ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ଵିମାନକୋଟିସମ୍ବଦ୍ଧଂ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକାନ୍ମହୀତଲମ୍ । ଗତ୍ଵାଯୋଧ୍ଯାଜନଂ ପ୍ରାହ ଦିଵମାରୁହ୍ଯତାମିତି॥୮.

ତାପରେ ସେମାନେ ଆକାଶର ରଥରେ ବସି ପୃଥିବୀରୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇ, ଅୟୋଧ୍ୟାବାସୀଙ୍କୁ କହିଲେ, ‘ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଅ।’

ତଦିନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରୀତ୍ଯା ତସ୍ଯ ଚ ଭୂପତେଃ । ଆନୀଯ ରୋହିତାଶ୍ଚଞ୍ଚ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାତପାଃ॥୮.

ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ଖୁସିରେ, ବଡ଼ ତପସ୍ବୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରୋହିତାଶ୍ୱଙ୍କୁ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆଣିଲେ।

ଅଯୋଧ୍ଯାଖ୍ଯେ ପୁରେ ରମ୍ଯେ ସୋଽଭ୍ଯସିଞ୍ଚନ୍ନୃପାତ୍ମଜମ୍ । ଦେଵୈଶ୍ଚ ମୁନିଭିଃ ସିଦ୍ଧୈରଭିଷିଚ୍ଯ ନରାଧିପମ୍॥୮.

ସୁନ୍ଦର ଅୟୋଧ୍ୟା ନାମକ ସହରରେ, ଦେବତା, ଋଷି ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ସହିତ, ସେ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରାଗଲା।

ରାଜ୍ଞା ସହ ତଦା ସର୍ଵେ ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟସୁହୃଜ୍ଜନାଃ । ସପୁତ୍ରଭୃତ୍ଯଦାରାସ୍ତେ ଦିଵମାରୁରୁହୁର୍ଜନାଃ॥୮.

ସେଇ ସମୟରେ, ରାଜାଙ୍କ ସହ ସମସ୍ତ ଲୋକ—ଆନନ୍ଦିତ, ସମୃଦ୍ଧ, ମିତ୍ର, ପୁଅ, ଦାସ, ଓ ଜଣାନୀମାନେ ସହିତ—ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ।

ପଦେ ପଦେ ଵିମାନାତ୍ ତେ ଵିମାନମଗମନ୍ ନରାଃ । ତଦା ସମ୍ଭୂତହର୍ଷୋଽସୌ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ପାର୍ଥିଵଃ॥୮.

ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦକ୍ଷେପରେ ଏକ ରଥରୁ ଅନ୍ୟ ରଥକୁ ଚଢ଼ି, ସେମାନେ ଉପରକୁ ଯାଉଥିଲେ; ଏହାଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ହେଲା, ଏବଂ ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ।

ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ଭୂତିମତୁଲାଂ ଵିମାନୈଃ ସ ମହୀପତିଃ । ଆସାଞ୍ଚକ୍ରେ ପୁରାକାରେ ଵପ୍ରପ୍ରାକାରସଂଵୃତେ॥୮.

ସେ ମହାରାଜା ଆକାଶର ରଥରେ ଅପୂର୍ବ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରି, ପ୍ରାଚୀର ଓ ଦେଉଳ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ସହର ମଧ୍ୟରେ ଘର ତିଆରି କଲେ।

ତତସ୍ତସ୍ଯର୍ଧିମାଲୋକ୍ଯ ଶ୍ଲୋକଂ ତତ୍ରୋଶନା ଜଗୌ । ଦୈତ୍ଯାଚାର୍ଯୋ ମହାଭାଗଃ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍॥୮.

ତାଙ୍କର ଏହି ଧନ-ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଦେଖି, ଦାଇତ୍ୟମାନେ ଶିକ୍ଷକ, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ଉଶନା, ଏହି ଶ୍ଲୋକ କହିଲେ।

; ଶୁକ୍ର ଉଵାଚ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସମୋ ରାଜା ନ ଭୂତୋ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଯଃ ଶୃଣୋତି ସ୍ଵଦୁଃ ଖାର୍ତଃ ସ ସୁଖଂ ମହଦାପ୍ନୁଯାତ୍॥୮.

ଶୁକ୍ର କହିଲେ: ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ସମାନ ରାଜା କେବେ ହୋଇନାହିଁ, ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ହେବେନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ନିଜ ଦୁଃଖରେ ଅତିଷ୍ଠିତ ଲୋକ ଏହି କଥା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ବଡ଼ ସୁଖ ପାଇବେ।

ସ୍ଵର୍ଗାର୍ଥୋପ୍ରାପ୍ନୁଯାତ୍ ସ୍ଵର୍ଗଂ ପୁତ୍ରାର୍ଥୋ ପୁତ୍ରମାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଭାର୍ଯାର୍ଥୋ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଦ୍ଭାର୍ଯାଂ ରାଜ୍ଯାର୍ଥୋ ରାଜ୍ଯମାପ୍ନୁଯାତ୍॥୮.

ଯିଏ ସ୍ୱର୍ଗ ଚାହେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇବ; ପୁଅ ଚାହିଲେ, ପୁଅ ମିଳିବ; ଜଣାନୀ ଚାହିଲେ, ଜଣାନୀ ମିଳିବ; ରାଜ୍ୟ ଚାହିଲେ, ରାଜ୍ୟ ମିଳିବ।

ଅହୋ ତିତିକ୍ଷାମାହାତ୍ମ୍ଯମହୋ ଦାନଫଲଂ ମହତ୍ । ଯଦାଗତୋ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଃ ପୁରୀଞ୍ଚେନ୍ଦ୍ରତ୍ଵମାପ୍ତଵାନ୍॥୮.

ହେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ! କେତେ ଧୈର୍ଯ୍ୟର ମହିମା, କେତେ ଦାନର ଫଳ! ଏହି ଦ୍ୱାରା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଏଠାକୁ ଆସି, ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୀର ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କଲେ।

; ପକ୍ଷିଣ ଊଚୁଃ ଏତତ୍ ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍ । ଅତଃ ପରଂ କଥାଶେଷଃ ଶ୍ରୂଯତାଂ ମୁନିସତ୍ତମ॥୮.

ପକ୍ଷୀମାନେ କହିଲେ: ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମକୁ କହିଦେଲୁ। ଏବେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶେଷ କଥା ଶୁଣ।

ଵିପାକୋ ରାଜସୂଯସ୍ଯ ପୃଥିଵୀକ୍ଷଯକାରଣମ୍ । ତଦ୍ଵିପାକନିମିତ୍ତଞ୍ଚ ଯୁଦ୍ଧମାଡିବକଂ ମହତ୍॥୮.

ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ, ପୃଥିବୀ ନାଶର କାରଣ, ଏବଂ ଆଡିବକ ଯୁଦ୍ଧ ନାମକ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ—ଏହି ସବୁ ଫଳ ଶୁଣିବାକୁ ଅଛି।

ପକ୍ଷିଣ ଊଚୁଃ ରାଜ୍ଯଚ୍ଯୁତେ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରେ ଗତେ ଚ ତ୍ରିଦଶାଲଯମ୍ । ନିଶ୍ଚକ୍ରାମ ମହାତେଜା ଜଲଵାସାତ୍ ପୁରୋହିତଃ॥୯.

ପକ୍ଷୀମାନେ କହିଲେ: ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ, ସେତେବେଳେ ତେଜସ୍ବୀ ପୁରୋହିତ ଜଳ ମଧ୍ୟରୁ ବାହାରିଲେ।

ଵଶିଷ୍ଠୋ ଦ୍ଵାଦଶାବ୍ଦାନ୍ତେ ଗଙ୍ଗାପର୍ଯୁଷିତୋ ମୁନିଃ । ଶୁଶ୍ରାଵ ଚ ସମସ୍ତନ୍ତୁ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍॥୯.

ବାସିଷ୍ଠ ମୁନି, ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଗଙ୍ଗା ତୀରେ ରହି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କର୍ମ ସବୁ ଶୁଣିଲେ।

ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ନାଶଞ୍ଚ ରାଜ୍ଞଶ୍ଚୋଦାରକର୍ମଣଃ । ଚଣ୍ଡାଲସମ୍ପ୍ରଯୋଗଞ୍ଚ ଭାର୍ଯାତନଯଵିକ୍ରଯମ୍॥୯.

ସେ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିନାଶ, ଉଦାର ରାଜାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ, ଚଣ୍ଡାଳ ସହ ସମ୍ପର୍କ ଏବଂ ଜଣାନୀ-ପୁଅ ବିକ୍ରୟ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଲେ।

ସ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁମାହଭାଗଃ ପ୍ରୀତିମାନଵନୀପତୌ । ଚକାର କୋପଂ ତେଜସ୍ଵୀ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରମୃଷିଂ ପ୍ରତି॥୯.

ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ରାଜା ଖୁସି ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ତେଜସ୍ବୀ ଋଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ନେଇ ଦେଖି, ସେ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

ଵଶିଷ୍ଠ ଉଵାଚ ମମ ପୁତ୍ରଶତଂ ତେନ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରେଣ ଘାତିତମ୍ । ତତ୍ରାପି ନାଭଵତ୍ କ୍ରୋଧସ୍ତାଦୃଶୋ ଯାଦୃଶୋଽଦ୍ଯ ମେ॥୯.

ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ: ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୋ ଶତାଧିକ ପୁଅମାନେକୁ ମାରିଦେଇଥିଲେ, ତଥାପି ସେତେବେଳେ ମୋର ଏତେ କ୍ରୋଧ ହୋଇନଥିଲା, ଯେପରି ଆଜି ହେଉଛି।

ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନରାଧିପମିମଂ ସ୍ଵରାଜ୍ଯାଦଵରୋପିତମ୍ । ମହାତ୍ମାନଂ ମହାଭାଗଂ ଦେଵବ୍ରାହ୍ମଣପୂଜକମ୍॥୯.

ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମା, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ଦେବତା-ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିବା ରାଜା, ନିଜ ସ୍ୱାଧୀନତା ହାରାଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି,

ଯସ୍ମାତ୍ ସ ସତ୍ଯଵାକ୍ ଶାନ୍ତଃ ଶତ୍ରାଵପି ଵିମତ୍ସରଃ । ଅନାଗାଶ୍ଚୈଵ ଧର୍ମାତ୍ମା ଅପ୍ରମତ୍ତୋ ମଦାଶ୍ରଯଃ॥୯.

କାରଣ, ସେ ସତ୍ୟବାଦୀ, ଶାନ୍ତ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଇର୍ଷ୍ୟା ନକରୁଥିବା, ଦୋଷରହିତ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସଚେତନ ଓ ନିଜକୁ ସଂଯମ କରିପାରୁଥିବା ଥିଲେ,

ସପତ୍ନୀଭୃତ୍ଯପୁତ୍ରସ୍ତୁ ପ୍ରାପିତୋଽନ୍ତ୍ଯାଂ ଦଶାଂ ନୃପଃ । ସ ରାଜ୍ଯାଚ୍ଚ୍ଯାଵିତୋଽନେନ ବହୁଶଶ୍ଚ ଖିଲୀକୃତଃ॥୯.

ସେ ରାଜା, ତାଙ୍କର ରାଣୀ, ଦାସ-ଦାସୀ ଓ ପୁଅମାନେ ସହିତ, ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲେ; ସେ ଏହି ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟରୁ ବାହାର କରାଯାଇ, ବାରମ୍ବାର ଅପମାନିତ ହେଲେ।

ତସ୍ମାଦ୍ ଦୁରାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଦ୍ଵିଟ୍ ପ୍ରାଜ୍ଞାନାମଵରୋପିତଃ । ମଚ୍ଛାପୋପହତୋ ମୂଢଃ ସ ବକତ୍ଵମଵାପ୍ସ୍ଯତି॥୯.

ତେଣୁ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ଜଣେ ମୂଢ଼, ଯେଉଁଥିକି ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଅପମାନ କରିଥିଲେ, ମୋ ଶାପରେ ଆଘାତ ପାଇ, ବକ ପକ୍ଷୀ ହେବ।

ପକ୍ଷିଣ ଊଚୁଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶାପଂ ମହାତେଜା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽପି କୌଶିକଃ । ତ୍ଵମପ୍ଯାଡିର୍ଭଵସ୍ତେଵତି ପ୍ରତିଶାପମଯଚ୍ଛତ॥୯.

ପକ୍ଷୀମାନେ କହିଲେ: ଏହି ଶାପ ଶୁଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, କୌଶିକ ବଂଶର, ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଶାପ ଦେଲେ, କହିଲେ—'ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଆଡ଼ି ପକ୍ଷୀ ହେବ।'

ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯଶାପାତ୍ ତୌ ପ୍ରାପ୍ତୌ ତିର୍ଯକ୍ତ୍ଵଂ ପରମଦ୍ଯୁତୀ । ଵଶିଷ୍ଠଃ ସ ମହାତେଜା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଶ୍ଚ କୌଶିକଃ॥୯.

ଏଭଳି, ଏକାପରେ ଏକା ଶାପ ଦେଇ, ସେ ଦୁଇ ଜଣ ତେଜସ୍ବୀ—ବଶିଷ୍ଠ ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର—ପଶୁ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ।

ଅନ୍ଯଜାତିସମାଯୋଗଂ ଗତାଵପ୍ଯମିତୌଜସୌ । ଯୁଯୁଧାତେଽତିସଂରବ୍ଧୌ ମହାବଲପରାକ୍ରମୌ॥୯.

ଅନ୍ୟ ଜାତିର ଶରୀର ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଦୁଇଜଣ ଅସୀମ ଶକ୍ତି ଓ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।

ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରେ ଦ୍ଵେ ପ୍ରମାଣେନାଡିରୁଚ୍ଛ୍ରିତଃ । ଯନ୍ନଵତ୍ଯଧିକଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ! ସହସ୍ରତ୍ରିତଯଂ ବକଃ॥୯.

ଏହି ଆଡ଼ି ପକ୍ଷୀର ଉଚ୍ଚତା ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଜନା ଥିଲା, ଓ ବକ ପକ୍ଷୀ ତିନି ହଜାର ନବ୍ବେ ଯୋଜନା ଲମ୍ବା ଥିଲା।

ତୌ ତୁ ପକ୍ଷପ୍ରହାରାଭ୍ଯାମନ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ଯୋରୁଵିକ୍ରମୌ । ପ୍ରହରନ୍ତୌ ଭଯଂ ତୀଵ୍ରଂ ପ୍ରଜାନାଞ୍ଚକ୍ରତୁସ୍ତଦା॥୯.

ସେ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପକ୍ଷୀ, ନିଜ ପଖ ଦ୍ୱାରା ଏକାପରେ ଏକା ଆଘାତ କରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟ ଛାଇଦେଲେ।

ଵିଧୂଯ ପକ୍ଷାଣି ବକୋ ରକ୍ତୋଦ୍ଵୃତ୍ତାକ୍ଷିରାହନତ୍ । ଆଡିଂ ସୋଽପ୍ଯୁନ୍ନତଗ୍ରୀଵୋ ବକଂ ପଦ୍ଭ୍ଯାମତାଡଯତ୍॥୯.

ବକ ପକ୍ଷୀ ନିଜ ପଖ ଝାଡ଼ି, ରକ୍ତ ଭରା ଚକ୍ଷୁରେ ଆଘାତ କଲା; ଆଡ଼ି ତାଙ୍କ ଗର୍ଦ୍ଧନ ଉଁଚ କରି, ପାଦ ଦ୍ୱାରା ବକକୁ ଆଘାତ କଲା।

ତଯୋଃ ପକ୍ଷାନିଲାପାସ୍ତାଃ ପ୍ରପେତୁର୍ଗିରଯୋ ଭୁଵି । ଗିରିପ୍ରପାତାଭିହତା ଚକମ୍ପେ ଚ ଵସୁନ୍ଧରା॥୯.

ସେମାନଙ୍କର ପଖର ପବନରେ ପାହାଡ଼ମାନେ ଭୂମିକୁ ଖସିପଡ଼ିଲେ; ପାହାଡ଼ ପଡ଼ିବାର ଆଘାତରେ ଭୂମି ମଧ୍ୟ କମ୍ପିଗଲା।

କ୍ଷ୍ମା କମ୍ପମାନା ଜଲଧୀନୁଦ୍ଵୃତ୍ତାମ୍ବୂଂଶ୍ଚକାର ଚ । ନନାମ ଚୈକପାର୍ଶ୍ଵେନ ପାତାଲଗମନୋନ୍ମୁଖୀ॥୯.

ଭୂମି କମ୍ପିବାରୁ ସମୁଦ୍ରର ଜଳ ଉପରକୁ ଉଠିଗଲା, ଏବଂ ସେ ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଝୁକି, ପାତାଳକୁ ପଡ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା।