ରାଜନ୍ ପ୍ରଗଚ୍ଛାମୋ ନିଜପୁଣ୍ଯସମର୍ଜିତାନ୍ । ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ ଭୋଗାନପାସ୍ଯେହ ଯାତନାଃ ପାପକର୍ମଣାମ୍ ॥ ୧୫.

ଯମର ସେବକ କହିଲେ: "ଚଳନ୍ତୁ ରାଜନ୍, ଆମେ ଚଳିବା। ତୁମେ ନିଜ ପୁଣ୍ୟରେ ଅର୍ଜିତ ସୁଖ ଭୋଗ କର। ଏଠାରେ ପାପୀମାନେ ଯେଉଁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ପାଉଛନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକ ତୁମ ପାଇଁ ନୁହେଁ।"

ରାଜୋଵାଚ ତସ୍ମାନ୍ନ ତାଵଦ୍ଯାସ୍ଯାମି ଯାଵଦେତେ ସୁଦୁଃ ଖିତାଃ । ମତ୍ସନ୍ନିଧାନାତ୍ସୁଖିନୋ ଭଵନ୍ତି ନରକୌକସଃ ॥ ୧୫.

ରାଜା କହିଲେ: "ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ନରକବାସୀମାନେ ମୋ ସାନିଧ୍ୟରେ ସୁଖୀ ହେଉଅଯ୍ଯନ୍ତ, ମୁଁ ଏଠାରୁ ଯିବିନାହିଁ।"

ଧିକ୍ତସ୍ଯ ଜୀଵନଂ ପୁଂସଃ ଶରଣାର୍ଥିନମାତୁରମ୍ । ଯୋ ନାର୍ତମନୁଗୃହ୍ଣାତି ଵୈରିପକ୍ଷମପି ଧ୍ରୁଵମ୍ ॥ ୧୫.

"ଯିଏ ଦୁଃଖିତ ଓ ଶରଣାଗତ ଲୋକଙ୍କୁ, ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିଲେ ଶତ୍ରୁ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୟା କରିନାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନ ନିର୍ଥକ।"

ଯଜ୍ଞଦାନତପାଂସୀହ ପରତ୍ର ଚ ନ ଭୂତଯେ । ଭଵନ୍ତି ତସ୍ଯ ଯସ୍ଯାର୍ତପରିତ୍ରାଣେ ନ ମାନସମ୍ ॥ ୧୫.

ଏଠାରେ ଓ ପରଲୋକରେ, ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର ମନ ଦୁଃଖିତମାନେଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଦୟାଳୁ ନୁହେଁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପସ୍ୟା କେବେ ଉପକାରୀ ହୁଏ ନାହିଁ।

ନରସ୍ଯ ଯସ୍ଯ କଠିନଂ ମନୋ ବାଲାତୁରାଦିଷୁ । ଵୃଦ୍ଧେଷୁ ଚ ନ ତଂ ମନ୍ଯେ ମାନୁଷଂ ରାକ୍ଷସୋ ହି ସଃ ॥ ୧୫.

ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର ହୃଦୟ ଶିଶୁ, ରୋଗୀ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେ ପ୍ରତି କଠୋର, ସେମାନେକୁ ମୁଁ ମଣିଷ ଭାବେ ମାନେ ନାହିଁ; ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଦାନବ।

ଏତେଷାଂ ସନ୍ନିକର୍ଷାତ୍ତୁ ଯଦ୍ଯଗ୍ନିପରିତାପଜମ୍ । ତଥୋଗ୍ରଗନ୍ଧଜଂ ଵାପି ଦୁଃ ଖଂ ନରକସମ୍ଭଵମ୍ ॥ ୧୫.

ଏମାନଙ୍କ ସମ୍ନିଧିରେ ରହିଲେ ଯଦି ଅଗ୍ନିର ଦାହ, ତୀବ୍ର ଗନ୍ଧ କିମ୍ବା ନରକର ଯନ୍ତ୍ରଣା ପରି ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ ହୁଏ—

କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାଭଵଂ ଦୁଃ ଖଂ ଯଚ୍ଚ ମୂର୍ଚ୍ଛାପ୍ରଦଂ ମହତ୍ । ଏତେଷାଂ ତ୍ରାଣଦାନନ୍ତୁ ମନ୍ଯେ ସ୍ଵର୍ଗସୁଖାତ୍ପରମ୍ ॥ ୧୫.

—କିମ୍ବା ଭୋକ ଓ ତିଆସରୁ ଦୁଃଖ, କିମ୍ବା ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଯାହାରେ ଅଚେତନ ହେବାକୁ ହୁଏ—ତଥାପି ଏମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ସ୍ୱର୍ଗର ସୁଖଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ବୋଲି ମୁଁ ଭାବେ।