ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ଇତି ସର୍ଵଂ ପରିତ୍ରସ୍ତଂ ହାହାଭୂତମଚେତନମ୍ । ଜଗଦାସୀତ୍ ସୁସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତଂ ପର୍ଯସ୍ତକ୍ଷିତିମଣ୍ଡଲମ୍॥୯.

ଏଭଳି, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଭୟଭୀତ, ଜୀବନହୀନ ଓ ଅସ୍ଥିର ହେଇଗଲା; ପୃଥିବୀ ଉଲଟିଗଲା ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହେଇପଡ଼ିଲା।

ହା ଵତ୍ସ ! ହା କାନ୍ତ ! ଶିଶୋ ! ପ୍ରଯାହ୍ଯେଷୋଽସ୍ମି ସଂସ୍ଥିତଃ । ହା ପ୍ରିଯେ ! କାନ୍ତ ! ଶୈଲୋଽଯଂ ପତତ୍ଯାଶୁ ପଲାଯତାମ୍॥୯.

'ହା ବୋଉ! ହା ପ୍ରିୟ! ହେ ଶିଶୁ! ଦୌଡ଼ିଯା, ମୁଁ ଏଠି ଶେଷ ହେବି! ହା ପ୍ରିୟ! ହା ପ୍ରିୟ! ଏହି ପାହାଡ଼ ଖସିଯାଉଛି—ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଭାଗିଯାଅ!'

ଇତ୍ଯାକୁଲୀକୃତେ ଲୋକେ ସଂତ୍ରାସଵିମୁଖେ ତଦା । ସୁରୈଃ ପରିଵୃତଃ ସର୍ଵୈରାଜଗାମ ପିତାମହଃ॥୯.

ଏଭଳି, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଭୟ ଓ ଅସ୍ଥିରତାରେ ଡୁବିଗଲାବେଳେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା, ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।

ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଚ ଵିଶ୍ଵେଶାସ୍ତାଵୁଭାଵତିକୋପିତୌ । ଯୁଦ୍ଧଂ ଵା ଵିରମତ୍ଵେତଲ୍ଲୋକାଃ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ଯଂ ଵ୍ରଜନ୍ତୁ ଚ॥୯.

ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କର ନାଥ ଦୁହେଁ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧିତ ହେଉଥିବା ବେଳେ କହିଲେ, "ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ବନ୍ଦ କର, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଆପଣା ଶାନ୍ତିକୁ ଫେରିଯାଉ।"

ଶୃଣ୍ଵନ୍ତାଵପି ତୌ ଵାକ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋଽଵ୍ଯକ୍ତଜନ୍ମନଃ । କୋପାମର୍ଷସମାଵିଷ୍ଟୋ ଯୁଯୁଧାତେ ନ ତସ୍ଥତୁଃ॥୯.

ଅଦୃଶ୍ୟ ଜନ୍ମ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଦୁଇଁଜଣ କ୍ରୋଧ ଓ ରୋଷରେ ଭରିଯାଇ, ଯୁଦ୍ଧ ବନ୍ଦ କରିଲେ ନାହିଁ, ଅବିରତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଲାଗି ରହିଲେ।

ତତଃ ପିତାମହୋ ଦେଵସ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଲୋକସଂକ୍ଷଯମ୍ । ତଯୋଶ୍ଚ ହିତମନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ ତିର୍ଯଗ୍ଭାଵମପାନୁଦତ୍॥୯.

ତାପରେ, ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଦେଖିଲେ ଯେ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ନଷ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଚାହିଁ, ସେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କର ବିରୋଧ ଭାବକୁ ଦୂର କରିଦେଲେ।

ତତସ୍ତୌ ପୂର୍ଵଦେହସ୍ଥୌ ପ୍ରାହ ଦେଵଃ ପ୍ରଜାପତିଃ । ଵ୍ଯୁଦସ୍ତେ ତାମସେ ଭାଵେ ଵଶିଷ୍ଠ୦-କୌଶିକର୍ଷଭୌ॥୯.

ତାପରେ, ପ୍ରଜାପତି ଦେବ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ପୂର୍ବ ଦେହରେ ଦେଖି, କହିଲେ, "ବଶିଷ୍ଠ ଓ କୌଶିକ, ତୁମେ ଏହି ଅନ୍ଧକାର ଭାବରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇଛ।"

ଜହି ଵତ୍ସ ଵଶିଷ୍ଠ ତ୍ଵଂ ତ୍ଵଞ୍ଚ କୌଶିକ ସତ୍ତମ । ତାମସଂ ଭାଵମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଈଦୃଗ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଚିକୀର୍ଷିତମ୍॥୯.

"ବଶିଷ୍ଠ, ବଡ ଦୟାଳୁ ହେଉ, ଏବଂ ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୌଶିକ, ଏହି ତାମସିକ ଭାବରେ ପଡି, ଏପରି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହିଲ।"

ରାଜସୂଯଵିପାକୋଽଯଂ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଭୂପତେଃ । ଯୁଵଯୋର୍ଵିଗ୍ରହଶ୍ଚାଯଂ ପୃଥିଵୀକ୍ଷଯକାରକଃ॥୯.

"ଏହି ବିବାଦ ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ, ତୁମ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କର ଏହି ଝଗଡା ଭୂମିକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଛି।"

ନ ଚାପି କୌଶିକଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋଽପରଧ୍ଯତେ । ସ୍ଵର୍ଗପ୍ରାପ୍ତିକରୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନପକାରପଦେ ସ୍ଥିତଃ॥୯.

"ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୌଶିକ, ସେ ରାଜା କୌଣସି ଅପରାଧ କରିନାହାନ୍ତି; ସେ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି ଦେଇଥିବା ପଦରେ ଅଛନ୍ତି, ଅପକାର କରିନାହାନ୍ତି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ।"

ତପୋ ଵିଘ୍ନସ୍ଯ କର୍ତାରୌ କାମକ୍ରୋଧଵଶଂ ଗତୌ । ପରିତ୍ଯଜତ ଭଦ୍ରଂ ଵୋ ବ୍ରହ୍ମ ହି ପ୍ରଚୁରଂ ବଲମ୍॥୯.

"ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣ କାମ ଓ କ୍ରୋଧରେ ବଶ ହୋଇ, ତପସ୍ୟାର ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରିଛ; ଏହାକୁ ଛାଡ, ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, କାରଣ ବ୍ରହ୍ମାର ଶକ୍ତି ବହୁତ।"

ଏଵମୁକ୍ତୌ ତତସ୍ତେନ ଲଜ୍ଜିତୌ ତାଵୁଭାଵପି । କ୍ଷମଯାମାସତୁଃ ପ୍ରୀତ୍ଯା ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ପରସ୍ପରମ୍॥୯.

ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ଦୁଇଁଜଣ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ, ପ୍ରେମରେ ପରସ୍ପରକୁ କ୍ଷମା କରି, ଗଭୀର ଭାବରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।

ତତଃ ସୁରୈର୍ଵନ୍ଦ୍ଯମାନୋ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକଂ ନିଜଂ ଯଯୌ । ଵଶିଷ୍ଠୋଽପ୍ଯାତ୍ମନଃ ସ୍ଥାନଂ କୌଶିକୋଽପି ସ୍ଵାମାଶ୍ରଯମ୍॥୯.

ତାପରେ, ଦେବତାମାନେ ପ୍ରଣାମ କରିବା ସହ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ; ବଶିଷ୍ଠ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଓ କୌଶିକ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଆଶ୍ରୟକୁ ଫେରିଗଲେ।

ଏତଦାଡିବକଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରକଥାଂ ତଥା । କଥଯିଷ୍ଯନ୍ତି ଯେ ମର୍ତ୍ଯାଃ ସମ୍ଯକ୍ ଶ୍ରୋଷ୍ଯନ୍ତି ଚୈଵ ଯେ॥୯.

ଯେ କେହି ମାନବ ଏହି ଆଡିବକ ଯୁଦ୍ଧ କିମ୍ବା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କଥା ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ କିମ୍ବା ଭଲଭାବେ ଶୁଣିବେ—

ତେଷାଂ ପାପାପନୋଦନ୍ତୁ ଶ୍ରୁତଂ ହ୍ଯେଵ କରିଷ୍ଯତି । ନ ଚୈଵ ଵିଘ୍ନକାର୍ଯାଣି ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି କଦାଚନ॥୯.

ସେମାନଙ୍କର ପାପ ଏହା ଶୁଣିଲେ ଦୂର ହେବ, ଏବଂ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟରେ ବିଘ୍ନ କେବେ ଆସିବ ନାହିଁ।

ପଞ୍ଚଦଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ ଯମକିଙ୍କର ଉଵାଚ ପତିତାତ୍ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯାର୍ଥଂ ଖରଯୋନିଂ ଵ୍ରଜେଦ୍ଦ୍ଵିଜଃ । ନରକାତ୍ପ୍ରତିମୁକ୍ତସ୍ତୁ କୃମିଃ ପତିତଯାଜକଃ ॥ ୧୫.

ପନ୍ଦରତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ଯମଦୂତ କହିଲେ: ଯଦି ଜନ୍ମରେ ଦୁଇଥର ହୋଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ କୌଣସି ପତିତ ଲୋକଙ୍କଠାରୁ କିଛି ନେଇଥାଏ, ସେ ଗଧା ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ଏବଂ ଯଦି ପତିତ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନରକରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ସେ କୀଟ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।

ଉପାଧ୍ଯାଯଵ୍ଯଲୀକନ୍ତୁ କୃତ୍ଵା ଶ୍ଵା ଭଵତି ଦ୍ଵିଜଃ । ତଜ୍ଜାଯାଂ ମନସାଵାଞ୍ଛନ୍ ତଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯଞ୍ଚାପ୍ଯସଂଶଯମ୍ ॥ ୧୫.

ଯଦି ଦ୍ୱିଜନ୍ମା ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅପମାନ କରେ, ସେ କୁକୁର ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ଏବଂ ଯଦି ମନରେ ଗୁରୁଙ୍କ ଜନୀ କିମ୍ବା ତାଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତିକୁ ଚାହେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଗର୍ଦଭୋ ଜାଯତେ ଜନ୍ତୁଃ ପିତ୍ରୋଶ୍ଚାପ୍ଯଵମାନକଃ । ମାତାପିତରାଵାକ୍ରୁଶ୍ଯ ଶାରିକା ସମ୍ପ୍ରଜାଯତେ ॥ ୧୫.

ଯିଏ ନିଜ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରେ, ସେ ଗଧା ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ଏବଂ ଯିଏ ମାତାପିତାଙ୍କୁ ଗାଳି ଦିଏ, ସେ ଶାରିକା ପକ୍ଷୀ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।

ଭ୍ରାତୁଃ ପତ୍ନ୍ଯଵମନ୍ତା ଚ କପୋତତ୍ଵଂ ପ୍ରପଦ୍ଯତେ । ତାମେଵ ପୀଡଯିତ୍ଵା ତୁ କଚ୍ଛପତ୍ଵଂ ପ୍ରପଦ୍ଯତେ ॥ ୧୫.

ଭାଇଙ୍କର ଜନୀକୁ ଅପମାନ କରିଥିବା ଲୋକ କପୋତ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ଏବଂ ଯଦି ସେ ତାଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଏ, କଚ୍ଛପ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।

ଭର୍ତୃପିଣ୍ଡମୁପାଶ୍ନନ୍ ଯସ୍ତଦିଷ୍ଟଂ ନ ନିଷେଵତେ । ସୋଽପି ମୋହସମାପନ୍ନୋ ଜାଯତେ ଵାନରୋ ମୃତଃ ॥ ୧୫.

ଯିଏ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ପିଣ୍ଡ ଭୋଜନ କରେ, କିନ୍ତୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରେନାହିଁ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମନ୍ଦ ବୁଦ୍ଧି ହୋଇ ବାନର ଜନ୍ମ ନେଉଛି।

ନ୍ଯାସାପହର୍ତା ନରକାଦ୍ଵିମୁକ୍ତୋ ଜାଯତେ କୃମିଃ । ଅସୂଯକଶ୍ଚ ନରକାନ୍ମୁକ୍ତୋ ଭଵତି ରାକ୍ଷସଃ ॥ ୧୫.

ଯିଏ ଅମାନତ ଚୋରି କରେ, ସେ ନରକରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ କୀଟ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ଏବଂ ଯିଏ ଇର୍ଷ୍ୟା କରେ, ସେ ନରକରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ ରାକ୍ଷସ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।

ଵିଶ୍ଵାସହନ୍ତା ଚ ନରୋ ମୀନଯୋନୌ ପ୍ରଜାଯତେ । ଧାନ୍ଯଂ ଯଵାଂସ୍ତିଲାନ୍ମାଷାନ୍ କୁଲତ୍ଥାନ୍ ସର୍ଷପାଂଶ୍ଚଣାନ୍ ॥ ୧୫.

ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟର ବିଶ୍ୱାସ ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମାଛର ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ଧାନ, ଯବ, ତିଳ, ମାଚ, କୁଳଥି, ସୋରିଷ ବା ଚଣା ଚୋରି କରିଥିବା ଲୋକ—

କଲାଯାନ କଲମାନ୍ମୁଦ୍ଗାନ୍ ଗୋଧୂମାନତସୀସ୍ତଥା । ଶସ୍ଯାନ୍ଯନ୍ଯାନି ଵା ହୃତ୍ଵା ମୋହାଜ୍ଜନ୍ତୁରଚେତନଃ ॥ ୧୫.

—କଳା, ଚାଉଳ, ମୁଗ, ଗହମ, ବା ମସୁର ଚୋରି କଲେ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଫସଲ ଭ୍ରମରେ ଚୋରି କଲେ, ସେମାନେ ଜଡ ପ୍ରାଣୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।

ସଞ୍ଜାଯତେ ମହାଵକ୍ତ୍ରୋ ମୂଷିକୋ ବଭ୍ରୁସନ୍ନିଭଃ । ପରଦାରାଭିମର୍ଷାତ୍ତୁ ଵୃକୋ ଘୋରୋଽଭିଜାଯତେ ॥ ୧୫.

ଏମିତି ଲୋକ ବଡ଼ ମୁହଁ ଥିବା ଧୂସର ମାଉସ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟର ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ନେଉଁ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।

ଶ୍ଵା ଶୃଗାଲୋ ଵକୋ ଗୃଧ୍ରୋ ଵ୍ଯାଡଃ କଙ୍କସ୍ତଥା କ୍ରମାତ୍ । ଭ୍ରାତୃଭାର୍ଯାଞ୍ଚ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିର୍ଯୋ ଧର୍ଷଯତି ପାପକୃତ୍ ॥ ୧୫.

ଯେଉଁ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଭାଇଙ୍କର ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଅପମାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଳିକ୍ରମେ କୁକୁର, ଶିଆଳ, ବକ, ଗୃଧ୍ର, ସାପ ବା କଂକ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।

ପୁଂସ୍କୋକିଲତ୍ଵମାପ୍ନୋତି ସ ଚାପି ନରକାଚ୍ଚ୍ଯୁତଃ । ସଖିଭାର୍ଯାଂ ଗୁରୋର୍ଭାର୍ଯାଂ ରାଜଭାର୍ଯାଞ୍ଚ ପାପକୃତ୍ ॥ ୧୫.

ଏହିପରି ଅପରାଧ କରି, ନରକରୁ ପଡି, ସେ ଲୋକ ପୁରୁଷ କୋଇଲି ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ଯଦି ସେ ବନ୍ଧୁ, ଗୁରୁ ବା ରାଜାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଥାଏ।

ପ୍ରଧର୍ଷଯିତ୍ଵା କାମାତ୍ମା ଶୂକରୋ ଜାଯତେ ନରଃ । ଯଜ୍ଞଦାନଵିଵାହାନାଂ ଵିଘ୍ରକର୍ତା ଭଵେତ୍କୃମିଃ ॥ ୧୫.

କାମବଶତଃ ଏମିତି କରିଲେ, ସେ ଲୋକ ଶୁଅର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ବା ବିବାହରେ ବାଧା ଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ କୀଟ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।

ପୁନର୍ଦାତ୍ଚ କନ୍ଯାଯାଃ କୃମିରେଵୋପଜାଯତେ । ଦେଵତାପିତୃଵିପ୍ରାଣାମଦତ୍ଵା ଯୋଽନ୍ନମଶ୍ନୁତେ ॥ ୧୫.

ଏକଥର କନ୍ୟାକୁ ଦେଇ, ପୁଣି ତାକୁ ନେଇଯାଏ, ସେ ମଧ୍ୟ କୀଟ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ଯେଉଁମାନେ ଦେବତା, ପିତୃ ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଗ ଦେଇନାହିଁ, ନିଜେ ଖାଏ—

ପ୍ରମୁକ୍ତୋ ନରକାତ୍ସୋଽପି ଵାଯସଃ ସମ୍ପ୍ରଜାଯତେ । ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ପିତୃସମଂ ଵାପି ଭ୍ରାତରଂ ଯୋଽଵମନ୍ଯତେ ॥ ୧୫.

—ସେ ନରକରୁ ମୁକ୍ତ ହେବା ପରେ କାଉଁ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ଯେଉଁମାନେ ଜେଷ୍ଠ ଭାଇ ବା ପିତା ସମାନ ଭାଇଙ୍କୁ ଅପମାନ କରନ୍ତି—