ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

; ପକ୍ଷିଣ ଊଚୁଃ ଏତତ୍ ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍ । ଅତଃ ପରଂ କଥାଶେଷଃ ଶ୍ରୂଯତାଂ ମୁନିସତ୍ତମ॥୮.

ପକ୍ଷୀମାନେ କହିଲେ: ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମକୁ କହିଦେଲୁ। ଏବେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶେଷ କଥା ଶୁଣ।

ଵିପାକୋ ରାଜସୂଯସ୍ଯ ପୃଥିଵୀକ୍ଷଯକାରଣମ୍ । ତଦ୍ଵିପାକନିମିତ୍ତଞ୍ଚ ଯୁଦ୍ଧମାଡିବକଂ ମହତ୍॥୮.

ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ, ପୃଥିବୀ ନାଶର କାରଣ, ଏବଂ ଆଡିବକ ଯୁଦ୍ଧ ନାମକ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ—ଏହି ସବୁ ଫଳ ଶୁଣିବାକୁ ଅଛି।

ପକ୍ଷିଣ ଊଚୁଃ ରାଜ୍ଯଚ୍ଯୁତେ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରେ ଗତେ ଚ ତ୍ରିଦଶାଲଯମ୍ । ନିଶ୍ଚକ୍ରାମ ମହାତେଜା ଜଲଵାସାତ୍ ପୁରୋହିତଃ॥୯.

ପକ୍ଷୀମାନେ କହିଲେ: ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ, ସେତେବେଳେ ତେଜସ୍ବୀ ପୁରୋହିତ ଜଳ ମଧ୍ୟରୁ ବାହାରିଲେ।

ଵଶିଷ୍ଠୋ ଦ୍ଵାଦଶାବ୍ଦାନ୍ତେ ଗଙ୍ଗାପର୍ଯୁଷିତୋ ମୁନିଃ । ଶୁଶ୍ରାଵ ଚ ସମସ୍ତନ୍ତୁ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍॥୯.

ବାସିଷ୍ଠ ମୁନି, ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଗଙ୍ଗା ତୀରେ ରହି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କର୍ମ ସବୁ ଶୁଣିଲେ।

ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ନାଶଞ୍ଚ ରାଜ୍ଞଶ୍ଚୋଦାରକର୍ମଣଃ । ଚଣ୍ଡାଲସମ୍ପ୍ରଯୋଗଞ୍ଚ ଭାର୍ଯାତନଯଵିକ୍ରଯମ୍॥୯.

ସେ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିନାଶ, ଉଦାର ରାଜାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ, ଚଣ୍ଡାଳ ସହ ସମ୍ପର୍କ ଏବଂ ଜଣାନୀ-ପୁଅ ବିକ୍ରୟ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଲେ।

ସ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁମାହଭାଗଃ ପ୍ରୀତିମାନଵନୀପତୌ । ଚକାର କୋପଂ ତେଜସ୍ଵୀ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରମୃଷିଂ ପ୍ରତି॥୯.

ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ରାଜା ଖୁସି ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ତେଜସ୍ବୀ ଋଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ନେଇ ଦେଖି, ସେ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

ଵଶିଷ୍ଠ ଉଵାଚ ମମ ପୁତ୍ରଶତଂ ତେନ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରେଣ ଘାତିତମ୍ । ତତ୍ରାପି ନାଭଵତ୍ କ୍ରୋଧସ୍ତାଦୃଶୋ ଯାଦୃଶୋଽଦ୍ଯ ମେ॥୯.

ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ: ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୋ ଶତାଧିକ ପୁଅମାନେକୁ ମାରିଦେଇଥିଲେ, ତଥାପି ସେତେବେଳେ ମୋର ଏତେ କ୍ରୋଧ ହୋଇନଥିଲା, ଯେପରି ଆଜି ହେଉଛି।

ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନରାଧିପମିମଂ ସ୍ଵରାଜ୍ଯାଦଵରୋପିତମ୍ । ମହାତ୍ମାନଂ ମହାଭାଗଂ ଦେଵବ୍ରାହ୍ମଣପୂଜକମ୍॥୯.

ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମା, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ଦେବତା-ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିବା ରାଜା, ନିଜ ସ୍ୱାଧୀନତା ହାରାଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି,

ଯସ୍ମାତ୍ ସ ସତ୍ଯଵାକ୍ ଶାନ୍ତଃ ଶତ୍ରାଵପି ଵିମତ୍ସରଃ । ଅନାଗାଶ୍ଚୈଵ ଧର୍ମାତ୍ମା ଅପ୍ରମତ୍ତୋ ମଦାଶ୍ରଯଃ॥୯.

କାରଣ, ସେ ସତ୍ୟବାଦୀ, ଶାନ୍ତ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଇର୍ଷ୍ୟା ନକରୁଥିବା, ଦୋଷରହିତ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସଚେତନ ଓ ନିଜକୁ ସଂଯମ କରିପାରୁଥିବା ଥିଲେ,

ସପତ୍ନୀଭୃତ୍ଯପୁତ୍ରସ୍ତୁ ପ୍ରାପିତୋଽନ୍ତ୍ଯାଂ ଦଶାଂ ନୃପଃ । ସ ରାଜ୍ଯାଚ୍ଚ୍ଯାଵିତୋଽନେନ ବହୁଶଶ୍ଚ ଖିଲୀକୃତଃ॥୯.

ସେ ରାଜା, ତାଙ୍କର ରାଣୀ, ଦାସ-ଦାସୀ ଓ ପୁଅମାନେ ସହିତ, ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲେ; ସେ ଏହି ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟରୁ ବାହାର କରାଯାଇ, ବାରମ୍ବାର ଅପମାନିତ ହେଲେ।

ତସ୍ମାଦ୍ ଦୁରାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଦ୍ଵିଟ୍ ପ୍ରାଜ୍ଞାନାମଵରୋପିତଃ । ମଚ୍ଛାପୋପହତୋ ମୂଢଃ ସ ବକତ୍ଵମଵାପ୍ସ୍ଯତି॥୯.

ତେଣୁ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ଜଣେ ମୂଢ଼, ଯେଉଁଥିକି ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଅପମାନ କରିଥିଲେ, ମୋ ଶାପରେ ଆଘାତ ପାଇ, ବକ ପକ୍ଷୀ ହେବ।

ପକ୍ଷିଣ ଊଚୁଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶାପଂ ମହାତେଜା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽପି କୌଶିକଃ । ତ୍ଵମପ୍ଯାଡିର୍ଭଵସ୍ତେଵତି ପ୍ରତିଶାପମଯଚ୍ଛତ॥୯.

ପକ୍ଷୀମାନେ କହିଲେ: ଏହି ଶାପ ଶୁଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, କୌଶିକ ବଂଶର, ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଶାପ ଦେଲେ, କହିଲେ—'ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଆଡ଼ି ପକ୍ଷୀ ହେବ।'

ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯଶାପାତ୍ ତୌ ପ୍ରାପ୍ତୌ ତିର୍ଯକ୍ତ୍ଵଂ ପରମଦ୍ଯୁତୀ । ଵଶିଷ୍ଠଃ ସ ମହାତେଜା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଶ୍ଚ କୌଶିକଃ॥୯.

ଏଭଳି, ଏକାପରେ ଏକା ଶାପ ଦେଇ, ସେ ଦୁଇ ଜଣ ତେଜସ୍ବୀ—ବଶିଷ୍ଠ ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର—ପଶୁ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ।

ଅନ୍ଯଜାତିସମାଯୋଗଂ ଗତାଵପ୍ଯମିତୌଜସୌ । ଯୁଯୁଧାତେଽତିସଂରବ୍ଧୌ ମହାବଲପରାକ୍ରମୌ॥୯.

ଅନ୍ୟ ଜାତିର ଶରୀର ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଦୁଇଜଣ ଅସୀମ ଶକ୍ତି ଓ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।

ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରେ ଦ୍ଵେ ପ୍ରମାଣେନାଡିରୁଚ୍ଛ୍ରିତଃ । ଯନ୍ନଵତ୍ଯଧିକଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ! ସହସ୍ରତ୍ରିତଯଂ ବକଃ॥୯.

ଏହି ଆଡ଼ି ପକ୍ଷୀର ଉଚ୍ଚତା ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଜନା ଥିଲା, ଓ ବକ ପକ୍ଷୀ ତିନି ହଜାର ନବ୍ବେ ଯୋଜନା ଲମ୍ବା ଥିଲା।

ତୌ ତୁ ପକ୍ଷପ୍ରହାରାଭ୍ଯାମନ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ଯୋରୁଵିକ୍ରମୌ । ପ୍ରହରନ୍ତୌ ଭଯଂ ତୀଵ୍ରଂ ପ୍ରଜାନାଞ୍ଚକ୍ରତୁସ୍ତଦା॥୯.

ସେ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପକ୍ଷୀ, ନିଜ ପଖ ଦ୍ୱାରା ଏକାପରେ ଏକା ଆଘାତ କରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟ ଛାଇଦେଲେ।

ଵିଧୂଯ ପକ୍ଷାଣି ବକୋ ରକ୍ତୋଦ୍ଵୃତ୍ତାକ୍ଷିରାହନତ୍ । ଆଡିଂ ସୋଽପ୍ଯୁନ୍ନତଗ୍ରୀଵୋ ବକଂ ପଦ୍ଭ୍ଯାମତାଡଯତ୍॥୯.

ବକ ପକ୍ଷୀ ନିଜ ପଖ ଝାଡ଼ି, ରକ୍ତ ଭରା ଚକ୍ଷୁରେ ଆଘାତ କଲା; ଆଡ଼ି ତାଙ୍କ ଗର୍ଦ୍ଧନ ଉଁଚ କରି, ପାଦ ଦ୍ୱାରା ବକକୁ ଆଘାତ କଲା।

ତଯୋଃ ପକ୍ଷାନିଲାପାସ୍ତାଃ ପ୍ରପେତୁର୍ଗିରଯୋ ଭୁଵି । ଗିରିପ୍ରପାତାଭିହତା ଚକମ୍ପେ ଚ ଵସୁନ୍ଧରା॥୯.

ସେମାନଙ୍କର ପଖର ପବନରେ ପାହାଡ଼ମାନେ ଭୂମିକୁ ଖସିପଡ଼ିଲେ; ପାହାଡ଼ ପଡ଼ିବାର ଆଘାତରେ ଭୂମି ମଧ୍ୟ କମ୍ପିଗଲା।

କ୍ଷ୍ମା କମ୍ପମାନା ଜଲଧୀନୁଦ୍ଵୃତ୍ତାମ୍ବୂଂଶ୍ଚକାର ଚ । ନନାମ ଚୈକପାର୍ଶ୍ଵେନ ପାତାଲଗମନୋନ୍ମୁଖୀ॥୯.

ଭୂମି କମ୍ପିବାରୁ ସମୁଦ୍ରର ଜଳ ଉପରକୁ ଉଠିଗଲା, ଏବଂ ସେ ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଝୁକି, ପାତାଳକୁ ପଡ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା।

କେଚିଦିଗରିନିପାତେନ କେଚିଦମ୍ଭୋଧିଵାରିଣା । କେଚିନ୍ମହୀସଞ୍ଚଲନାତ୍ ପ୍ରଯଯୁଃ ପ୍ରାଣିନଃ କ୍ଷଯମ୍॥୯.

କିଛି ଲୋକ ପାହାଡ଼ ଖସିବାରୁ, କିଛି ଲୋକ ସମୁଦ୍ରର ଜଳରୁ, ଆଉ କିଛି ଭୂମି କମ୍ପିବାରୁ ନଷ୍ଟ ହେଇଗଲେ।

ଇତି ସର୍ଵଂ ପରିତ୍ରସ୍ତଂ ହାହାଭୂତମଚେତନମ୍ । ଜଗଦାସୀତ୍ ସୁସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତଂ ପର୍ଯସ୍ତକ୍ଷିତିମଣ୍ଡଲମ୍॥୯.

ଏଭଳି, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଭୟଭୀତ, ଜୀବନହୀନ ଓ ଅସ୍ଥିର ହେଇଗଲା; ପୃଥିବୀ ଉଲଟିଗଲା ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହେଇପଡ଼ିଲା।

ହା ଵତ୍ସ ! ହା କାନ୍ତ ! ଶିଶୋ ! ପ୍ରଯାହ୍ଯେଷୋଽସ୍ମି ସଂସ୍ଥିତଃ । ହା ପ୍ରିଯେ ! କାନ୍ତ ! ଶୈଲୋଽଯଂ ପତତ୍ଯାଶୁ ପଲାଯତାମ୍॥୯.

'ହା ବୋଉ! ହା ପ୍ରିୟ! ହେ ଶିଶୁ! ଦୌଡ଼ିଯା, ମୁଁ ଏଠି ଶେଷ ହେବି! ହା ପ୍ରିୟ! ହା ପ୍ରିୟ! ଏହି ପାହାଡ଼ ଖସିଯାଉଛି—ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଭାଗିଯାଅ!'

ଇତ୍ଯାକୁଲୀକୃତେ ଲୋକେ ସଂତ୍ରାସଵିମୁଖେ ତଦା । ସୁରୈଃ ପରିଵୃତଃ ସର୍ଵୈରାଜଗାମ ପିତାମହଃ॥୯.

ଏଭଳି, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଭୟ ଓ ଅସ୍ଥିରତାରେ ଡୁବିଗଲାବେଳେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା, ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।

ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଚ ଵିଶ୍ଵେଶାସ୍ତାଵୁଭାଵତିକୋପିତୌ । ଯୁଦ୍ଧଂ ଵା ଵିରମତ୍ଵେତଲ୍ଲୋକାଃ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ଯଂ ଵ୍ରଜନ୍ତୁ ଚ॥୯.

ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କର ନାଥ ଦୁହେଁ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧିତ ହେଉଥିବା ବେଳେ କହିଲେ, "ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ବନ୍ଦ କର, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଆପଣା ଶାନ୍ତିକୁ ଫେରିଯାଉ।"

ଶୃଣ୍ଵନ୍ତାଵପି ତୌ ଵାକ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋଽଵ୍ଯକ୍ତଜନ୍ମନଃ । କୋପାମର୍ଷସମାଵିଷ୍ଟୋ ଯୁଯୁଧାତେ ନ ତସ୍ଥତୁଃ॥୯.

ଅଦୃଶ୍ୟ ଜନ୍ମ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଦୁଇଁଜଣ କ୍ରୋଧ ଓ ରୋଷରେ ଭରିଯାଇ, ଯୁଦ୍ଧ ବନ୍ଦ କରିଲେ ନାହିଁ, ଅବିରତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଲାଗି ରହିଲେ।

ତତଃ ପିତାମହୋ ଦେଵସ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଲୋକସଂକ୍ଷଯମ୍ । ତଯୋଶ୍ଚ ହିତମନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ ତିର୍ଯଗ୍ଭାଵମପାନୁଦତ୍॥୯.

ତାପରେ, ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଦେଖିଲେ ଯେ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ନଷ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଚାହିଁ, ସେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କର ବିରୋଧ ଭାବକୁ ଦୂର କରିଦେଲେ।

ତତସ୍ତୌ ପୂର୍ଵଦେହସ୍ଥୌ ପ୍ରାହ ଦେଵଃ ପ୍ରଜାପତିଃ । ଵ୍ଯୁଦସ୍ତେ ତାମସେ ଭାଵେ ଵଶିଷ୍ଠ୦-କୌଶିକର୍ଷଭୌ॥୯.

ତାପରେ, ପ୍ରଜାପତି ଦେବ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ପୂର୍ବ ଦେହରେ ଦେଖି, କହିଲେ, "ବଶିଷ୍ଠ ଓ କୌଶିକ, ତୁମେ ଏହି ଅନ୍ଧକାର ଭାବରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇଛ।"

ଜହି ଵତ୍ସ ଵଶିଷ୍ଠ ତ୍ଵଂ ତ୍ଵଞ୍ଚ କୌଶିକ ସତ୍ତମ । ତାମସଂ ଭାଵମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଈଦୃଗ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଚିକୀର୍ଷିତମ୍॥୯.

"ବଶିଷ୍ଠ, ବଡ ଦୟାଳୁ ହେଉ, ଏବଂ ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୌଶିକ, ଏହି ତାମସିକ ଭାବରେ ପଡି, ଏପରି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହିଲ।"

ରାଜସୂଯଵିପାକୋଽଯଂ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଭୂପତେଃ । ଯୁଵଯୋର୍ଵିଗ୍ରହଶ୍ଚାଯଂ ପୃଥିଵୀକ୍ଷଯକାରକଃ॥୯.

"ଏହି ବିବାଦ ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ, ତୁମ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କର ଏହି ଝଗଡା ଭୂମିକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଛି।"