ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ତସ୍ମାଦ୍ ଦୁରାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଦ୍ଵିଟ୍ ପ୍ରାଜ୍ଞାନାମଵରୋପିତଃ । ମଚ୍ଛାପୋପହତୋ ମୂଢଃ ସ ବକତ୍ଵମଵାପ୍ସ୍ଯତି॥୯.

ତେଣୁ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ଜଣେ ମୂଢ଼, ଯେଉଁଥିକି ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଅପମାନ କରିଥିଲେ, ମୋ ଶାପରେ ଆଘାତ ପାଇ, ବକ ପକ୍ଷୀ ହେବ।

ପକ୍ଷିଣ ଊଚୁଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶାପଂ ମହାତେଜା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽପି କୌଶିକଃ । ତ୍ଵମପ୍ଯାଡିର୍ଭଵସ୍ତେଵତି ପ୍ରତିଶାପମଯଚ୍ଛତ॥୯.

ପକ୍ଷୀମାନେ କହିଲେ: ଏହି ଶାପ ଶୁଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, କୌଶିକ ବଂଶର, ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଶାପ ଦେଲେ, କହିଲେ—'ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଆଡ଼ି ପକ୍ଷୀ ହେବ।'

ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯଶାପାତ୍ ତୌ ପ୍ରାପ୍ତୌ ତିର୍ଯକ୍ତ୍ଵଂ ପରମଦ୍ଯୁତୀ । ଵଶିଷ୍ଠଃ ସ ମହାତେଜା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଶ୍ଚ କୌଶିକଃ॥୯.

ଏଭଳି, ଏକାପରେ ଏକା ଶାପ ଦେଇ, ସେ ଦୁଇ ଜଣ ତେଜସ୍ବୀ—ବଶିଷ୍ଠ ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର—ପଶୁ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ।

ଅନ୍ଯଜାତିସମାଯୋଗଂ ଗତାଵପ୍ଯମିତୌଜସୌ । ଯୁଯୁଧାତେଽତିସଂରବ୍ଧୌ ମହାବଲପରାକ୍ରମୌ॥୯.

ଅନ୍ୟ ଜାତିର ଶରୀର ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଦୁଇଜଣ ଅସୀମ ଶକ୍ତି ଓ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।

ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରେ ଦ୍ଵେ ପ୍ରମାଣେନାଡିରୁଚ୍ଛ୍ରିତଃ । ଯନ୍ନଵତ୍ଯଧିକଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ! ସହସ୍ରତ୍ରିତଯଂ ବକଃ॥୯.

ଏହି ଆଡ଼ି ପକ୍ଷୀର ଉଚ୍ଚତା ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଜନା ଥିଲା, ଓ ବକ ପକ୍ଷୀ ତିନି ହଜାର ନବ୍ବେ ଯୋଜନା ଲମ୍ବା ଥିଲା।

ତୌ ତୁ ପକ୍ଷପ୍ରହାରାଭ୍ଯାମନ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ଯୋରୁଵିକ୍ରମୌ । ପ୍ରହରନ୍ତୌ ଭଯଂ ତୀଵ୍ରଂ ପ୍ରଜାନାଞ୍ଚକ୍ରତୁସ୍ତଦା॥୯.

ସେ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପକ୍ଷୀ, ନିଜ ପଖ ଦ୍ୱାରା ଏକାପରେ ଏକା ଆଘାତ କରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟ ଛାଇଦେଲେ।

ଵିଧୂଯ ପକ୍ଷାଣି ବକୋ ରକ୍ତୋଦ୍ଵୃତ୍ତାକ୍ଷିରାହନତ୍ । ଆଡିଂ ସୋଽପ୍ଯୁନ୍ନତଗ୍ରୀଵୋ ବକଂ ପଦ୍ଭ୍ଯାମତାଡଯତ୍॥୯.

ବକ ପକ୍ଷୀ ନିଜ ପଖ ଝାଡ଼ି, ରକ୍ତ ଭରା ଚକ୍ଷୁରେ ଆଘାତ କଲା; ଆଡ଼ି ତାଙ୍କ ଗର୍ଦ୍ଧନ ଉଁଚ କରି, ପାଦ ଦ୍ୱାରା ବକକୁ ଆଘାତ କଲା।

ତଯୋଃ ପକ୍ଷାନିଲାପାସ୍ତାଃ ପ୍ରପେତୁର୍ଗିରଯୋ ଭୁଵି । ଗିରିପ୍ରପାତାଭିହତା ଚକମ୍ପେ ଚ ଵସୁନ୍ଧରା॥୯.

ସେମାନଙ୍କର ପଖର ପବନରେ ପାହାଡ଼ମାନେ ଭୂମିକୁ ଖସିପଡ଼ିଲେ; ପାହାଡ଼ ପଡ଼ିବାର ଆଘାତରେ ଭୂମି ମଧ୍ୟ କମ୍ପିଗଲା।

କ୍ଷ୍ମା କମ୍ପମାନା ଜଲଧୀନୁଦ୍ଵୃତ୍ତାମ୍ବୂଂଶ୍ଚକାର ଚ । ନନାମ ଚୈକପାର୍ଶ୍ଵେନ ପାତାଲଗମନୋନ୍ମୁଖୀ॥୯.

ଭୂମି କମ୍ପିବାରୁ ସମୁଦ୍ରର ଜଳ ଉପରକୁ ଉଠିଗଲା, ଏବଂ ସେ ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଝୁକି, ପାତାଳକୁ ପଡ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା।

କେଚିଦିଗରିନିପାତେନ କେଚିଦମ୍ଭୋଧିଵାରିଣା । କେଚିନ୍ମହୀସଞ୍ଚଲନାତ୍ ପ୍ରଯଯୁଃ ପ୍ରାଣିନଃ କ୍ଷଯମ୍॥୯.

କିଛି ଲୋକ ପାହାଡ଼ ଖସିବାରୁ, କିଛି ଲୋକ ସମୁଦ୍ରର ଜଳରୁ, ଆଉ କିଛି ଭୂମି କମ୍ପିବାରୁ ନଷ୍ଟ ହେଇଗଲେ।

ଇତି ସର୍ଵଂ ପରିତ୍ରସ୍ତଂ ହାହାଭୂତମଚେତନମ୍ । ଜଗଦାସୀତ୍ ସୁସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତଂ ପର୍ଯସ୍ତକ୍ଷିତିମଣ୍ଡଲମ୍॥୯.

ଏଭଳି, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଭୟଭୀତ, ଜୀବନହୀନ ଓ ଅସ୍ଥିର ହେଇଗଲା; ପୃଥିବୀ ଉଲଟିଗଲା ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହେଇପଡ଼ିଲା।

ହା ଵତ୍ସ ! ହା କାନ୍ତ ! ଶିଶୋ ! ପ୍ରଯାହ୍ଯେଷୋଽସ୍ମି ସଂସ୍ଥିତଃ । ହା ପ୍ରିଯେ ! କାନ୍ତ ! ଶୈଲୋଽଯଂ ପତତ୍ଯାଶୁ ପଲାଯତାମ୍॥୯.

'ହା ବୋଉ! ହା ପ୍ରିୟ! ହେ ଶିଶୁ! ଦୌଡ଼ିଯା, ମୁଁ ଏଠି ଶେଷ ହେବି! ହା ପ୍ରିୟ! ହା ପ୍ରିୟ! ଏହି ପାହାଡ଼ ଖସିଯାଉଛି—ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଭାଗିଯାଅ!'

ଇତ୍ଯାକୁଲୀକୃତେ ଲୋକେ ସଂତ୍ରାସଵିମୁଖେ ତଦା । ସୁରୈଃ ପରିଵୃତଃ ସର୍ଵୈରାଜଗାମ ପିତାମହଃ॥୯.

ଏଭଳି, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଭୟ ଓ ଅସ୍ଥିରତାରେ ଡୁବିଗଲାବେଳେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା, ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।

ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଚ ଵିଶ୍ଵେଶାସ୍ତାଵୁଭାଵତିକୋପିତୌ । ଯୁଦ୍ଧଂ ଵା ଵିରମତ୍ଵେତଲ୍ଲୋକାଃ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ଯଂ ଵ୍ରଜନ୍ତୁ ଚ॥୯.

ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କର ନାଥ ଦୁହେଁ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧିତ ହେଉଥିବା ବେଳେ କହିଲେ, "ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ବନ୍ଦ କର, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଆପଣା ଶାନ୍ତିକୁ ଫେରିଯାଉ।"

ଶୃଣ୍ଵନ୍ତାଵପି ତୌ ଵାକ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋଽଵ୍ଯକ୍ତଜନ୍ମନଃ । କୋପାମର୍ଷସମାଵିଷ୍ଟୋ ଯୁଯୁଧାତେ ନ ତସ୍ଥତୁଃ॥୯.

ଅଦୃଶ୍ୟ ଜନ୍ମ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଦୁଇଁଜଣ କ୍ରୋଧ ଓ ରୋଷରେ ଭରିଯାଇ, ଯୁଦ୍ଧ ବନ୍ଦ କରିଲେ ନାହିଁ, ଅବିରତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଲାଗି ରହିଲେ।

ତତଃ ପିତାମହୋ ଦେଵସ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଲୋକସଂକ୍ଷଯମ୍ । ତଯୋଶ୍ଚ ହିତମନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ ତିର୍ଯଗ୍ଭାଵମପାନୁଦତ୍॥୯.

ତାପରେ, ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଦେଖିଲେ ଯେ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ନଷ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଚାହିଁ, ସେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କର ବିରୋଧ ଭାବକୁ ଦୂର କରିଦେଲେ।

ତତସ୍ତୌ ପୂର୍ଵଦେହସ୍ଥୌ ପ୍ରାହ ଦେଵଃ ପ୍ରଜାପତିଃ । ଵ୍ଯୁଦସ୍ତେ ତାମସେ ଭାଵେ ଵଶିଷ୍ଠ୦-କୌଶିକର୍ଷଭୌ॥୯.

ତାପରେ, ପ୍ରଜାପତି ଦେବ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ପୂର୍ବ ଦେହରେ ଦେଖି, କହିଲେ, "ବଶିଷ୍ଠ ଓ କୌଶିକ, ତୁମେ ଏହି ଅନ୍ଧକାର ଭାବରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇଛ।"

ଜହି ଵତ୍ସ ଵଶିଷ୍ଠ ତ୍ଵଂ ତ୍ଵଞ୍ଚ କୌଶିକ ସତ୍ତମ । ତାମସଂ ଭାଵମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଈଦୃଗ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଚିକୀର୍ଷିତମ୍॥୯.

"ବଶିଷ୍ଠ, ବଡ ଦୟାଳୁ ହେଉ, ଏବଂ ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୌଶିକ, ଏହି ତାମସିକ ଭାବରେ ପଡି, ଏପରି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହିଲ।"

ରାଜସୂଯଵିପାକୋଽଯଂ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଭୂପତେଃ । ଯୁଵଯୋର୍ଵିଗ୍ରହଶ୍ଚାଯଂ ପୃଥିଵୀକ୍ଷଯକାରକଃ॥୯.

"ଏହି ବିବାଦ ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ, ତୁମ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କର ଏହି ଝଗଡା ଭୂମିକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଛି।"

ନ ଚାପି କୌଶିକଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋଽପରଧ୍ଯତେ । ସ୍ଵର୍ଗପ୍ରାପ୍ତିକରୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନପକାରପଦେ ସ୍ଥିତଃ॥୯.

"ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୌଶିକ, ସେ ରାଜା କୌଣସି ଅପରାଧ କରିନାହାନ୍ତି; ସେ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି ଦେଇଥିବା ପଦରେ ଅଛନ୍ତି, ଅପକାର କରିନାହାନ୍ତି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ।"

ତପୋ ଵିଘ୍ନସ୍ଯ କର୍ତାରୌ କାମକ୍ରୋଧଵଶଂ ଗତୌ । ପରିତ୍ଯଜତ ଭଦ୍ରଂ ଵୋ ବ୍ରହ୍ମ ହି ପ୍ରଚୁରଂ ବଲମ୍॥୯.

"ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣ କାମ ଓ କ୍ରୋଧରେ ବଶ ହୋଇ, ତପସ୍ୟାର ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରିଛ; ଏହାକୁ ଛାଡ, ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, କାରଣ ବ୍ରହ୍ମାର ଶକ୍ତି ବହୁତ।"

ଏଵମୁକ୍ତୌ ତତସ୍ତେନ ଲଜ୍ଜିତୌ ତାଵୁଭାଵପି । କ୍ଷମଯାମାସତୁଃ ପ୍ରୀତ୍ଯା ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ପରସ୍ପରମ୍॥୯.

ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ଦୁଇଁଜଣ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ, ପ୍ରେମରେ ପରସ୍ପରକୁ କ୍ଷମା କରି, ଗଭୀର ଭାବରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।

ତତଃ ସୁରୈର୍ଵନ୍ଦ୍ଯମାନୋ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକଂ ନିଜଂ ଯଯୌ । ଵଶିଷ୍ଠୋଽପ୍ଯାତ୍ମନଃ ସ୍ଥାନଂ କୌଶିକୋଽପି ସ୍ଵାମାଶ୍ରଯମ୍॥୯.

ତାପରେ, ଦେବତାମାନେ ପ୍ରଣାମ କରିବା ସହ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ; ବଶିଷ୍ଠ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଓ କୌଶିକ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଆଶ୍ରୟକୁ ଫେରିଗଲେ।

ଏତଦାଡିବକଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରକଥାଂ ତଥା । କଥଯିଷ୍ଯନ୍ତି ଯେ ମର୍ତ୍ଯାଃ ସମ୍ଯକ୍ ଶ୍ରୋଷ୍ଯନ୍ତି ଚୈଵ ଯେ॥୯.

ଯେ କେହି ମାନବ ଏହି ଆଡିବକ ଯୁଦ୍ଧ କିମ୍ବା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କଥା ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ କିମ୍ବା ଭଲଭାବେ ଶୁଣିବେ—

ତେଷାଂ ପାପାପନୋଦନ୍ତୁ ଶ୍ରୁତଂ ହ୍ଯେଵ କରିଷ୍ଯତି । ନ ଚୈଵ ଵିଘ୍ନକାର୍ଯାଣି ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି କଦାଚନ॥୯.

ସେମାନଙ୍କର ପାପ ଏହା ଶୁଣିଲେ ଦୂର ହେବ, ଏବଂ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟରେ ବିଘ୍ନ କେବେ ଆସିବ ନାହିଁ।

ପଞ୍ଚଦଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ ଯମକିଙ୍କର ଉଵାଚ ପତିତାତ୍ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯାର୍ଥଂ ଖରଯୋନିଂ ଵ୍ରଜେଦ୍ଦ୍ଵିଜଃ । ନରକାତ୍ପ୍ରତିମୁକ୍ତସ୍ତୁ କୃମିଃ ପତିତଯାଜକଃ ॥ ୧୫.

ପନ୍ଦରତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ଯମଦୂତ କହିଲେ: ଯଦି ଜନ୍ମରେ ଦୁଇଥର ହୋଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ କୌଣସି ପତିତ ଲୋକଙ୍କଠାରୁ କିଛି ନେଇଥାଏ, ସେ ଗଧା ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ଏବଂ ଯଦି ପତିତ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନରକରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ସେ କୀଟ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।

ଉପାଧ୍ଯାଯଵ୍ଯଲୀକନ୍ତୁ କୃତ୍ଵା ଶ୍ଵା ଭଵତି ଦ୍ଵିଜଃ । ତଜ୍ଜାଯାଂ ମନସାଵାଞ୍ଛନ୍ ତଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯଞ୍ଚାପ୍ଯସଂଶଯମ୍ ॥ ୧୫.

ଯଦି ଦ୍ୱିଜନ୍ମା ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅପମାନ କରେ, ସେ କୁକୁର ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ଏବଂ ଯଦି ମନରେ ଗୁରୁଙ୍କ ଜନୀ କିମ୍ବା ତାଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତିକୁ ଚାହେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଗର୍ଦଭୋ ଜାଯତେ ଜନ୍ତୁଃ ପିତ୍ରୋଶ୍ଚାପ୍ଯଵମାନକଃ । ମାତାପିତରାଵାକ୍ରୁଶ୍ଯ ଶାରିକା ସମ୍ପ୍ରଜାଯତେ ॥ ୧୫.

ଯିଏ ନିଜ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରେ, ସେ ଗଧା ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ଏବଂ ଯିଏ ମାତାପିତାଙ୍କୁ ଗାଳି ଦିଏ, ସେ ଶାରିକା ପକ୍ଷୀ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।

ଭ୍ରାତୁଃ ପତ୍ନ୍ଯଵମନ୍ତା ଚ କପୋତତ୍ଵଂ ପ୍ରପଦ୍ଯତେ । ତାମେଵ ପୀଡଯିତ୍ଵା ତୁ କଚ୍ଛପତ୍ଵଂ ପ୍ରପଦ୍ଯତେ ॥ ୧୫.

ଭାଇଙ୍କର ଜନୀକୁ ଅପମାନ କରିଥିବା ଲୋକ କପୋତ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ଏବଂ ଯଦି ସେ ତାଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଏ, କଚ୍ଛପ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।