ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ତତ୍ରାପ୍ସରା ଵପୁର୍ନାମ ମୁନିକ୍ଷୋଭଣଗର୍ଵିତା । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାଦ୍ଯ ଯାସ୍ଯାମି ଯତ୍ରାସୌ ସଂସ୍ଥିତୋ ମୁନିଃ॥୧.

ସେଠାରେ ଏକ ଅପ୍ସରା, ନାଁ ଥିଲା ବପୁ, ମୁନିମାନେକୁ ବିଚଳିତ କରିବାରେ ଗର୍ବିତ, ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ଆଜି ମୁଁ ଯିବି, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ମୁନି ଅଛନ୍ତି।'

ଅଦ୍ଯ ତଂ ଦେହଯନ୍ତାରଂ ପ୍ରଯୁକ୍ତେନ୍ଦ୍ରିଯଵାଜିନମ୍ । ସ୍ମରଶସ୍ତ୍ରଗଲଦ୍ରଶ୍ମିଂ କରିଷ୍ଯାମି କୁସାରଥିମ୍॥୧.

ଆଜି, ମୁଁ କାମଦେବଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟରେ, ଯାହାଙ୍କ ଶର ରତିର ରସରେ ଭିଜା, ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟୀ ମୁନିଙ୍କୁ ମୋର ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ବଶ କରିଦେବି।

ବ୍ରହ୍ମା ଜନାର୍ଦନୋ ଵାପି ଯଦି ଵା ନୀଲଲୋହିତଃ । ତମପ୍ଯଦ୍ଯ କରିଷ୍ଯାମି କାମବାଣକ୍ଷତାନ୍ତରମ୍॥୧.

ବ୍ରହ୍ମା, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ କିମ୍ବା ନୀଳକଣ୍ଠ ହେଉନ୍ତୁ, ଏହି ଦିନ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କାମବାଣରେ ଆହତ କରିପାରିବି।

ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଜଗାମାଥ ପ୍ରାଲେଯାଦ୍ରିଂ ଵପୁସ୍ତଦା । ମୁନେସ୍ତପଃ ପ୍ରଭାଵେଣ ପ୍ରଶାନ୍ତଶ୍ଵାପଦାଶ୍ରମମ୍॥୧.

ଏଭଳି କହି, ବପୁ ସେତେବେଳେ ହିମପର୍ବତକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁନିଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ପ୍ରଭାବରେ ଜନ୍ତୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ଥିଲେ।

ସ ପୁଂସ୍କୋକିଲମାଧୁର୍ଯା ଯତ୍ରାସ୍ତେ ସ ମହାମୁନିଃ । କ୍ରୋଶମାତ୍ରଂ ସ୍ଥିତା ତସ୍ମାଦଗାଯତ ଵରାପ୍ସରାଃ॥୧.

ଯେଉଁଠାରେ ସେ ମହାମୁନି ରହୁଥିଲେ, ପୁରୁଷ କୋଇଲିର ଗୀତର ମାଧୁର୍ୟ ପରି, ସେଠି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅପ୍ସରାମାନେ ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ଦୂରତାରେ ଦଢ଼ି ଗାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ତଦ୍ଗୀତଧ୍ଵନିମାକର୍ଣ୍ଯ ମୁନିର୍ଵିସ୍ମିତମାନସଃ । ଜଗାମ ତତ୍ର ଯତ୍ରାସ୍ତେ ସା ବାଲା ରୁଚିରାନନା॥୧.

ସେ ଗୀତର ଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ମୁନିଙ୍କ ମନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ସେ ଯେଉଁଠାରେ ସେ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଥିବା ଝିଅ ଅଛି, ସେଠାକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚାରୁସର୍ଵାଙ୍ଗୀଂ ମୁନିଃ ସଂସ୍ତଭ୍ଯ ମାନସମ୍ । କ୍ଷୋଭଣାଯାଗତାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା କୋପାମର୍ଷସନ୍ଵିତଃ॥୧.

ସେ ଅପ୍ସରାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ସୁନ୍ଦର ଦେଖି, ମୁନି ନିଜ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ; ତାଙ୍କୁ ବିଚଳିତ କରିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, କ୍ରୋଧ ଓ ଅସହିଷ୍ଣୁତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

ଉଵାଚେଦଂ ତତୋ ଵାକ୍ଯଂ ମହର୍ଷିସ୍ତାଂ ମହାତପାଃ॥୧.

ତାପରେ ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ମୁନି, ସେଠି ଥିବା ଅପ୍ସରାକୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

ଯସ୍ମାଦ୍ଦୁଃ ଖାର୍ଜିତସ୍ଯେହ ତପସୋ ଵିଧ୍ନକାରଣାତ୍ । ଆଗତାସି ମଦୋନ୍ମତ୍ତେ ମମ ଦୁଃ ଖାଯ ଖେଚରି॥୧.

ଏଠାରେ ମୋର କଷ୍ଟରେ ଅର୍ଜିତ ତପସ୍ୟାକୁ ବାଧା ଦେବା ପାଇଁ, ହେ ଆକାଶଚାରିଣୀ, ତୁମେ ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ଆସିଛ, ଏଥିରେ ମୋତେ ଦୁଃଖ ଦେଲୁ।

ତସ୍ମାତ୍ ସୁପର୍ଣଗୋତ୍ରେ ତ୍ଵଂ ମତ୍କ୍ରୋଧକଲୁଷୀକୃତା । ଜନ୍ମ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ଦୁଷ୍ପ୍ରଜ୍ଞେ ଯାଵଦ୍ଵର୍ଷାଣି ଷୋଡଶ॥୧.

ତେଣୁ, ମୋର କ୍ରୋଧରେ ଦୂଷିତ ହୋଇ, ହେ ମୂଢ଼ା, ତୁମେ ସୁପର୍ଣ୍ଣ ବଂଶରେ ଛଅଦଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜନ୍ମ ନେବ।

ନିଜରୂପଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ପକ୍ଷିଣୀରୂପଧାରିଣୀ । ଚତ୍ଵାରସ୍ତେ ଚ ତନଯା ଜନିଷ୍ଯନ୍ତେଽଧମାପ୍ସରାଃ॥୧.

ନିଜ ରୂପ ଛାଡ଼ି, ପକ୍ଷୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତୁମେ ଚାରିଜଣ ଛୁଆ ଜନ୍ମ ଦେବ, ହେ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ।

ଅପ୍ରାପ୍ଯ ତେଷୁ ଚ ପ୍ରୀତିଂ ଶସ୍ତ୍ରପୂତା ପୁନର୍ଦିଵି । ଵାସମାପ୍ସ୍ଯସି ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ନୋତ୍ତରଂ ତେ କଥଞ୍ଚନ॥୧.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ନ ପାଇ, ଏହି ଦଣ୍ଡରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ପୁଣି ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରିବ; ତୁମେ କେବେ ମୁଁଠାରେ ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ପାରିବ ନାହିଁ।

ଇତି ଵଚନମସହ୍ଯଂ କୋପସଂରକ୍ତଦୃଷ୍ଟିଶ୍ ଚଲକଲବଲଯାଂ ତାଂ ମାନିନୀଂ ଶ୍ରାଵଯିତ୍ଵା । ତରଲତରତରଙ୍ଗାଂ ଗାଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଵିପ୍ରଃ ପ୍ରଥିତଗୁଣଗଣୌଘାଂ ସଂପ୍ରଯାତାଃ ଖଗଙ୍ଗାମ୍॥୧.

ଏହି ଅସହ୍ୟ ଶାପ ଦେଇ, କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକୁ ହୋଇ, ମହାତ୍ମା ମୁନି ତାହାକୁ କମ୍ପିଥିବା ଗର୍ବିତାକୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ; ଏବଂ ସେ, ମନ ତରଙ୍ଗିତ ନଦୀର ତରଙ୍ଗ ପରି ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଗୁଣରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଲା।

; ଧର୍ମପକ୍ଷିଣ ଊଚୁଃ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରେତି ରାଜର୍ଷିରାସୀତ୍ ତ୍ରେତାଯୁଗେ ପୁରା । ଧର୍ମାତ୍ମା ପୃଥିଵୀପାଲଃ ପ୍ରୋଲ୍ଲସତ୍କୀର୍ତିରୁତ୍ତମଃ॥୭.

ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଏକ ସମୟରେ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ପୃଥିବୀର ଶାସକ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମହାନ କୀର୍ତ୍ତି ଦିଗଦିଗନ୍ତରେ ଚମକୁଥିଲା।

ନ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷଂ ନ ଚ ଵ୍ଯାଧିର୍ନାକାଲମରଣଂ ନୃଣାମ୍ । ନାଧର୍ମରୁଚଯଃ ପୌରାସ୍ତସ୍ମିନ୍ ଶାସତି ପାର୍ଥିଵେ॥୭.

ତାଙ୍କର ଶାସନକାଳରେ ଲୋକମାନେ କେବେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ରୋଗ ବା ଅକାଳମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିନଥିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ପୌରମାନେ ଅଧର୍ମରେ ଆସକ୍ତ ହେଉନଥିଲେ।

ବଭୂଵୁର୍ନ ତଥୋନ୍ମତ୍ତା ଧନ-ଵୀର୍ଯ-ତପୋମଦୈଃ । ନାଜାଯନ୍ତ ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚୈଵ କାଶ୍ଚିଦପ୍ରାପ୍ତଯୌଵନାଃ॥୭.

ସେଠାରେ କେହି ଧନ, ଶକ୍ତି ବା ତପସ୍ୟାର ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ ହେଉନଥିଲେ, ଏବଂ କୌଣସି ଝିଅ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୌବନରେ ଜନ୍ମ ନେଉନଥିଲେ।

ସ କଦାଚିନ୍ମହାବାହୁରରଣ୍ଯେଽନୁସରନ୍ ମୃଗମ୍ । ଶୁଶ୍ରାଵ ଶବ୍ଦମସକୃତ୍ ତ୍ରାଯସ୍ଵେତି ଚ ଯୋଷିତାମ୍॥୭.

ଏକ ଦିନ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧରୀ ରାଜା ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ମୃଗକୁ ଧାଉଥିବା ବେଳେ, ବାରମ୍ବାର ଝିଅମାନଙ୍କର 'ବଞ୍ଚାଅ, ବଞ୍ଚାଅ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର ଶୁଣିଲେ।

ସ ଵିହାଯ ମୃଗଂ ରାଜା ମା ଭୈଷୀରିତ୍ଯଭାଷତ । ମଯି ଶାସତି ଦୁର୍ମେଧାଃ କୋଽଯମନ୍ଯାଯଵୃତ୍ତିମାନ୍॥୭.

ସେ ମୃଗକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇ, 'ଭୟ କରିନାହଁ' ବୋଲି କହିଲେ; ମୋ ରାଜ୍ୟରେ ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଶାସନ କରୁଛି, ସେଠି ଏମିତି ଅନ୍ୟାୟ କିଏ କରିପାରିବ?

ତତ୍କ୍ରନ୍ଦିତାନୁସାରୀ ଚ ସର୍ଵାରମ୍ଭଵିଘାତକୃତ୍ । ଏକସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ରୌଦ୍ରୋ ଵିଘ୍ନରାଟ୍ ସମଚିନ୍ତଯତ୍॥୭.

ସେ ଚିତ୍କାରର ଶବ୍ଦକୁ ଅନୁସରଣ କରି ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ସମସ୍ତ ବାଧାର କାରଣ ଏକ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରାଣୀ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲା ଏବଂ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲା।

ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽଯମତୁଲଂ ତପ ଆସ୍ଥାଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ପ୍ରାଗସିଦ୍ଧାଭଵାଦୀନାଂ ଵିଦ୍ଯାଃ ସାଧ୍ଯତି ଵ୍ରତୀ॥୭.

ଏହିଅଟେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଅପୂର୍ବ ତପସ୍ୟା ଓ ଶକ୍ତିର ଧାରକ, ଯିଏ ଦେବତାମାନେ ପୂର୍ବରୁ ପାଇଥିବା ଜ୍ଞାନକୁ ନିଜ ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି।

ସାଧ୍ଯମାନାଃ କ୍ଷମାମୌନଚିତ୍ତସଂଯମିନାମୁନା । ତା ଵୈ ଭଯାର୍ତାଃ କ୍ରନ୍ଦନ୍ତି କଥଂ କାର୍ଯମିଦଂ ମଯା॥୭.

ସେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ନିରବତା ଓ ମନନିୟନ୍ତ୍ରଣା ସହିତ ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ ଅର୍ଜନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି, ଏହି ଭୟଭୀତ ଝିଅମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି—ମୁଁ ଏହାକୁ କିପରି ସମାଧାନ କରିବି?

ତେଜସ୍ଵୀ କୌଶିକଶ୍ଵେଷ୍ଠୋ ଵଯମସ୍ଯ ସୁଦୁର୍ବଲାଃ । କ୍ରୋଶନ୍ତ୍ଯେତାସ୍ତଥା ଭୀତା ଦୁଷ୍ପାରଂ ପ୍ରତିଭାତି ମେ॥୭.

ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୌଶିକ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କର ସୁରକ୍ଷାରେ ଅଛନ୍ତି, ଆମେ ବହୁତ ଦୁର୍ବଳ; ଏହି ଭୟଭୀତ ଝିଅମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ମୋ ପାଇଁ ଏହା ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଅସମ୍ଭବ ଲାଗୁଛି।

ଅଥଵାଯଂ ନୃପଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ମା ଭୈରିତି ଵଦନ୍ ମୁହୁଃ । ଇମମେଵ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଶୁ ସାଧଯିଷ୍ଯେ ଯଥେପ୍ସିତମ୍॥୭.

ନାହିଁଲେ ହେତେବା, ଏହି ରାଜା ଆସିଛନ୍ତି, ବାରମ୍ବାର 'ଭୟ କରିନାହଁ' ବୋଲୁଛନ୍ତି; ମୁଁ ତାଙ୍କ ଭିତରକୁ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରବେଶ କରି, ମୋ ଇଚ୍ଛାମତେ କାମ ସାଧିବି।

ଇତି ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ରୌଦ୍ରେଣ ଵିଘ୍ନରାଜେନ ଵୈ ତତଃ । ତେନାଵିଷ୍ଟୋ ନୃପଃ କୋପାଦିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍॥୭.

ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ଭୟଙ୍କର ବାଧାର ରାଜା ରାଜାଙ୍କୁ ଅଧିକାର କଲା, ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ରାଜା ଏହି କଥା କହିଲେ।

କୋଽଯଂ ବଘ୍ନାତି ଵସ୍ତ୍ରାନ୍ତେ ପାଵକଂ ପାପକୃନ୍ନରଃ । ବଲୋଷ୍ଣତେଜସା ଦୀପ୍ତେ ମଯି ପତ୍ଯାଵୁପସ୍ଥିତେ॥୭.

ମୁଁ ମାଲିକ ଥିବାବେଳେ, ଏହି ପାପୀ ମନୁଷ୍ୟ କିଏ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ବସ୍ତ୍ରର ଛାଡ଼ରେ ଅଗ୍ନି ଜଳାଇ, ଶକ୍ତି ଓ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଛନ୍ତି?

ସୋଽଦ୍ଯ ମତ୍କାର୍ମୁକାକ୍ଷେପ-ଵିଦୀପିତଦିଗନ୍ତରୈଃ । ଶରୈର୍ଵିଭିନ୍ନସର୍ଵାଙ୍ଗୋ ଦୀର୍ଘନିଦ୍ରାଂ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯତି॥୭.

ଆଜି ମୋର ଧନୁରୁ ଛୁଟିଥିବା ତୀର ଯାହା ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପ୍ରକାଶିତ କରେ, ସେ ତାର ଶରୀରକୁ ଭେଦି ଦୀର୍ଘ ନିଦ୍ରାରେ ପଡ଼ିଯିବ।

ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତନ୍ନୃପତେର୍ଵଚଃ । କ୍ରୁଦ୍ଧେ ଚର୍ଷିଵରେ ତସ୍ମିନ୍ ନେଶୁର୍ଵିଦ୍ଯାଃ କ୍ଷଣେନ ତାଃ॥୭.

ରାଜାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ଏବଂ ମହାମୁନି କ୍ରୋଧିତ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ସେହି ଜ୍ଞାନ ତୁରନ୍ତ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲା।

ସ ଚାପି ରାଜା ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ତପୋନିଧିମ୍ । ଭୀତଃ ପ୍ରାଵେପତାତ୍ଯର୍ଥଂ ସହସାଶ୍ଵତ୍ଥପର୍ଣଵତ୍॥୭.

ଏବଂ ରାଜା, ତପସ୍ୟାର ଧନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭୟରେ ବହୁତ କମ୍ପିଗଲେ ଏବଂ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛର ପତ୍ର ପରି ହଠାତ୍ କମ୍ପିତ ହେଲେ।

ସ ଦୁରାତ୍ମନ୍ନିତି ଯଦା ମୁନିସ୍ତିଷ୍ଠେତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍ । ତତଃ ସ ରାଜା ଵିନଯାତ୍ ପ୍ରଣିପତ୍ଯାଭ୍ଯଭାଷତ॥୭.

ମୁନି ଯେତେବେଳେ 'ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟ' ବୋଲି କହି, ସେଠି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, ତେବେ ରାଜା ବିନୟରେ ଶିର ନମାଇ କହିଲେ।